Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2012

V.I. Lenin-Αριστερισμός, η παιδική αρρώστια του Κομμουνισμού. Ι-II

V.I. Lenin
Αριστερισμός, η παιδική αρρώστια του Κομμουνισμού

Ι

ΜΕ ΠΟΙΑ ΕΝΝΟΙΑ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΔΙΕΘΝΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ;

Τους πρώτους μήνες ύστερα από την κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας στη Ρωσία από το προλεταριάτο (25 Οχτώβρη - 7 Νοέμβρη 1917) θα μπορούσε να νομίσει κανείς πως η τεράστια διαφορά της καθυστερημένης Ρωσίας από τις προηγμένες χώρες της Δυτικής Ευρώπης θα κάνει την επανάσταση του προλεταριάτου στις χώρες αυτές να μοιάζει ελάχιστα με τη δική μας. Τώρα έχουμε πια μπροστά μας μια πολύ αξιόλογη διεθνή πείρα, που δείχνει με τη μεγαλύτερη ακρίβεια ότι ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της επανάστασης μας έχουν σημασία όχι τοπική, ούτε ειδικά εθνική, ούτε μόνο ρωσική, αλλά διεθνή. Και δεν μιλώ εδώ για τη διεθνή σημασία με την πλατιά έννοια της λέξης, ότι δηλαδή όχι απλώς μερικά, αλλά όλα τα βασικά και πολλά από τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά της επανάστασής μας έχουν διεθνή σημασία με την έννοια της επίδρασής της σε όλες τις χώρες. Δεν μιλώ όμως μ’ αυτή την πλατιά έννοια. Μιλώ με την πιο στενή έννοια της λέξης, δηλαδή εννοώντας με τις λέξεις διεθνή σημασία τη διεθνή σημαντικότητα της επανάστασής μας ή την ιστορική αναγκαιότητα να επαναληφθεί σε διεθνή κλίμακα αυτό που έγινε σε μας. Πρέπει να παραδεχτούμε πως τέτια σημασία έχουν ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της επανάστασής μας.

Φυσικά, θα ήταν πολύ μεγάλο λάθος να υπερβάλουμε αυτή την αλήθεια, να την επεκτείνουμε και πέρα από ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της επανάστασής μας. Θα ήταν επίσης λάθος να μη δούμε ότι, ύστερα από τη νίκη της προλεταριακής επανάστασης έστω και σε μια από τις προηγμένες χώρες, θα επέλθει, κατά πάσα πιθανότητα, μια απότομη στροφή και συγκεκριμένα: η Ρωσία λίγο καιρό ύστερα απ’ αυτή τη νίκη θα είναι πια όχι υποδειγματική, αλλά πάλι καθυστερημένη (από «σοβιετική» και από σοσιαλιστική άποψη) χώρα.

Στη σημερινή όμως ιστορική στιγμή τα πράγματα παρουσιάζονται ακριβώς έτσι που το ρωσικό πρότυπο δείχνει σε όλες τις χώρες κάτι, και κάτι το πάρα πολύ ουσιαστικό, από το αναπόφευκτο και κοντινό μέλλον τους. Οι πρωτοπόροι εργάτες σε όλες τις χώρες το κατάλαβαν αυτό από καιρό –και τις περισσότερες φορές όχι τόσο το κατάλαβαν, όσο το συνέλαβαν, το διαισθάνθηκαν με το ένστικτο της επαναστατικής τάξης. Από δω βγαίνει η διεθνής «σημασία» (με τη στενή έννοια της λέξης) της Σοβιετικής εξουσίας, καθώς και των βάσεων της μπολσεβίκικης θεωρίας και τακτικής. Αυτό δεν το κατάλαβαν oι «επαναστάτες» ηγέτες της II Διεθνούς, σαν τον Κάουτσκι στη Γερμανία, τον Ότο Μπάουερ και τον Φρίντριχ Άντλερ στην Αυστρία, που γι’ αυτό ακριβώς αποδείχτηκαν αντιδραστικοί, υπερασπιστές του χειρότερου οπορτουνισμού και της σοσιαλπροδοσίας. Άλλωστε και η ανώνυμη μπροσούρα «Παγκόσμια Επανάσταση» («Welt-Revolution»), που βγήκε το 1919 στη Βιέννη (Sozialistische Bücherei, Heft 11, Ignaz Brand – Σοσιαλιστική βιβλιοθήκη, τεύχ. 11, Ιγκνάτς Μπραντ), δείχνει πολύ παραστατικά όλη την πορεία της σκέψης και όλο τον κύκλο της σκέψης ή μάλλον όλη την άβυσσο της απερισκεψίας, του σχολαστικισμού, της προστυχιάς και της προδοσίας των συμφερόντων της εργατικής τάξης –και όλα αυτά με τη σάλτσα της «υπεράσπισης» της ιδέας της «παγκόσμιας επανάστασης».

