Παρασκευή, 3 Φεβρουαρίου 2012

Δομική λογική της "δικτατορίας του προλεταριάτου" ως άρνησης του συστήματος

41 σχόλια:

  1. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε τί σημαίνει και καταφατικά η άρνηση του κάθε σημείου.

    Η καθορισμένη άρνηση της έννομης τάξης και της τρομοκρατίας, διατηρεί κάποιους μερικούς προσδιορισμούς τάξης και τρομοκρατίας.

    Η καθολική άρνηση της ανομίας/αταξίας και του νόμου της αγοράς αρνείται ολοκληρωτικά.

    Πχ ερώτημα: τί σημαίνει η καθολική άρνηση του νόμου της αγοράς για την δικτατορία του προλεταριάτου? Σημαίνει κατάργηση των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων και των αξιακών ανταλλαγών, και της συσσώρευσης κεφαλαίου? Ισοδυναμεί δηλαδή ο αντικαπιταλισμός με αυτό? Ή μήπως δεν ισοδυναμεί η άρνηση αυτή με την κατάργηση του νόμου της αγοράς?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. "Η καθορισμένη άρνηση της έννομης τάξης και της τρομοκρατίας, διατηρεί κάποιους μερικούς προσδιορισμούς τάξης και τρομοκρατίας."

    Ναι. Προλεταριακή έννομη τάξη αντί αστικής.
    Συλλογική τρομοκρατία αντί ατομικής (σημασία αναφορών Μαρξ/Έγκελς/Λένιν στο μισο-κράτος ή μεταβατικό κράτος ως κράτος του "οπλισμένου λαού" χωρίς αστυνομία και τακτικό στρατό).
    Αλλά η τρομοκρατία αυτή είναι καθαρά εργαλειακή, δεν έχει "παιδαγωγικό" χαρακτήρα όπως η ιακωβίνικη, είναι απλή καταστολή χωρίς φιλοδοξίες διαπαιδαγώγησης στην 'αρετή.'

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "Η καθολική άρνηση της ανομίας/αταξίας και του νόμου της αγοράς αρνείται ολοκληρωτικά."

    Υπάρχει καθολική άρνηση του αντι-αντισυγκεντρωτισμού στους Μαρξ/Έγκελς/Λένιν.

    Τούτο δεν σημαίνει πρόκριση του συγκεντρωτισμού. Αυτό είναι κρίσιμο.

    Η Κομμούνα συνδύαζε αυτονομία και εθνική ενότητα. Το ίδιο και τα Σοβιέτ.

    Η ιδέα είναι αυτή της κριτικής του αντισυγκεντρωτισμού (στη σκέψη των αναρχικών) και όχι της μονολιθικής πρόκρισης του απόλυτου συγκεντρωτισμού της εξουσίας. Μπορείς να έχεις ομοσπονδία ΚΑΙ ενωμένο κράτος, τοπικά αυτόνομες διαδικασίες και κεντρικές αποφάσεις, για να το πούμε απλά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Η Κομμούνα συνδύαζε αυτονομία και εθνική ενότητα=ως προγραμματικούς στόχους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. τί σημαίνει η καθολική άρνηση του νόμου της αγοράς για την δικτατορία του προλεταριάτου? =απ' τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του ως περιορισμένης εμβέλειας φόρμουλα στον σοσιαλισμό.

    Ως απόλυτη, ατέρμονη αρχή στον αναπτυγμένο κομμουνισμό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Καμία οικονομική συνθήκη που να αρνείται απόλυτα την αρχή δεν μπορεί να γίνεται δεκτή ως "σοσιαλιστική". Δεκτές γίνονται οι ανισότητες που δεν προκύπτουν από αυτόνομη ανταγωνιστική αρχή οργάνωσης της παραγωγής. Λένιν αναλυτικότερα για "φυσικές ανισότητες."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Aυτή η καθολική άρνηση πρέπει να τεθεί εξ αρχής και να νοηματοδοτεί και να συνέχει την επαναστατική διαδικασία σαν η δική της Ιδέα. Αν καθολική άρνηση του νόμου της αγοράς δεν σημαίνει φυσικά απόλυτη κρατικοποίηση των μέσων παραγωγής. Υπό αυτήν την έννοια κάθε στατικός προσδιορισμός του ''σοσιαλισμού'', πχ ότι ο κεντρικός σχεδιασμός είναι σοσιαλιστική σχέση παραγωγής, έχει κάτι να μας πει αλλά είναι προβληματικός. Όπως και η ταύτιση αντι-αντισυγκεντρωτισμού που λες με τον συγκεντρωτισμό, ο οποίος από μερικούς με την πρόσθεση του ''προλεταριακός'' συγχέεται με τον αντι-αντισυγκεντρωτισμό. Αυτές είναι οι συνέπειες της παραγνώρισης της ''άρνησης της άρνησης''.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μεγάλη η σημασία της συζήτησης της Κομμούνας ως οργανωτικού μοντέλου στον Εμφύλιο πόλεμο στη Γαλλία και οι συναφείς παρατηρήσεις Έγκελς και Λένιν για την αφέλεια του Προυντονικού αυτονομισμού, με την Κομμούνα ως ΑΝΤΙΘΕΤΟ ενός τέτοιου αυτονομισμού (αλλά και αντίθετο του "κομματικού κράτους") ταυτόχρονα.

      Η σημασία του σημειωτικού τετραγώνου είναι τεράστια γιατί επιτρέπει να σκεφτείς για πολλαπλά επίπεδα αρνήσεων αντί να περιορίζεσαι σε άσπρο-μαύρο, και έτσι να χαρτογραφείς την πολυπλοκοποίηση των αντιθέσεων (που είναι στην ουσία η εργασία της διαλεκτικής).

      Διαγραφή
  8. Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι μια γνήσια διαλεκτική έννοια, μια σύνθεση καθορισμένων και καθολικών αρνήσεων μιας σειράς δομικών/ιστορικών θέσεων. Αυτό προσπαθώ να αναδείξω στις δύο αυτές αναρτήσεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Πράγματι, βοηθά πολύ το σημειωτικό τετράγωνο ώστε να φαίνεται το διαφορετικό βάθος των αρνήσεων στην αλυσίδα των κρίκων.

    Όσο περισσότερο οι καθορισμένες αρνήσεις, πάντα σε ενότητα με τις καθολικές, βαθαίνουν και καθολικεύονται, τόσο περνούμε από την πρωταρχική έμφαση στην διαμόρφωση του ''νέου''. Στην διαμόρφωσή του ''νέου'' οι προσδιορισμοί, αρνητικοί και θετικοί, είναι κυρίαρχα εσωτερικοί, το εσωτερικό-νέο και η ανάπτυξη των δικών του αντιθέσεων σε αντιφάσεις, παίζει πια τον άγοντα ρόλο, ενώ η σημασία του εξωτερικού (πχ κεφαλαιοκρατικό παρελθόν και καπιταλιστικός περίγυρος) υποβαθμίζεται. Υπό αυτήν την έννοια, τίθεται το ερώτημα τί μας δείχνει η καθοριστική για το μέλλον του ανατολικού μπλοκ, καπιταλιστική περικύκλωση και η συμβολή της στην πτώση της ΕΣΣΔ. Για να το πω διαφορετικά: αν το εξωτερικό ήταν το πιο καθοριστικό, τότε το εσωτερικό δεν έχει αναπτυχθεί στον βαθμό που θα επέτρεπε την δική του ανάπτυξη από τον ανώριμο στον ανεπτυγμένο κομμουνισμό. Αν το εσωτερικό ήταν το πιο καθοριστικό, τότε έχουμε μια εδραιωμένη εσωτερικά κατάσταση, την οποία όσο δυναμισμό και να της προσδώσουμε, μπορούμε να δούμε την εδραίωσή της.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Πολύ συνοπτικά και χωρίς να μπαίνω βαθιά στην ουσία της ΔτΠ θα έλεγα ότι η «άρνηση» μετατρέπεται αυτομάτως σε θέση όταν πάμε σε εφαρμογές.
    Η ΔτΠ έχει βάση και εποικοδόμημα. Βάση είναι η ουσία της ταξικής εξουσίας (δικτατορίας) του προλεταριάτου δηλαδή ο βασικός Νόμος που διέπει τις παραγωγικές σχέσεις που εγκαθιστά η εργατική τάξη με τη βία της, σαν ο απόλυτος και κυρίαρχος Νόμος έξω από τον οποίο ακυρώνεται η εξουσία της. Αυτός ο Νόμος δεν είναι ποτέ αντικείμενο δημοκρατικής ή άλλης διαπραγμάτευσης κατά τον ίδιο τρόπο που δεν μπαίνει στον καπιταλισμό σε διαπραγμάτευση το σε ποιόν ανήκει το προϊόν της εργασίας των εργατών και φυσικά η ιδιοκτησία και το κέρδος της καπιταλιστικής επιχείρησης. Κάθε τέτοια συζήτηση είναι εξ ορισμού «παράνομη» και αυτό κατοχυρώνεται στα συντάγματα και τους νόμους.
    Η βάση, δηλ. ο κυρίαρχος Νόμος στη ΔτΠ είναι ότι η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής ανήκει στην εργατική τάξη και ευρύτερα στην κοινωνία (κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής) και η διεύθυνση των παραγωγικών δυνάμεων γίνεται δημοκρατικά από τους παραγωγούς δηλαδή την εργατική τάξη και ευρύτερα την κοινωνία, σε διάφορες κλίμακες διεύθυνσης μέσω του σχεδιασμού. Αυτές οι αρχές αν παραβιαστούν στην ουσία καταργούν τη ΔτΠ.
    Πάνω σε αυτό το Νόμο εδράζεται όλο το πολιτικό, δικαιικό, νομικό, εθιμικό, πολιτιστικό, εκπαιδευτικό κλπ σύστημα ως εποικοδόμημα. Ακόμη και οι μηχανισμοί καταστολής ή διαφύλαξης υπάγονται στο εποικοδόμημα.
    Η ταύτιση εποικοδομήματος και βάσης δίνει πάντα μια στρεβλωτική εικόνα της ΔτΠ. Όταν λέμε πχ το κράτος της ΔτΠ δεν εννοούμε τη ΔτΠ αλλά τα κρατικά όργανα που έχουν σχετική αυτοτέλεια έναντι της βάσης και την προστατεύουν. Το ίδιο και με τη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία. Δεν είναι η Δτ Π αλλά όργανα υπηρέτησής της. Έτσι ενώ στη βάση έχουμε απόλυτη ταξική δικτατορία στο εποικοδόμημα πρέπει να έχουμε απόλυτη ελευθερία των ανθρώπων να δράσουν σύμφωνα με τα γενικά και ειδικά συμφέροντα της κοινωνίας, χωρίς να υπόκεινται σε εκμετάλλευση και αλλοτρίωση. Οι περιορισμοί της ΔτΠ είναι έναντι του παρελθόντος, και έναντι το επιπέδου των παραγωγικών δυνάμεων που δεν μπορούν να ικανοποιήσουν το σύνολο των αναγκών του λαού. Έτσι μπορούν να παρουσιαστούν και στρεβλώσεις στο εποικοδόμημα.
    Πάντως γενικά η δημοκρατία είναι συνυφασμένη τόσο με τη βάση της ΔτΠ όσο και με το εποικοδόμημα. Στη βάση η διεύθυνση των παραγωγικών δυνάμεων από τους ιδιοκτήτες που είναι τα εκατομμύρια της εργατικής τάξης και της κοινωνίας είναι αδύνατο να πραγματοποιηθεί χωρίς δημοκρατικές διαδικασίες και στο εποικοδόμημα η απελευθέρωση του ανθρώπου για να λειτουργήσει στη βάση και σε όλους τους θεσμούς απαιτεί τη μέγιστη δημοκρατικότητα στην πολιτική και σε όλους τους θεσμούς.
    Υπ’ αυτή την έννοια η ΔτΠ είναι χίλιες φορές πιο δημοκρατική και από την δημοκρατικότερη αστική κοινωνία που απαγορεύει στους παραγωγούς του πλούτου να είναι ιδιοκτήτες του και να τον διευθύνουν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. @symastev

      Ωραία και πρωτότυπη προσέγγιση. Να βάλω μερικά ζητήματα.

      Διαχωρίζεις την δικτατορία του προλεταριάτου από τον σοσιαλισμό?

      Αν ναι, επειδή ο νόμος απαιτεί εδραίωση του ''νέου'' και διαμόρφωση της δική του ''ουσίας'', για να χρησιμοποιήσω τον ίδιο όρο, τότε το ''μεταβατικό'' προς τον σοσιαλισμό κράτος δεν ξέρω κατά πόσο μπορεί να αναπτύξει έναν τέτοιο νόμο. Αν θεωρούμε δικτατορία του προλεταριάτου και σοσιαλισμό ένα, δλδ ανώριμο κομμουνισμό, τότε το βλέπουμε σε αυτήν την βάση.
      Κάτι που μάλλον πάντα το επισημαίνω σχολαστικά, είναι ότι δεν έχουμε ώριμη κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής στην κυριολεξία, παρά μόνο στον ώριμο κομμουνισμό. Άρα κάτω από τον όρο κοινωνικοποίηση υπάρχουν δύο αποχρώσεις, που πρέπει να διακρίνονται.
      Επίσης με όλα αυτά ανακύπτουν τα κλασικά ερωτήματα για το δίπολο βάση-εποικοδόμημα, πχ η νομική μορφή είναι εποικοδόμημα? Η ίδια η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής απαιτεί θεσμική κατοχύρωση σε ''πρώτο χρόνο''.

      Διαγραφή
    2. @symastev: Προσωπικά, θα έκανα λόγο για "θεμελιώδεις προϋποθέσεις" και "συγκυριακές εκφάνσεις" της ΔτΠ και όχι για "βάση" και "εποικοδόμημά" της.

      Η ιστορία της επαναστατικής περιόδου στην ΕΣΣΔ μάς δείχνει ότι, σε ό,τι αφορά τους νομικούς και κοινοβουλευτικούς θεσμούς, σημαίνοντα ρόλο παίζουν οι περιστάσεις. Πάρτε την Συντακτική Συνέλευση (Constituent Assembly) ως παράδειγμα. Οι Μπολσεβίκοι είχαν ζητήσει τη θέσπισή της ενάντια στην Προσωρινή Κυβέρνηση, που την καθυστερούσε. Στις εκλογές όμως, οι δεξιοί Εσέροι πήραν τον έλεγχο της Συντακτικής Συνέλευσης παρά το γεγονός ότι η βάση ήταν πλειοψηφικά υπέρ των Σοβιέτ (βλ. http://en.wikipedia.org/wiki/Left-wing_uprisings_against_the_Bolsheviks#Dissolution_of_the_Constituent_Assembly.2C_early_Constituent_Assembly_rebellions).

      Ο Λένιν εξήγησε τους λόγους που η Συντακτική Συνέλευση είχε εξελιχθεί σε προβληματικό θεσμό, η Συντακτική Συνέλευση διαλύθηκε απ' τους Μπολσεβίκους, η Φάνυ Κάπλαν πυροβόλησε τον Λένιν σε αντεκδίκηση για την διάλυσή της, και ο εμφύλιος άρχισε να φουντώνει. Πολλά από τα κείμενα του Λένιν αφορούν το ότι οι μορφές τυπικής ελευθερίας (εκλογές, ελευθερία Τύπου, κλπ) εξαρτώνται από την ωριμότητα των περιστάσεων (νοουμένου φυσικά ότι η ισχνή μειονότητα των εκμεταλλευτών έχει οριστικά αποκλειστεί από πολιτική εκπροσώπηση). Δεν μπορείς να έχεις ΔτΠ υπό συνθήκες πολέμου που να ξεπερνά την ανεκτικότητα της τυπικής δημοκρατίας στα αστικά καθεστώτα. Αυτό είναι απλή αυτοκτονία.

      Διαγραφή
    3. Οι θεμελιακές προϋποθέσεις από την άλλη πλευρά δεν μπορούν να είναι ζητήματα συγκυρίας ενώ διατηρεί οποιαδήποτε αξία η έννοια της ΔτΠ. Δεν μπορείς δηλαδή να έχεις ΔτΠ και να ΜΗΝ έχεις μετασχηματισμό του τρόπου παραγωγής, μετασχηματισμό του τύπου της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, μετασχηματισμό των κοινωνικών σχέσεων. Ο δραστικός μετασχηματισμός αυτού που ονομάζεται "βάση" προς όφελος των ίδιων των παραγωγών είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορούμε να μιλούμε καν για ΔτΠ.

      Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ΔτΠ μπορεί Η ΙΔΙΑ να χωριστεί σε "βάση" και "εποικοδόμημα", όροι που δεν αναφέρονται σε ένα καθεστώς εξουσίας ως τέτοιο. Άλλωστε, η ΔτΠ δεν αποτελεί μόνιμο ορίζοντα, αλλά υποτίθεται πως μπαίνει η ίδια σε μαρασμό με την ωρίμανση της κοινωνίας και το πέρασμα από τον σοσιαλισμό στον αναπτυγμένο κομμουνισμό. Αλλά σε μια κομμουνιστική κοινωνία, εκεί που η ΔτΠ θα έχει πάψει να έχει νόημα, δεν βλέπω γιατί θα έχουν επίσης πάψει να έχουν νόημα οι έννοιες της "βάσης" και του "εποικοδομήματος." Και μια ώριμη κομμουνιστική κοινωνία, πχ, θα έχει εκπαίδευση, θα έχει πολιτισμικούς θεσμούς, θα έχει Τύπο και μέσα ενημέρωσης, κλπ. Θα έχει εποικοδόμημα, δηλαδή, ακόμα και αν έχει καταργήσει την ΔτΠ, ακόμα και αν έχει καταργήσει άλλες μορφές του εποικοδομήματος όπως οι θεσμοί της δημοκρατίας ως εξουσίας της πλειοψηφίας πάνω στην μειοψηφία.

      Διαγραφή
    4. @Αντώνης

      Όσον αφορά την ώριμη κομμουνιστική κοινωνία, δεν νομίζω ότι οι θεσμοί που περιγράφεις για τον μαρξισμό θα ήταν ''εποικοδόμημα'', γιατί τί θα σήμαινε ο καθορισμός σε τελευταία ανάλυση από την ''οικονομική βάση''? Και τί θα σήμαινε η αλλαγή της σχέσης ελευθερίας-αναγκαιότητας, μιλώντας πάντα με την σκέψη του Μάρξ? Πέραν τούτου, ήδη στην ΕΣΣΔ ξεκινά η αμοιβαία συγχώνευση βάσης και εποικοδομήματος, ο κεντρικός σχεδιασμός πχ που γίνεται από το Συμβούλιο των Υπουργών (γενικό πλάνο), και από τις παραγωγικές μονάδες και τους άμεσους παραγωγούς (ειδικά πλάνα), αποτελεί τόσο ''οικονομική'' όσο και ''πολιτική'' σχέση. Ο διαχωρισμός βάσης-εποικοδομήματος και ο καθορισμός από την ''βάση'' αποτελούν σημάδια ''ανωριμότητας'' της ανθρώπινης κοινωνίας.

      Διαγραφή
    5. "Ο διαχωρισμός βάσης-εποικοδομήματος και ο καθορισμός από την ''βάση'' αποτελούν σημάδια ''ανωριμότητας'' της ανθρώπινης κοινωνίας."

      Μία απάντηση στην πιο πάνω θέση έχει όπως γνωρίζεις ήδη δοθεί απ' τον Αλτουσέρ και είναι η εξής: "it is not conceivable that communism, a new mode of production implying determinate forces of production and relations of production, could do without a social organization of production, and corresponding ideological forms." Και αλλού: "even a communist society could never do without ideology, be it ethics, art or ‘world outlook’” ("Μαρξισμός και ουμανισμός").

      Το ότι ακόμα και μια κομουνιστική κοινωνία θα είχε θεσμούς που ταυτίζουμε με το "εποικοδόμημα" (ιδεολογία, ηθική, τέχνη, εκπαίδευση κλπ) είναι λοιπόν μια γνωστή παραδοχή. Θα τους είχε, διότι το χάσμα, το κενό, ανάμεσα στην βιωμένη πραγματικότητα και την συμβολοποίησή της δεν μπορεί ποτέ να εξαλειφθεί.

      Θα καθοριζόντουσαν αυτές οι μορφές εποικοδομήματος απ' τη βάση, δηλαδή τις σχέσεις παραγωγής; Σαφέστατα και θα καθοριζόντουσαν από αυτή, αλλά αυτός ο καθορισμός περιλαμβάνει σε κρίσιμη θέση την ελευθερία. Μια κοινωνία όπου οι σχέσεις παραγωγής είναι μη αλλοτριωμένες, όπου κυριαρχεί η ισότητα, όπου οι τάξεις έχουν εξαφανιστεί κλπ, είναι επίσης μια κοινωνία με μια χωρίς προηγούμενο αίσθηση της ελευθερίας, και οι τέχνες της ή η εκπαίδευσή της θα εξέφραζαν την εργασία της αρχής της ελευθερίας ως τέτοιας.

      Στην ουσία, η διαφοροποίηση στη σχέση μεταξύ βάσης και εποικοδομήματος μεταξύ προκομμουνιστικών και ώριμων κομμουνιστικών κοινωνιών δεν είναι καθόλου ότι στις δεύτερες ο διαχωρισμός αυτός έχει εξαφανιστεί.

      Είναι ότι στην πρώτη περίπτωση, ο διαχωρισμός περιλαμβάνει κάθε λογής αντιφάσεις ανάμεσα στη βάση και το εποικοδόμημα (ανάμεσα σε μια έκθεση του πολιτικού εικαστικού έργο του Πικάσο και του γεγονότος ότι σπόνσοράς του είναι η Τράεζα AIG), ενώ στην δεύτερη περίπτωση το εποικοδόμημα αποτελεί οργανική έκφραση των κοινωνικο-οικονομικών σχέσεων στην βάση, που περιλαμβάνει φυσικά την ΜΗ ΦΕΤΙΧΟΠΟΙΗΣΗ των οικονομικών σχέσεων ως ανεξάρτητου/αυτόνομου πεδίου της ζωής της κοινωνίας. Αυτό δεν θα αναιρούσε καθόλου το γεγονός ότι μια μετάλλαξη των οικονομικών σχέσεων στη βάση, μια νέα εμφάνιση, πχ, μορφών ατομικής ιδιοκτησίας, θα άρχιζε ευθύς αμέσως να υπονομεύει το εποικοδόμημα μιας ώριμης κομμουνιστικής κοινωνίας, να το εξαναγκάζει σε εκλογικεύσεις, παραμορφώσεις, κλπ, να επιφέρει ιδεολογικές συγκρούσεις, κοκ.

      Διαγραφή
  11. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Λόγω έλλειψης χρόνου δεν έχω μπορέσει να τοποθετηθώ. Ελπίζω να μπορέσω.

    Πριν το κάνω όμως, τα σχόλια Άφρομαν απευθύνονται σε μένα ή σε άλλο σχολιαστή; Ρωτάω επειδή στις δύο σχετικές αναρτήσεις δεν έχω προσωπικά κάνει λόγο για βάση και εποικοδόμημα. Φυσικά, θα μπορούσε κανείς να συνδέσει τις "καθολικές" μου αρνήσεις με τη βάση και τις "καθορισμένες" μου αρνήσεις με το "εποικοδόμημα", εγώ πάντως απέφυγα την χρήση των όρων αυτών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. «Oι έννομες σχέσεις οιουδήποτε είδους εμπίπτουν εξ ορισμού στο πεδίο της βίας – πράγμα που φαίνεται να σημαίνει ότι το ιδεώδες μιας ελεύθερης κοινότητας ή μιας συμφιλιωμένης ανθρωπότητας δεν μπορεί ποτέ να θεμελιωθεί στην αφηρημένη αρχή της δικαιοσύνης, όπως τουλάχιστον την κληρονομήσαμε από τη μονοθεϊστική παράδοση, χωρίς την προσφυγή σε μια άλλη, ενύπαρκτη και μη αναγώγιμη στο γενικό διάσταση: την αριστοτελική έννοια της φιλίας.»

      Ό,τι μπορεί ο καθένας.--- Επιτρέπονται τα κουίζ αναγνωστών;

      Διαγραφή
    2. @dkoss: Τι εννοείς αν επιτρέπονται τα κουίζ αναγνωστών; Για το από πού προέρχεται το απόσπασμα;

      Αν ναι, επιτρέπονται, αν κι εγώ το ξέρω το κείμενο και δεν παίζω:-)

      Διαγραφή
    3. Κώδων κινδύνου, θα δεις από το σχόλιο που άφησα. Η απάντηση στην αποτυχημένη απόπειρα τού άφρονος σχολιαστή (afroman) εξίσωσης φασισμού (Σμιτ) & κομουνισμού εντοπίζεται (όχι στο δίκαιο αλλά) στη «δικαιοσύνη».

      Διαγραφή
    4. Θα απαντήσω στον Άφρομαν εν ευθέτω χρόνω, αλλά περί Σμιτ και Μπένγιαμιν θα του πρότεινα προκαταρκτικά μια ανάγνωση στα δύο κείμενα Γουργουρή που έχω προαναφέρει:

      Stathis Gourgouris, “The Concept of the Mythical (Schmitt with Sorel)”, Cardozo Law Review 21 (1999)
      Stathis Gourgouris, "Enlightenment and Paranomia", Violence, Identity and Self-Determination, ed. Hent De Vries, Stanford UP, 1999.

      Και μια καλή ανάγνωση του The Destruction of Reason του Lukacs, ιδιαίτερα των εδαφίων για Σμιτ.

      Διαγραφή
  15. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Eγώ πάντως συμφωνώ με το πρόβλημα των όρων, όπως είχαμε αναφέρει και σε άλλη ανάρτηση σε μια κουβέντα με τον Σμιρνώφ. Για αυτό και ρωτάω για την νομική μορφή αν είναι ''εποικοδόμημα'', επειδή νομίζω ότι πρόκειται για μία αρκετά αποδομητική ερώτηση. Όπως και η ερώτηση τί είναι το κράτος, η αστική ηθική, κλπ.

      Διαγραφή
    2. Ας μου επιτραπεί τότε να προβώ σε προσωπική επίθεση: «πρόδηλη συστοιχία της πραγματικότητας της Σοβιετικής Ένωσης και της ομόλογης λενινιστικής σκέψης».

      Για την εξίσωση κομουνισμού-φασισμού, βρίσκεσαι μάλλον σε λάθος ιστολόγιο. Ο εσωτερικός «εχθρός» τού Σμιτ είναι αλλόφυλος --- επιπλέον, δεν είναι κάπως ποταπό από μέρους σου να επιχειρείς την εξομοίωση των Εβραίων (ή/και ιθαγενών πληθυσμών, θυμάτων τής αποικιοκρατίας) με τους φεουδάρχες/μεγαλοαστούς;

      Διαγραφή
    3. @Ονειρμός: Για διευκρινιστικούς σκοπούς, και επειδή έχω χάσει κάπως κάποια νήματα συζήτηση λόγω έλλειψης χρόνου: Θέτεις επίσης το ερώτημα για το κράτος; Ρωτάς δηλαδή αν το κράτος μπορεί να οριστεί με όρους βάσης/εποικοδομήματος; Ή μόνο για την "νομική μορφή";

      Διαγραφή
  16. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  18. "Τελικά ποιο είναι το επικοιδομημα; Είναι αυτές οι σχέσεις παράγωγης και ότι αυτό συνεπάγεται ή το δίκαιο και ότι αυτό συνεπάγεται;"

    Προφανέστατα, από μαρξιστική σκοπιά, οι σχέσεις παραγωγής προηγούνται χρονικά του δικαίου που τις κωδικοποιεί και τις θεσμοποιεί έτσι ώστε να μπορούν να αναπαραχθούν. Συνεπώς, από μαρξιστική σκοπιά, δεν κατανοώ το ερώτημα καν.

    "Δηλαδή τελικά σε τι θα επιτεθείς;"
    Ποιος να επιτεθεί; Αν είσαι αναρχικός ή αστός φιλελεύθερος προφανώς θα τοποθετήσεις αλλού του κέντρο βάρους από ότι αν είσαι μαρξιστής. Ή αλλιώς, δεν μπορεί να είσαι μαρξιστής και να θεωρείς ότι θα νομοθετήσεις την εξαφάνιση του καπιταλισμού όπως στα "λαϊκά συμβούλια" των πλατειών ή ότι θα καταλύσεις τον καπιταλισμό επιτιθέμενος αποκλειστικά στα "όργανα του νόμου."

    "Στο δίκαιο που φέρει μέσα του όλα τα σημαινόμενα"
    Ποια σημαινόμενα;

    ή σ' αυτές τις σχέσεις παραγωγής που φέρουν συγκεκριμένα σημαινόμενα;
    Οι σχέσεις παραγωγής εκφράζουν μέρος ("συγκεκριμένα") και το δίκαιο όλον ("όλα");
    Ποιός το λέει αυτό;

    "( αστική τάξη )"
    Δεν κατάλαβα. Η αστική τάξη=σχέσεις παραγωγής="συγκεκριμένα σημαινόμενα"; Δηλαδή οι σχέσεις παραγωγής αφορούν ΜΟΝΟ την αστική τάξη;

    "Δηλαδή όλοι οι διαχωρισμοί έρχονται με την άνοδο της αστικής τάξης στη εξουσία"
    Ποιοι διαχωρισμοί; Ο διαχωρισμός ελεύθερου δούλου προέκυψε με την άνοδο της αστικής τάξης; Στην αρχαία Ελλάδα;
    Ο διαχωρισμός εργασίας ανδρών-γυναικών και ο εκτοπισμός του "μητρικού δικαίου" (Bachofen) προέκυψε στην βιομηχανική επανάσταση;

    "ή ακόμα πριν αυτήν υπήρχαν στη βάση του δικαίου;"
    Γιατί "στη βάση του δικαίου"; Δεν υπάρχουν τρόποι παραγωγής πριν τον καπιταλιστικό που παράγουν κοινωνικούς διαχωρισμούς και βασίζονται σ' αυτούς; Το πέρασμα, πχ, από την τροφοσυλλεκτική κοινωνία στην αγροτική και κτηνοτροφική κοινωνία που δημιούργησε την ανάγκη για δούλους και για τον εκτοπισμό του ρόλου της γυναίκας ή τον μετασχηματισμό του κληρονομικού δικαίου στερώντας το δικαίωμα να κληροδοτήσει στον μόνο βέβαιο πρόγονο του ανθρώπου που είναι η μητέρα του;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Χωρίς βέβαια αυτό να μεταθέτει μίσος από την αστική τάξη στο δίκαιο μιας και αυτό το δίκαιο που έχουμε τώρα είναι το δίκαιο της αστικής τάξης."

      Δεν κατανοώ. Φυσικά το δίκαιο κοινωνίας είναι δίκαιο της αστικής τάξης. Και; Τι προσπαθείς να πεις και πώς συνδέεται με τα προηγούμενα;

      "Πριν λοιπόν συμφωνήσουμε με το Σμιτ ότι όλα είναι μοιραία αναπόδραστα από την έννοια του δικαίου ανεξαρτήτου ποιος την θέτει και ποιος όχι"

      Δεν καταλαβαίνω καθόλου αυτή την πρόταση. Ποια όλα είναι μοιραία και αναπόδραστα και γιατί;

      "νομίζω έχουμε να διαυγάσουμε αυτό ακριβώς το στοιχείο."
      Ποιο στοιχείο;

      "Το αναπόδραστο, το μοιραίο του δικαίου"
      Τι εννοείς το "μοιραίο του δικαίου"; Αναφέρεσαι στον Μπένγιαμιν περί μοίρας και νομικής βίας; Αλλά άλλο νόμος (law) και άλλο δίκαιο (justice), εμφανέστατα στο "Κριτική της βίας."

      "δηλαδή που τόσο η φυσικοδικαιική όσο και η θετικοδικαιική σχολή φέρει εν γένει."
      Προφανώς αναφέρεσαι στην Κριτική της βίας. Αλλά βλέπε αντίστιξη νόμου και δικαίου και στον Μπένγιαμιν, και, πχ, στον Ντεριντά.

      "Γιατί αν και για το Σμιτ, βγάζοντας ένα συμπέρασμα τόσο απ' αυτά που έχει γράψει αλλά και της θέσης που τελικά πήρε"

      Θέσης που πήρε σε ό,τι αφορά τι;

      ", μπορούμε να βγάλουμε ένα συμπέρασμα για το ποιος είναι το υποκείμενο “κυρίαρχος” που παίρνει αυτή την “εσχάτη απόφαση” ο ανώτατος άρχοντας ή ο δικτάτορας, για το Μπενιαμιν αλλά και τον Αγκαμπεν αυτό το υποκείμενο δε φέρει τον ίδιο προσδιορισμό."

      Δεν καταλαβαίνω. Για τον Μπένγιαμιν αυτός που παίρνει την έσχατη απόφαση εννοείς δεν έχει τον προσδιορισμό του ανώτατου άρχοντα ή δικτάτορα; Πού στον Μπένγιαμιν διέκρινες συζήτηση της έννοιας της "έσχατης απόφασης"; Είναι το ίδιο πράγμα ο μεσιανισμός του "Κριτική της βίας", πχ, με τον σμιτικό ντεσιζιονισμό;

      Διαγραφή
    2. "Το δίκαιο απαγορεύει τη βια διατηρώντας το μονοπώλιο για τον εαυτό του"
      Εννοείς προφανώς "ο νόμος" και όχι "το δίκαιο"

      " γιατί η άσκηση της από τα υποκείμενα απειλεί το ίδιο το δίκαιο."
      Την εδραιωμένη δικαιϊκή τάξη, τον νόμο.

      "Και το απειλεί “όχι λόγω των σκοπών του οποίους τυχόν επιδιώκει, αλλά λόγω της εκτός δικαίου γυμνής ύπαρξής της”."

      ΟΚ, αλλά ο Σμιτ πού κολλάει;

      Αν ήταν απλώς κίνδυνος για την έννομη τάξη, θα απαγορευόταν μόνο η βια που στρέφεται προς παράνομους, μη-έννομους, “φυσικούς” σκοπούς. Εδώ ο Μπενιαμιν εντοπίζει την ύπαρξη ενός εξωδικαιικου πεδίου, την “εκτός δικαίου γυμνής ύπαρξής του”, το οποίο όμως δεν είναι αδιάφορο για το δίκαιο αλλά τελεί απεναντίας σε μια συνεχή και δυσδιάκριτη σχέση με το δικό του πεδίο, το “εντός δικαίου”.

      Μήπως προβάλλεις τον Αγκάμπεν πάνω στον Μπένγιαμιν εδώ;

      "Γιατί αν η γυμνότητα ήταν αδιάφορη"

      Τι θεωρείς ότι εννοεί ο Μπένγιαμιν με τον όρο;

      "τότε η βια ως μη αναγώγιμο συμβάν"

      Μη αναγώγιμο συμβάν σημαίνει; Μη αναγώγιμο σε τι; Συμβάν ως "περιστατικό";

      δε θα αποτελούσε σκάνδαλο για το δίκαιο.
      Βλ. πιο πάνω.

      Καταδεικνύει έτσι την ύπαρξη ενός άρρητου “εκτός”

      Ποιός το καταδεικνύει; Γιατί άρρητου;

      , το οποίο η έννομη τάξη έχει ενσωματώσει αποκλείοντας το.
      Βλ. πιο πάνω ερώτηση.

      "Για τον Σμιτ η επανάσταση του 1848 έδειξε ότι η εποχή της βασιλοφροσύνης τελείωσε."
      Πηγή; Σχέση με τα παραπανω;

      "Τελείωσε γιατί δεν υπάρχουν πια βασιλιάδες."
      Προφανώς, ιστορικά αυτό δεν αληθεύει (υπάρχει βασιλεία και μετά το 1848). Τι εννοείς;

      "Γι' αυτό δεν υπάρχει πια νομιμοποίηση με την παραδοσιακή έννοια."

      Δηλ. δεν υπάρχει πια νομιμοποίηση (τίνος πράγματος; της μοναρχίας;) με ποια έννοια; Ποια είναι η "παραδοσιακή" έννοια της νομιμοποίησης;

      "Άρα μένει ένα και μόνο πόρισμα : η δικτατορία."
      Σε ποιον/για ποιον μένει; Πόρισμα για πιο πράγμα; Η δικτατορία για ποιον; Η δικτατορία α λα "Ο δικτάτορας" του Σμιτ; Η δικτατορία α λα "Κράτος κι επανάσταση"; Γιατί βέβαια δεν είναι ΙΔΙΕΣ δικτατορίες οι δύο.

      "Η δικτατορία αποφαίνεται, είναι το αντίθετο της συζήτησης."
      Εξαρτάται απ' το τι εννοείς "δικτατορία" και τι εννοείς "συζήτηση." Τα Σοβιέτ μετά το 1917 είναι όργανα ταξικής δικτατορίας. Είναι επίσης φόρουμ συζήτησης. Δες σχόλιο Στέργιου πιο πάνω.

      "Μια τάξη που έχει οργανώσει το σύνολο της πολιτικής ζωής γύρω απ' τη συζήτηση, που έχει μεταθέσει τη πολιτική της δραστηριότητα στην ομιλία, δεν είναι τάξη που μπορεί να αντεπεξέλθει σε εποχή κοινωνικού ανταγωνισμού."

      Αυτό το λέει ο Σμιτ (Πολιτικός ρομαντισμός, Η κρίση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας)· ότι το κοινοβούλιο της Βαίμάρης έχει εκφυλιστεί σε άσκοπη "ατέρμονη συζήτηση." Το υποστηρίζεις και εσύ και με τους ίδιους όρους; Και ο μαρξισμός που κολλάει;

      Διαγραφή
  19. Εγώ οσφραίνομαι υπόθεση Σοκάλ ή Google Translate.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Οπωσδήποτε εγώ δεν βγάζω άκρη απ' το σχόλιο. Τώρα, αν καταλαβαίνει κάποιος άλλος, καλώς. Προσπάθησα, αλλά δεν μπορώ να καταλάβω τι λέει.

      Διαγραφή
    2. Αυτό για το (ναζιστικό) κόμμα/λαός είναι από το «Staat, Bewegung, Volk», η παρατήρηση για το 1848 από το «Legality and Legitimacy». Νόημα ούτε κι εγώ βγάζω, αλλά δεν μπορούσα να μην υπογραμμίσω τη φρασούλα «πρόδηλη συστοιχία» (πρόδηλη αντιστοιχία, εννοεί) μεταξύ Λένιν/Σμιτ. Στην απάντησή του ο άφρων με παραπέμπει στη ΔτΠ. q.e.d.

      Διαγραφή
    3. ''Στο μέτρο που η ιδιοκτησία είναι μονάχα η συνειδητή στάση (του ατόμου) απέναντι στις συνθήκες παραγωγής που θεωρούνται σα δικές του-στάση εγκαθιδρυμένη από την κοινοτική οργάνωση σε σχέση με το μεμονωμένο άτομο, και που έχει αναγορευτεί και εξασφαλιστεί σα νόμος-...η ιδιοκτησία δραστηριοποιείται μοναχά δια μέσου της ίδιας της παραγωγής''(Κ.Μάρξ, ''Προκαπιταλιστικοί Σχηματισμοί'', σελ 125, εκδ.Κάλβος). Πρόκειται για απόσπασμα από τις ''μορφές που προηγούνται της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης, στα Grundrisse.

      Ενδεικτικά παραθέτω το παραπάνω όπου φαίνεται ο Νόμος μια uno actu, μαζί με την πραγματική δυνατότητα ιδιοποίησης, εγκαθίδρυση. Η ιδιοκτησία, ήδη πραγματική δυνατότητα και νόμος της κοινότητας, δραστηριοποιείται μέσω της παραγωγής.

      Αν προσθέσουμε σε αυτά όσα λέει ο Ε.Πασουκάνις στο γνωστό βιβλίο του αρξισμός και Δίκαιο, φαίνεται πως ακόμα και για τον κλασικό μαρξισμό δεν είναι τόσο απλό. Άλλο ένα ενδεικτικό απόσπασμα.

      ''...Για να σχετιστούν τα πράγματα αυτά μεταξύ τους σαν εμπορεύαμτα, πρέπει οι φύλακες των εμπορευμάτων να σχετιστούν μεταξύ τους σαν πρόσωπα που η θέλησή τους κατοικοεδρεύει μέσα σ'αυτά τα πράγματα, έτσι που ο καθένας μόνο με τη βοήθεια μιας βουλητικής πράξης κοινής και για τους δύο, να μπορεί να ιδιοποιείται το ξένο εμπόρευμα, εκποιώντας το δικό του. Για αυτό είναι υποχρεωμένοι να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλο ατομικό ιδιοκτήτη. Η νομική αυτή σχέση, που η μορφή της είναι το συμβόλαιο, αδιάφορο αν κατοχυρώνεται με το νόμο ή όχι, αποτελεί βουλητική σχέση που αντικαθρεφτίζει την οικονομική σχέση. Το περιεχόμενο αυτής της νομικής ή βουλητικής σχέσης το δίνει αυτή η ίδια η οικονομική σχέση.''(''Το Κεφάλαιο'', τόμος πρώτος, σελ 98, εκδόσεις ''Σύγχρονη Εποχή'').

      Το περιεχόμενο ναι, η οικονομική σχέση, αλλά η νομική μορφή, ευρύτερα η κανονιστική μορφή, άσχετα αν είναι νόμος η όχι, είναι μια συμφωνημένη βουλητική σχέση αμοιβαίας αναγνώρισης (βλ και Χέγκελ) μεταξύ των υποκειμένων της συναλλαγής.

      Αυτά τα αποσπάσματα προς προβληματισμό. Πιστεύω πως ακόμα και για τον κλασικό μαρξισμό μπορεί να υποστηριχθεί ότι υπάρχουν κανονιστικές σχέσεις θεμελιακές όσο και οι παραγωγικές σχέσεις (με τις τελευταίες να μην νοούνται έξω από αυτές τις κανονιστικές σχέσεις). Για την αστική κοινωνία, αυτό δεν θα σήμαινει το αστικό δίκαιο συνολικά, αλλά κάποιες νομικές-κανονιστικές μορφές, πχ η ενοχική σχέση για την κεφαλαιοκρατία. Ευρύτερη για το κοινωνικό και όχι για το κεφαλαιοκρατικό όλο, κάτι τέτοιο μας λέει ο Μάρξ στο απόσπασμα των Grundrisse που παρέθεσε. Η σχέση ατόμου και άλλων ατόμων, τελικά η σχέση ατόμων-κοινότητας, εγκαθιδρύει μια κανονιστική σχέση ατόμου-γης (και γενικά μέσων παραγωγής κλπ), μια ιδιοκτησιακή σχέση, η οποία ορίζεται αρνητικά, με τον βίαιο αποκλεισμό κάθε καταπατητή, όσο και θετικά, με την πραγματική δυνατότητα ιδιοποίησης (θυμίζει την έννοια της κυριότητας όπως το λέω). Φυσικά, προκαπιταλιστικά δεν έχουμε αστικό δίκαιο, και δεν έχουμε κυριότητα, πριν την Ρώμη, και σε αλλαγμένη μορφή.

      Για το κράτος ναι, ρωτάω αν μπορεί να οριστεί με όρους βάσης-εποικοδομήματος. Στην γνωστή περιγραφεί η θέση του βρίσκεται στο ''νομικοπολιτικό εποικοδόμημα'', αλλά αυτό δεν αρκεί.

      Διαγραφή
    4. @Ονειρμός: Δεν είμαι σίγουρος ποιο είναι το ζήτημα που θέλεις να θέσεις, όμως από το απόσπασμα "Η νομική αυτή σχέση, που η μορφή της είναι το συμβόλαιο, αδιάφορο αν κατοχυρώνεται με το νόμο ή όχι, αποτελεί βουλητική σχέση που αντικαθρεφτίζει την οικονομική σχέση. Το περιεχόμενο αυτής της νομικής ή βουλητικής σχέσης το δίνει αυτή η ίδια η οικονομική σχέση" νομίζω πως διαφαίνεται η ιδέα της πρωταρχικότητας της οικονομικής σχέσης και της θέσης της βουλητικής σχέσης που θεσμίζει ένα νομικό πλαίσιο ως "ανάκλασης", "αντικαθρεφτίσματος." Όπως είπα νομίζω και πιο πάνω, ο νόμος κωδικοποιεί υπάρχουσες οικονομικές σχέσεις και εξασφαλίζει την ομαλή τους, ρυθμιστικά τυποποιημένη αναπαραγωγή.

      Για το κράτος: δεν θεωρώ ότι είναι εύκολο να τοποθετηθεί στη σφαίρα του εποικοδομήματος στις νεωτερικές κοινωνίες, όρο με τον οποίο εννοώ τις κοινωνίες όπου έχει αναδυθεί και κρυσταλλοποιηθεί το κράτος ως μηχανισμός (αλλοτρίωση της ικανότητας για βία σε ένα εξειδικευμένο σχετικά κομμάτι του πληθυσμού, ανάδυση μιας εξειδικευμένης κάστας κυβερνώντων, θεσμικό πλαίσιο που εγγυάται την ατομική ιδιοκτησία και την κληρονομικότητά της, κλπ). Από την σκοπιά της προ-κρατικής κοινωνίας, το κράτος φαίνεται σαν εποικοδόμημα. Από αυτή όμως της κοινωνίας που έχει γεννήσει το κράτος, ο ρόλος του συνίσταται ξεκάθαρα (όπως το καταλαβαίνω εγώ) στην ίδια την συντήρηση των οικονομικών σχέσεων στη βάση. Και για μια κοινωνία όπου το κράτος έχει πέσει ως μαρασμό, θα είναι πάλι εφικτό το κράτος να ιδωθεί ως απλό "εποικοδόμημα." Όχι όμως για την δική μας κοινωνία, για τον τύπο κοινωνίας που κωδικοποίησε στην νεωτερικότητα η γαλλική επανάσταση και ο δυισμός "ανθρώπου" και "πολίτη" και συνεπώς civil society και political society.

      Διαγραφή
    5. Εν τω μεταξύ ο Afroman έσβησε τις αναρτήσεις σχολίων του και πρέπει να πω ότι κλαίω τον χρόνο που δαπάνησα με το πρώτο κομμάτι...προσπαθείς να μην είσαι καχύποπτος και μετά αισθάνεσαι ολίγον κορόιδο...

      Διαγραφή
    6. @Αντώνης

      Παρέθεσα το δεύτερο απόσπασμα για να συγκριθεί με το πρώτο. Νομίζω ότι στο εν λόγω απόσπασμα του ''Κεφαλαίου'' υπάρχει μια ερμηνευτική ένταση. Πρώτα από όλα η βουλητική σχέση και η νομική έκφρασή της δεν ταυτίζονται, διαχωρίζονται. Η πρώτη μπορεί να μην είναι ακόμη νόμος. Μπορεί να τεθεί και διαφορετικά: μπορεί η ειδική καπιταλιστική εμπορευματοχρηματική ανταλλαγή να προηγείται της αμοιβαίας αναγνώρισης των υποκειμένων της ανταλλαγής ως ατομικών ιδιοκτητών των εμπορευμάτων? Η αρχή του αποσπάσματος, μέχρι το σημείο που παραθέτεις, είναι πιο κοντά στο απόσπασμα που έδωσα από τα Grundrisse και στην θέση του Εβγκένι Πασουκάνις. Το σημείο του αποσπάσματος του ''Κεφαλαίου το οποίο μεταφέρεις, πράγματι εγκαθιστά ξανά την οικονομική σχέση ως πρωταρχική. Όμως, αυτό που δίνει η οικονομική σχέση είναι ''το περιεχόμενο'' της νομικής ή βουλητικής σχέσης. Δεν δίνει τον ''μορφικό προσδιορισμό'' της. Μορφικά, πρόκειται για σχέση ανταλλαγής, με δύο συμβαλλόμενα μέρη. Δεν ξέρω δηλαδή αν η μόνη ερμηνευτική δυνατότητα είναι από το περιεχόμενο να συναγάγουμε κάθε μορφικό προσδιορισμό της σχέσης. Για αυτό παραθέτει και το πολύ σημαντικό και αποκαλυπτικό για μένα σημείο των Grundrisse, το οποίο προηγουμένως σχολίασα.

      Υπάρχει μια ακόμη δυνατότητα, που δεν λέω ότι είναι ακριβώς η σκέψη του Μάρξ. Ας σκεφτούμε την αξία χρήσης και την ανταλλακτική αξία. Όταν 3 κιλά καρότα=5 κιλά πατάτες, η μία πλευρά της σχέσης είναι αξία χρήσης, ενώ ο άλλος πόλος της σχέσης είναι και αυτός αξία χρήσης, όμως συμπεριφέρεται σαν ''καθρέφτης'' της αξίας του πρώτου προϊόντος. Ο καθρέφτης είναι όχημα (vehicle, νομίζω έτσι το εννοεί ο Jameson) της διαλεκτικής σχέσης. Εκείνο που ''ανακλά'' μοιάζει να είναι το ίδιο η αξία ενσαρκωμένη, στην πραγματικότητα όμως αποτελεί τον καθρέφτη, το όχημα της όλης σχέσης από την σκοπιά του ενός πόλου. Η σχέση αυτή, 3 κιλά καρότα=5 κιλά πατάτες, δεν μπορεί να αντιστραφεί, χωρίς να αλλάξει το νόημά της. Τα 3 κιλά πατάτες είναι το ''φυσικό σώμα'' του εμπορεύματος, ενώ το 5 κιλά πατάτες είναι το ''φαίνεσθαι'', κοινωνικού χαρακτήρα, της ανταλλακτικής σχέσης (στην πρώτη μορφή, την ''τυχαία ή απλή'' μορφή της αξίας), το οποίο φαίνεσθαι χρησιμοποιεί ως ''φορέα-στήριγμα'' το ''φυσικό σώμα'' ενός άλλου προιόντος (5 κιλά πατάτες). Έτσι έχουμε μια ''μορφή εμφάνισης του αντιθέτου'', όπως λέει ο Μάρξ.

      Ξαναλέω, κατά πάσα πιθανότητα δεν εννοεί αυτό ο Μάρξ, όμως αξίζει να σκεφτούμε και αυτήν την έννοια του ''αντικαθρεφτίσματος'', που είναι διαφορετική από την συνήθη χρήση του όρου στον μαρξισμό. Και ότι στην εμπορευματοχρηματική αυτή σχέση, η ''υποκειμενική πλευρά'' της σχέσης είναι η βουλητική ή/και νομική σχέση (ως νομική κωδικοποίηση της βουλητικής σχέσης, ενδεχομένως σε ''δεύτερο χρόνο'') μεταξύ των υποκειμένων της συναλλαγής, ενώ η ''αντικειμενική πλευρά'' αυτής της σχέσης είναι η σχέση μεταξύ πραγμάτων-εμπορευμάτων.

      Όσον αφορά το κράτος, συμφωνώ μαζί σου. Να δούμε και ένα διαμετρικά αντίθετο παράδειγμα επ'αυτού, τον ασιατικό τρόπο παραγωγής. Επίσης, όπως έχει επισημανθεί από τον Meszaros, στην περίφημη εισαγωγή ο Μάρξ λέει νομικοπολιτικό εποικοδόμημα και ιδεολογικές μορφές. Το είχα ξαναγράψει, υπάρχει διαφορά στους όρους ''εποικοδόμημα'' και ''μορφές''. Πράγμα που αποκρύπτει ο γενικός όρος ''υπερδομές'' που τα βάζει όλα σε ένα τσουβάλι. Είναι πολύ προσεκτικός ο Μάρξ που βάζει το νομικό και το πολιτικό μαζί, και τις ιδεολογικές μορφές διακριτές, όπως επίσης και ο πιο ''δομικός'' όρος. Αγνοώ επ'αυτού το γερμανικό πρωτότυπο.

      Διαγραφή
  20. Έγραψα κάπως βιασικά και ίσως με ανακρίβεια αυτό που θέλω να πω για τη ''μορφή εμφάνισης'' της αξίας στο Κεφάλαιο, μιλάω για την σελίδα 62 του πρώτου τόμου. Το ένα εμπόρευμα λέει ο Μάρξ εκφράζει την αξία του και το άλλο είναι απλό ''υλικό'' για αυτή την έκφραση της αξίας. Το ένα λέει είναι ενεργητικό, το άλλο παθητικό. Το ένα εμπόρευμα ως απλό ''υλικό'' αποτελεί τον παθητικό ''καθρέφτη'' της αξίας του άλλου εμπορεύματος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή