Δευτέρα, 19 Μαρτίου 2012

Antonio Gramsci-Τα τετράδια της φυλακής. Κόμμα, κομματική πειθαρχία, κόμματα της άρχουσας τάξης

[...] Είναι δύσκολο να αρνηθούμε πως όλα τα πολιτικά κόμματα (τόσο αυτών των υποτελών ομάδων όσο και αυτά των κυρίαρχων) επιτελούν επίσης μια αστυνομευτική λειτουργία -- δηλαδή, τη λειτουργία της προστασίας μιας ορισμένης πολιτικής και νομικής τάξης. Αν αυτό ήταν να το αποδείξουμε ολοκληρωτικά, το πρόβλημα θα έπρεπε να τεθεί με διαφορετικούς όρους. Θα έπρεπε να συσχετιστεί, με άλλα λόγια, με τα μέσα και με τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες επιτελείται μια τέτοια λειτουργία. Είναι ο σκοπός της η καταστολή ή η διάχυση; Με άλλα λόγια έχει αντιδραστικό ή προοδευτικό χαρακτήρα; Επιτελεί το συγκεκριμένο κόμμα την αστυνομευτική του λειτουργία έτσι ώστε να συντηρήσει μια επιφανειακή, εξωτερική τάξη, η οποία είναι εμπόδιο στις ζωτικές δυνάμεις της ιστορίας; Ή την επιτελεί με την έννοια του να τείνει να υψώσει το λαό σε ένα νέο επίπεδο πολιτισμού το οποίο εκφράζεται προγραμματικά στην πολιτική και δικαιϊκή του τάξη; Στην πραγματικότητα, ο νόμος βρίσκει τον παραβάτη: 1. Μέσα στα αντιδραστικά κοινωνικά στοιχεία τα οποία αποστερεί από προνόμια 2. Μέσα στα προοδευτικά στοιχεία τα οποία κρατάει πίσω 3. Μέσα στα στοιχεία αυτά τα οποία δεν έχουν ακόμα φτάσει στο πολιτιστικό επίπεδο που ο νόμος μπορεί να εννοηθεί πως εκπροσωπεί. Η αστυνομευτική λειτουργία ενός κόμματος μπορεί λοιπόν να είναι είτε προοδευτική είτε οπισθοδρομική. Είναι προοδευτική όταν τείνει να κρατά τις αποστερημένες αντιδραστικές δυνάμεις μέσα στα όρια της νομιμότητας, και όταν υψώνει τις καθυστερημένες μάζες στο επίπεδο της νέας νομιμότητας. Είναι οπισθοδρομική όταν τείνει να κρατά πίσω τις ζωτικές δυνάμεις της ιστορίας και να συντηρεί μια νομιμότητα που έχει ξεπεραστεί, η οποία είναι αντι-ιστορική, και η οποία έχει γίνει επιφανειακή. Συν τοις άλλοις, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το κόμμα προσφέρει κριτήρια διάκρισης. Όταν το κόμμα είναι προοδευτικό, λειτουργεί "δημοκρατικά" (δημοκρατικός συγκεντρωτισμός)· όταν είναι οπισθοδρομικό λειτουργεί "γραφειοκρατικά" (γραφειοκρατικός συγκεντρωτισμός). Στην δεύτερη αυτή περίπτωση, το κόμμα είναι ένας απλός, αστόχαστος εκτελεστής. Είναι συνεπώς τεχνικά ένας αστυνομευτικός οργανισμός, και το όνομά του ως "πολιτικό κόμμα" είναι απλώς μια μεταφορά για έναν μυθολογικό χαρακτήρα.
[1933].


Εγείρεται το πρόβλημα αν οι μεγαλοβιομήχανοι έχουν ένα μόνιμο δικό τους πολιτικό κόμμα. Μού φαίνεται ότι η απάντηση πρέπει να είναι αρνητική. Οι μεγαλοβιομήχανοι χρησιμοποιούν όλα τα υπάρχοντα κόμματα με τη σειρά, αλλά δεν έχουν δικό τους κόμμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι με οποιονδήποτε τρόπο "αγνωστικιστές" ή "απολίτικοι." Το συμφέρον τους βρίσκεται σε μια καθορισμένη ισορροπία δυνάμεων, την οποία επιτυγχάνουν ακριβώς όταν χρησιμοποιούν τα μέσα τους για να ενισχύσουν το ένα ή το άλλο κόμμα από την πολύχρωμη πολιτική σκακιέρα με τη σειρά (με την εξαίρεση, δεν χρειάζεται να προσθέσω, του εχθρικού κόμματος, του οποίου η ενίσχυση δεν μπορεί να βοηθηθεί ακόμα και σαν κίνηση τακτικής). 

Μτφρ.: Lenin Reloaded

15 σχόλια:

  1. Προς αναγνώστες: Υπάρχει ενδιαφέρον για περαιτέρω μεταφράσεις απ' τα Τετράδια της φυλακής; Ή είναι ήδη γνωστά αυτά τα αποσπάσματα του Γκράμσι;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εκ πρώτης όψεως άσχετο:

    Έχω αφήσει τόσες μπηχτές για τους τροτσκιστές (Ουκρανία, Τουχασέφσκι, αντικειμενική σύγκλιση με Ναζί, εμφύλιος), αναρωτιέμαι γιατί δεν απαντούν:

    https://docs.google.com/file/d/0BxbmKn9_U2_xN2ZlNDk1YTUtNmNiNy00MmY1LTlkZWUtNGIwMzFhY2MzMmNh/edit?hl=en&authkey=CKiL4qQB&pli=1

    Ένα πολύ ωραίο κεφάλαιο στο «Στάλιν» αναφέρεται στο μύθο τού αντισημιτισμού τού τελευταίου, κυρίως σε σχέση με το απαράδεκτο κείμενο τού Τρότσκι «Θερμιδόρ και αντισημιτισμός». Πολύ ωραία και μια παρατήρηση για τον Χόμπσμπαουμ, που επαναλαμβάνει την αντιφατική κατηγορία Τρότσκι ως ιστορική «αλήθεια».

    Το λινκ με το άρθρο στα γαλλικά περιέχει σημαντικά αποσπάσματα από το βιβλίο, για όσους ενδιαφέρονται.

    ΥΓ Η Α.Λακρουά (2010) θεωρεί (έχοντας πρόσβαση σε αποχαρακτηρισμένα αρχεία τού γαλλικού κράτους) ότι ο Τουχασέφσκι είχε πράγματι επαφές με Ναζί σε σχέση με την αυτονόμηση τής Ουκρανίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Για το ερώτημα Γκράμσι: τυχαία έπεσα σε ένα απόσπασμα Λοζούρντο για Γκράμσι (Τετράδια) όπου ο τελευταίος συζητά τον αντι-ιακωβινισμό τού Σορέλ κάνοντας λόγο για έναν πρωτόγονο αντι-κρατισμό που οδηγεί είτε σε μια μορφή λαϊκού ανατρεπτισμού που αδυνατεί να κατασκευάσει μια νέα πολιτική και κοινωνική τάξη είτε σε ένα «ανατρεπτισμό από τα πάνω» (των κυρίαρχων τάξεων).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Μπορεί να μην απαντούν επειδή δεν διαβάζουν το μπλογκ Τροτσκιστές. Δεν νομίζω ότι είναι και καμιά ομάδα με μεγάλη απήχηση στην Ελλάδα, καλώς ή κακώς.

    Προσωπική μου άποψη είναι ότι υπάρχει ατελείωτη μυθογραφία και καρικατούρες κι από τη μία και από την άλλη πλευρά, ότι έτυχε εκμετάλλευσης από πάρα πολλούς με εθχρική αντζέντα για το κομμουνιστικό εγχείρημα, και ότι δεν εξυπηρετεί σε τίποτε αν δεν θέλουμε να ζούμε σε μια διαρκή ψυχροπολεμική κουλτούρα.

    Μού άρεσε η παρακάτω τοποθέτηση στο kasama, που βασικά είναι...μαοϊκό:
    Diverted from Lenin… to the Trotsky vs. Stalin Dispute
    [...]
    Trotsky also played a role in leading the Bolshevik Revolution, and it is shameful that this role has been erased from the standard histories of the Revolution promulgated by Stalinists and Maoists. Even the erstwhile Maoists who have recently discovered truth stumble over this point (they choke, really), and we (who want to continue the revolutionary legacy of Maoism and develop it qualitatively) should draw some lessons from this.

    My own view, for what it is worth, is that Trotsky’s Marxist theorizing, while interesting and creative, does not help us understand or make a revolution against imperialism; the legacy of Trotskyism is, in the main, to deny key elements of Lenin’s understanding of imperialism, and to return us to “classical Marxism.” Furthermore, for all kinds of reasons, Trotsky was never going to be the leader of the CPSU. However, none of this means that we shouldn’t study Trotsky’s theory of permanent revolution and other work [some of which is just as "Stalinist" as anything Stalin wrote], or that we should not recognize the very important role that Trotsky played in the Bolshevik Revolution.

    Stalin, it could be said forthrightly, was not an important leader of the actual Revolution; he was, however, the leader of what came to be called “socialist construction,” and there are a number of interrelated sides to this that we shouldn’t lose sight of.

    There is indeed a “bureaucratic” side to this work that is not entirely captured by the discourse of bureaucracy (or “bureaucratism”) that we hear from Trostkyists and others (e.g., Situationists and some anarchists)–this is the problem of the “institution,” which is also a problem of the permanence of the revolution.

    Stalin came up against this in ways that were completely unprecedented. In some ways this is much more of an “unexplored mountain” than was the actual seizure of power.

    It has been said many times that the role of the party as the “general staff” (in a military sense) of the seizure of power runs into many difficulties when it is simply transferred without enough modification to the direction of a hegemonic state that is itself directing the economy, national defense, culture, etc.
    http://kasamaproject.org/2010/05/10/diverted-from-lenin-to-trotsky-vs-stalin/

    Αρκετά με τις αποκυρήξεις ένθεν κακείθεν, λοιπόν, ο καθένας πρόσφερε σημαντικά, λάθη και αστοχίες έγιναν και από τις δύο πλευρές, η εποχή ήταν δύσκολη και τα κίνητρα πολύπλοκα και σε μεγάλο βαθμό ανεπίλυτα απ' την ιστοριογραφία, πάμε παρακάτω στην ιστορία και ο Λένιν υπεράνω όλων:-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Απαντήσεις
    1. 5-80; Αριθμός σελίδων είναι αυτό;

      Θυμίζω ότι ο Γκράμσι ξεκινά τον "Σύγχρονο Πρίγκηπα" με Σορέλ, συνδέοντας την ιστορική αποστολή του κόμματος ως σύγχρονου "Πρίγκηπα" με την έννοια του "μύθου" στον Σορέλ.

      Διαγραφή
    2. Notebook 5, δεύτερος τόμος

      Διαγραφή
    3. Notebook 6, 137, p.108 (Halevy, Concept of State [αυτό σε σχέση με Μπαντιού]) και ένα ακόμη απόσπασμα από το selections «Subversion».

      Η γαλλική μετάφραση Losurdo παραθέτει μόνο σελίδες από την κριτική έκδοση του 1975 Einaudi. Είναι λίγο δύσκολο να γίνει η αντιστοίχηση.

      Διαγραφή
  6. Δεν πρόκειται για αποκηρύξεις, είναι ζήτημα ιστοριογραφίας. Επιμένω γιατί αφορά τον τρόπο που αντιλαμβάνεται κανείς τη σημασία τού ενωμένου μετώπου. Έχω δει επανειλημμένα την «κατηγορία» ότι την ευθύνη για τη μη δημιουργία τού αντιφασιστικού μετώπου στη Γερμανία τη φέρει αποκλειστικά το κομουνιστικό κόμμα (Τρότσκι υποτίθεται είναι ο θεωρητικός τού «μετώπου»). Κατηγορία που ετεροχρονίζεται στις επιθέσεις στο ΚΚΕ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προς το τέλος του κειμένου του, ο Άντερσον εκπίπτει σε εύκολο και ανόητο κατ' εμέ Τροτσκισμό για το ζήτημα, και καταλαβαίνω γιατί επιμένεις στο θέμα.

      Διαγραφή
  7. άσχετο βλέπεις αυτη τη στιγμή νετ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Φίλε Αντώνη,


    Πιάνομαι από το ερώτημά σου (Προς αναγνώστες: Υπάρχει ενδιαφέρον για περαιτέρω μεταφράσεις απ' τα Τετράδια της φυλακής; Ή είναι ήδη γνωστά αυτά τα αποσπάσματα του Γκράμσι;) για να εκφράσω πάλι δύο σκέψεις:

    1) Δεν βοηθάει το σκοπό τού μπλογκ η παράθεση αποσπασμάτων με κρίσιμα ζητήματα (ο πληθυντικός έχει σημασία) όταν ο εισηγητής, εσύ εν προκειμένω, δεν κάνει φόκους σε κάποιο από αυτά. Γιατί η αρμάτωση του εργατικού κινήματος δεν νομίζουμε ότι διευκολύνεται και πολύ με αυτό στο οποίο εκ των πραγμάτων καταλήγει το πράγμα: «ελάτε, διαλιέχτε». ;-)

    2) Επίσης δεν βοηθάει ο βομβαρδισμός με αξιόλογα κείμενα, η εμβάθυνση στα οποία (πόσω μάλλον η συζήτηση γι’ αυτά) απαιτεί έναν μίνιμουμ χρόνο και τον οποίο (χρόνο) τον αντιμετωπίζεις όπως ο Σκρουτζ τα δολάριά του! ;-)

    Όλα αυτά εντελώς τελείως καλοπροαίρετα, γιατί κι εμάς μας ενδιαφέρει ο σκοπός τού μπλογκ.


    Τα λέμε

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το μπλογκ από την αρχή φτιάχτηκε με στόχο μια σταχανοφική εντατικοποίηση της παραγωγής που αποσκοπεί στην εγελιανή μετάβαση από την ποσότητα στην ποιότητα. Ποτέ δεν ισχυρίστηκα ότι λειτουργώ με βάση νορμάλ κριτήρια σ' αυτά τα θέματα.

      Στα πλαίσια αυτά, ένα απ' τα πράγματα που κάνω είναι βασικά να μεταφράζω πράγματα που με ενδιαφέρουν εμένα προσωπικά μέσα στα πλαίσια μιας κατεύθυνσης σκέψης που για μένα είναι σαφής, αλλά στο μπλογκ μπορεί να μεταφέρεται σε κομμάτια και σε διαφορετικά χρονικά σημεία. Αυτό μπορεί να δημιουργεί κάποια σύγχυση, αλλά φόκους υπάρχει. Και σε ό,τι αφορά τον Γκράμσι, αυτό είναι η δική του συνεισφορά στην θεωρητική ανάλυση του ρόλου του κράτους και του κόμματος στην ταξική πάλη.

      Πέρυσι είχα επικεντρωθεί για πολύ διάστημα στην έννοια της βίας, φέτος στην έννοια του κράτους--επειδή, για λόγους εξοικονόμησης χρόνου συνδυάζω το μπλόγκινγκ με την έρευνα, γιατί ως μισθωτός πρέπει να δουλεύω κι εγώ.

      Τώρα, αν τα Τετράδια της φυλακής είναι ήδη γνωστά, δεν υπάρχει κανένας λόγος να μεταφράζω από αυτά, και αυτό ήθελα να ξέρω.

      Διαγραφή
    2. Εγώ δεν τα ξέρω Τα Τετράδια της φυλακής, όμως δεν μπορείς να πεις ότι αποτελώ και χαρακτηριστικό δείγμα αναγνωστών του μπλογκ, πάντως έχει ενδιαφέρον η ματιά του.

      Διαγραφή