Θα σταθούμε όμως πιο διεξοδικά σ’ αυτή την μπροσούρα άλλη φορά. Εδώ θα σημειώσουμε μόνο ένα πράγμα ακόμη: στα πολύ-πολύ παλιά χρόνια, όταν ο Κάουτσκι ήταν ακόμη μαρξιστής και όχι αποστάτης, εξετάζοντας το ζήτημα σαν ιστορικός πρόβλεψε το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί μια τέτοια κατάσταση που η επαναστατικότητα του ρώσικου προλεταριάτου να γίνει πρότυπο για τη Δυτική Ευρώπη. Αυτό έγινε το 1902, όταν ο Κάουτσκι έγραψε στην επαναστατική «Ίσκρα» το άρθρο «Οι Σλάβοι και η Επανάσταση». Να τί έγραφε σ’ αυτό το άρθρο:

«Σήμερα όμως» (αντίθετα από το 1848) «μπορούμε να σκεφτούμε όχι μόνο ότι οι σλάβοι μπήκαν στις γραμμές των επαναστατικών λαών, αλλά και ότι το κέντρο βάρους της επαναστατικής σκέψης και της επαναστατικής δράσης μετατοπίζεται όλο και περισσότερο προς τους σλάβους. Το επαναστατικό κέντρο μετατοπίζεται από τη Δύση στην Ανατολή. Στα πρώτα πενήντα χρόνια του 19ου αιώνα βρισκόταν στη Γαλλία, κάπου-κάπου στην Αγγλία. Το 1848 και η Γερμανία μπήκε στις γραμμές των επαναστατικών εθνών... Ο νέος αιώνας αρχίζει με τέτοια γεγονότα, που μας κάνουν να σκεφτούμε ότι τραβάμε για παραπέρα μετατόπιση του επαναστατικού κέντρου, και συγκεκριμένα για μετατόπιση του στη Ρωσία... Η Ρωσία, που δέχτηκε τόση επαναστατική πρωτοβουλία από τη Δύση, τώρα είναι ίσως η ίδια έτοιμη να γίνει πηγή επαναστατικής ενέργειας για τη Δύση. Το ρωσικό επαναστατικό κίνημα που φουντώνει θα αποδειχτεί ίσως το πιο ισχυρό μέσο για να ξεριζωθεί το πνεύμα του σαραβαλιασμένου φιλισταϊσμού και του μικροπολιτικαντισμού, που αρχίζει να διαδίδεται στις γραμμές μας, και θα κάνει να ξανανάψει με ζωηρές φλόγες η δίψα του αγώνα και η γεμάτη πάθος αφοσίωση στα μεγάλα ιδανικά μας. Η Ρωσία από καιρό έπαψε να είναι για τη Δυτική Ευρώπη ένα απλό προπύργιο της αντίδρασης και του απολυταρχισμού. Ίσως σήμερα να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η Δυτική Ευρώπη γίνεται το στήριγμα της αντίδρασης και του απολυταρχισμού στη Ρωσία... Οι ρώσοι επαναστάτες θα είχαν ίσως από καιρό κανονίσει τους λογαριασμούς τους με τον τσάρο, αν δεν ήταν υποχρεωμένοι να διεξάγουν ταυτόχρονα αγώνα και ενάντια στο σύμμαχο του –το ευρωπαϊκό κεφάλαιο. Ας ελπίζουμε πως τούτη τη φορά θα κατορθώσουν να κανονίσουν τους λογαριασμούς τους και με τους δυο εχθρούς, και πως η νέα “ιερή συμμαχία” θα γκρεμιστεί πιο γρήγορα απ’ ό,τι οι προηγούμενες. Μα όπως και αν τελειώσει ο σημερινός αγώνας στη Ρωσία, το αίμα και τα βάσανα των μαρτύρων, που θα γεννήσει δυστυχώς με το παραπάνω ο αγώνας αυτός, δεν θα πάνε χαμένα. Θα γονιμοποιήσουν τα φύτρα της κοινωνικής επανάστασης σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο, θα τα κάνουν να αναπτυχθούν πιο πλούσια και πιο γρήγορα. Το 1848 οι σλάβοι ήταν η δυνατή παγωνιά που έκαψε τα λουλούδια της λαϊκής άνοιξης. Ίσως τώρα τους μέλλεται να γίνουν η θύελλα που θα σπάσει τον πάγο της αντίδρασης και θα φέρει ακατάσχετα μαζί της τη νέα, ευτυχισμένη άνοιξη για τους λαούς», (Καρλ Κάουτσκι: «Οι Σλάβοι και η Επανάσταση», άρθρο στην «Ίσκρα», ρωσική σοσιαλδημοκρατική επαναστατική εφημερίδα, 1902, αρ. φύλου 18 της 10 του Μάρτη 1902).

Τί καλά που τα έγραφε πριν 18 χρόνια ο Καρλ Κάουτσκι!

II

ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΤΩΝ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ

Ασφαλώς, τώρα πια το βλέπουν σχεδόν όλοι ότι οι μπολσεβίκοι δεν θα μπορούσαν να κρατηθούν στην εξουσία όχι 2 1/2 χρόνια, μα ούτε και 2 1/2 μήνες χωρίς την αυστηρότατη, πραγματικά σιδερένια πειθαρχία μέσα στο Κόμμα μας, χωρίς την πιο πλήρη και απεριόριστη υποστήριξη τους απ’ όλη τη μάζα της εργατικής τάξης, δηλ. απ’ ό,τι υπάρχει μέσα σ’ αυτή σκεπτόμενο, τίμιο, αφοσιωμένο, με κύρος, ικανό να οδηγεί μαζί του ή να προσελκύει τα καθυστερημένα στρώματα.

Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι ο πιο γεμάτος από αυτοθυσία και ο πιο αμείλικτος πόλεμος της νέας τάξης ενάντια σε έναν πιο ισχυρό εχθρό, ενάντια στην αστική τάξη, που η αντίστασή της (έστω και σε μια χώρα) δεκαπλασιάζεται ύστερα από την ανατροπή της και που η ισχύς της δεν βρίσκεται μόνο στη δύναμη του διεθνούς κεφαλαίου, στη δύναμη και στη στερεότητα των διεθνών δεσμών της αστικής τάξης, αλλά και στη δύναμη της συνήθειας, στη δύναμη της μικρής παραγωγής. Γιατί, δυστυχώς, μένει ακόμη στον κόσμο πολύ, πάρα πολύ μικρή παραγωγή, και η μικρή παραγωγή γεννά τον καπιταλισμό και την αστική τάξη συνεχώς, κάθε μέρα, κάθε ώρα, αυθόρμητα και σε μαζική κλίμακα. Για όλες αυτές τις αίτιες η δικτατορία του προλεταριάτου είναι απαραίτητη και η νίκη ενάντια στην αστική τάξη είναι αδύνατη χωρίς μακρόχρονο, επίμονο, απεγνωσμένο πόλεμο ζωής ή θανάτου, πόλεμο που απαιτεί αντοχή, πειθαρχία, σταθερότητα, αδιαλλαξία και ενότητα θέλησης.

Το ξαναλέω: η πείρα της νικηφόρας δικτατορίας του προλεταριάτου στη Ρωσία έδειξε παραστατικά σε όσους δεν ξέρουν να σκέφτονται ή σε όσους δεν έτυχε να σκεφτούν αυτό το ζήτημα, πως η απόλυτη συγκεντροποίηση και η πιο αυστηρή πειθαρχία του προλεταριάτου είναι ένας από τους βασικούς όρους για τη νίκη ενάντια στην αστική τάξη.

Στο ζήτημα αυτό στέκονται συχνά. Καθόλου όμως δεν σκέφτονται αρκετά βαθιά τί σημαίνει αυτό και κάτω από ποιες συνθήκες μπορεί να γίνει. Δεν θα έπρεπε μήπως οι ζητωκραυγές προς τη Σοβιετική εξουσία και τους μπολσεβίκους να συνοδεύονται συχνότερα από μια πολύ σοβαρή ανάλυση των αιτιών που δείχνουν, γιατί οι μπολσεβίκοι μπόρεσαν να σφυρηλατήσουν την απαραίτητη για το επαναστατικό προλεταριάτο πειθαρχία;

Ο μπολσεβικισμός υπάρχει σαν ρεύμα πολιτικής σκέψης και σαν πολιτικό κόμμα από το 1903. Μόνο η ιστορία του μπολσεβικισμού σε όλη την περίοδο της ύπαρξής του μπορεί να εξηγήσει ικανοποιητικά, γιατί αυτός μπόρεσε να σφυρηλατήσει και να διατηρήσει μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες τη σιδερένια πειθαρχία που είναι απαραίτητη για τη νίκη του προλεταριάτου.

Και πριν απ’ όλα γεννιέται το ερώτημα: πώς κρατιέται η πειθαρχία του επαναστατικού κόμματος του προλεταριάτου; Πώς ελέγχεται; Πώς δυναμώνει; Πρώτο, με τη συνειδητότητα της προλεταριακής πρωτοπορίας και την αφοσίωσή της στην επανάσταση, την αντοχή της, την αυτοθυσία της, τον ηρωισμό της. Δεύτερο, με την ικανότητά της να συνδέεται, να πλησιάζει, και ως ένα ορισμένο βαθμό, αν θέλετε, να συγχωνεύεται με την πιο πλατιά μάζα των εργαζομένων, πρώτα-πρώτα με την προλεταριακή, μα ακόμη και με τη μη προλεταριακή εργαζόμενη μάζα. Τρίτο, με την ορθότητα της πολιτικής καθοδήγησης, που την πραγματοποιεί αυτή η πρωτοπορία, με την ορθότητα της πολιτικής στρατηγικής και τακτικής της, με τον όρο ότι οι πιο πλατιές μάζες θα πείθονται από την ίδια τους την πείρα γι’ αυτή την ορθότητα. Χωρίς αυτούς τους όρους είναι απραγματοποίητη η πειθαρχία μέσα σ’ ένα επαναστατικό κόμμα, πραγματικά ικανό να είναι το κόμμα της πρωτοπόρας τάξης, που έχει καθήκον να ανατρέψει την αστική τάξη και να μετασχηματίσει όλη την κοινωνία. Χωρίς αυτούς τους όρους κάθε απόπειρα να δημιουργηθεί πειθαρχία μετατρέπεται αναπόφευκτα σε σαπουνόφουσκα, σε λογοκοπία, σε πιθηκισμούς. Από το άλλο μέρος, οι όροι αυτοί δεν μπορούν να παρουσιαστούν αμέσως. Τους διαμορφώνει μόνο μια μακρόχρονη δουλιά, μια δύσκολη πείρα· η επεξεργασία τους διευκολύνεται με τη σωστή επαναστατική θεωρία, που με τη σειρά της δεν είναι δόγμα, αλλά διαμορφώνεται τελικά μόνο σε στενή σύνδεση με την πρακτική δράση ενός πραγματικά μαζικού και πραγματικά επαναστατικού κινήματος.

Αν ο μπολσεβικισμός μπόρεσε να επεξεργαστεί και να εφαρμόσει με επιτυχία στα 1917-1920, μέσα σε αφάνταστα δύσκολες συνθήκες, την πιο αυστηρή συγκεντροποίηση και μια σιδερένια πειθαρχία, αυτό οφείλεται απλούστατα σε μια σειρά ιστορικές ιδιομορφίες της Ρωσίας.

Από το ένα μέρος, ο μπολσεβικισμός εμφανίστηκε το 1903 πάνω στην πιο στερεή βάση, πάνω στη βάση της θεωρίας του μαρξισμού. Και την ορθότητα αυτής – και μόνο αυτής – της επαναστατικής θεωρίας την απόδειξε όχι μόνο η παγκόσμια πείρα όλου του 19ου αιώνα, αλλά και ιδιαίτερα η πείρα από τις περιπλανήσεις και τις ταλαντεύσεις, τα λάθη και τις απογοητεύσεις της επαναστατικής σκέψης στη Ρωσία. Κάπου μισόν αιώνα, περίπου από τη δεκαετία 1840-1850 ως τη δεκαετία 1890-1900, η πρωτοπόρα σκέψη στη Ρωσία, κάτω από το ζυγό του αφάνταστα άγριου και αντιδραστικού τσαρισμού, αναζητούσε με δίψα μια σωστή επαναστατική θεωρία, παρακολουθώντας με καταπληκτικό ζήλο και επιμέλεια κάθε «τελευταία λέξη» της Ευρώπης και της Αμερικής σ’ αυτό τον τομέα. Το μαρξισμό, τη μοναδικά σωστή επαναστατική θεωρία, η Ρωσία τον απόκτησε πραγματικά μέσα σε πενήντα χρόνων πρωτάκουστα βάσανα και θυσίες, ανείδωτο επαναστατικό ηρωισμό, απίστευτη δραστηριότητα και γεμάτες αυταπάρνηση αναζητήσεις, μελέτες, δοκιμές στην πράξη, απογοητεύσεις, επαληθεύσεις, συγκρίσεις με την πείρα της Ευρώπης. Χάρη στον αναγκαστικό εκπατρισμό, που τον επέβαλε ο τσαρισμός, η επαναστατική Ρωσία στη δεύτερη πεντηκονταετία του 19ου αιώνα απόκτησε τόσο πλούσιες διεθνείς σχέσεις, τόσο θαυμάσια ενημέρωση σχετικά με τις παγκόσμιες μορφές και θεωρίες του επαναστατικού κινήματος, όσο καμιά άλλη χώρα στον κόσμο.

Από το άλλο μέρος, ο μπολσεβικισμός, που εμφανίστηκε πάνω σ’ αυτό το γρανιτένιο θεωρητικό βάθρο, είχε μια πρακτική ιστορία δεκαπέντε χρόνων (1903-1917), που ως προς τον πλούτο της πείρας δεν έχει όμοιά της στον κόσμο. Γιατί καμιά χώρα σ’ αυτά τα δεκαπέντε χρόνια δεν έζησε έστω και κατά προσέγγιση τόσο πολλά με την έννοια της επαναστατικής πείρας, της ταχύτητας και της ποικιλίας στις εναλλαγές των διάφορων μορφών του κινήματος, κινήματος νόμιμου και παράνομου, ειρηνικού και θυελλώδους, κρυφού και ανοιχτού, κινήματος στενών ομίλων και κινήματος μαζικού, κοινοβουλευτικού και τρομοκρατικού. Σε καμιά χώρα δεν συγκεντρώθηκε μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα τέτοιος πλούτος μορφών, αποχρώσεων, μεθόδων πάλης όλων των τάξεων της σύγχρονης κοινωνίας, και μάλιστα πάλης που, εξαιτίας της καθυστέρησης της χώρας και του βάρους του ζυγού του τσαρισμού, ωρίμαζε εξαιρετικά γρήγορα, αφομοίωνε με ιδιαίτερη δίψα και επιτυχία την αντίστοιχη «τελευταία λέξη» της αμερικανικής και ευρωπαϊκής πολιτικής πείρας.

Πηγή: Marxist Books

3 σχόλια:

  1. Οι εμφάσεις με έντονα στοιχεία σε κεντρικά σημεία δικές μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν φαίνονται τα σχόλια σας, το δικό σου και του ομαντεον στο blog του Celin.
    Τα διέγραψε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Όχι, δεν έχουν σβηστεί σχόλια. Πρέπει απλώς να πατήσεις "φόρτωση περισσοτέρων" γιατί στο συγκεκριμένο θρεντ είναι πάρα πολλά (251) και δεν φαίνονται όλα άμεσα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή