Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2012

Οι αρχηγοί της ευρωζώνης σκέπτονται ελληνική έξοδο διακινδυνεύοντας οι ίδιοι

Εισαγωγικό σημείωμα:
Το άρθρο που ακολουθεί είναι editorial του κολλοσού της παγκόσμιας αγοράς financial data Bloomberg. Ευχαριστώ τον αναγνώστη που το έστειλε. Η μετάφραση είναι δική μου.

Το κείμενο είναι ενδεικτικό της εξαιρετικά εύθραστης και ευάλωτης κατάστασης στην ευρωζώνη, που αποκρύπτεται, με άγνωστα πολιτικά και οικονομικά κίνητρα, από τους ηγέτες της, οι οποίοι πρόδηλα προσπαθούν να απομονώσουν την Ελλάδα ως "πρόβλημα." Είτε οι ηγέτες αυτοί γνωρίζουν το πρόβλημα αλλά "μπλοφάρουν" για να εξασφαλίσουν πολιτική υποταγή εις το διηνεκές, είτε βρίσκονται σε μόνιμη άρνηση της φύσης του για ιδεολογικούς λόγους, το αποτέλεσμα για εμάς είναι βέβαια το ίδιο· η ελληνική κοινωνία δεν παίζει απλώς χαρτιά με κάποιον που πιθανώς μπλοφάρει και σπεκουλάρει πολιτικο-οικονομικά, αλλά αυτός που έχει απέναντί της τις έχει κολλήσει και ένα πιστόλι στον κρόταφο, έτσι ώστε το να αναφωνήσει απλώς "μπλόφα!" να είναι τραγικά ανεπαρκές· το πιστόλι περιέχει αληθινές σφαίρες, ακόμα και αν τα χαρτιά του αντιπάλου είναι πολύ χειρότερα από ό,τι καμώνεται πως είναι.

Είναι μια καλή ευκαιρία εδώ να εξηγήσουμε συνοπτικά δυο πράγματα σχετικά με την μαρξιστική οπτική για τέτοιου είδους κείμενα.

Κατ' αρχάς, είναι κείμενα που ο μαρξιστής πρέπει να διαβάζει ώστε να μπορεί να κατανοεί καλύτερα το εύρος σκεπτικού των αντιπάλων του και να αντλεί τα στοιχεία που τού είναι χρήσιμα για την δική του, ανεξάρτητη, χαρτογράφηση των συσχετισμών, πολιτικών και οικονομικών, σε ευρωπαϊκή αρχικά και σε διεθνή κατόπιν κλίμακα.

Κατά δεύτερο, είναι ένα κείμενο που αποκαλύπτει, ανάμεσα σε πολλά άλλα ενδιαφέροντα, το χάσμα που υπάρχει ανάμεσα σε μια αφηρημένα λογική ανάλυση των συσχετισμών και στην πραγματικότητα.

Τι εννοούμε;

Εννοούμε πως η έκκληση των επιμελητών του Bloomberg για λογική είναι λογική μέσα στα πλαίσια της ορθώς νοούμενης υπεράσπισης των μακροπρόθεσμων συμφερόντων του κεφαλαίου, είναι όμως ταυτόχρονα, παρά την διορατικότητά της, βασισμένη στην απόλυτη τυφλότητα που συνεπάγεται η ιδεολογική συστοίχιση με αυτά τα συμφέροντα.

Γιατί;

Επειδή οι επιμελητές του Bloomberg αγνοούν --τούς χρειάζεται να αγνοούν-- ότι η λογική του κεφαλαίου δεν είναι λογική του ατομικού ανθρώπινου εγκεφάλου. Και αυτό επειδή είναι μια λογική που βασίζεται πάντα στην ανταγωνιστικότητα επιμέρους συμφερόντων, τα οποία αδυνατούν να βρουν μια κοινή συνισταμένη και έτσι φθείρουν διαρκώς το ένα το άλλο σε ένα φαύλο κύκλο. Όσα κι αν καταλάβει ο κάθε εμπειρικός Υπουργός Οικονομικών ή αξιωματούχος τράπεζας για το τι είναι λογικό, αδυνατεί από μόνος του να επιβάλλει αυτή τη λογική στον κάθε εμπειρικό επενδυτή που συνεχίζει να ξηλώνει αυτό το οποίο ο ίδιος προσπαθεί να ράψει ή τον κάθε καταθέτη που βγάζει τα λεφτά του απ' τη χώρα, κλπ. Το κεφάλαιο δεν έχει την δικτατορική εξουσία να εκλογικεύσει τον εαυτό του, ή μάλλον --και ακριβέστερα-- καμία δικτατορική εξουσία που να έχει στη διάθεσή του το κεφάλαιο δεν επαρκεί για την αυτο-εκλογίκευση της χαωτικής και αυτο-υπονομευτικής του λειτουργίας.

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να κάνουμε μια τελική, και απαραίτητη, διευκρίνηση. Στην παραπάνω μας πρόταση, η άμεση και προφανής αντίρρηση είναι ότι στο παρελθόν το κεφάλαιο μπόρεσε να βάλει φρένο στις αυτο-υπονομευτικές του τάσεις. Όμως οι λύσεις εκείνες, όπως έχει πολλάκις στοιχειοθετηθεί από μια σειρά αναλύσεων και οπτικών (Brenner, Balakrishnan, Jameson, Μαριόλης, Σταμάτης, κα), είναι σήμερα αδύνατες. Η κρίση αυτή φαντάζει λογικότερο από ποτέ πως είναι terminal (Attilio Boron Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, IV): δεν υπάρχει πια, εντός του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος, διαθέσιμη οδός  "επιστροφής στη λογική".

Ας περιοριστούμε σε μία και μόνο παρατήρηση για το θέμα αυτό. Χρηματοπιστωτικές κρίσεις έχουν υπάρξει πολλές στο παρελθόν: χρηματοπιστωτικές κρίσεις σε συνδυασμό με κρίσεις συσσώρευσης, μακροχρόνιο (επί δεκαετίες) εκτροχιασμό του κεφαλαίου από τις παραγωγικές επενδύσεις στις μπίζνες με την αγορά κρατικών χρεών, και ασφυκτική συνάρθρωση εθνικών οικονομιών σε ένα σύστημα χωρίς στεγανή πόρτα για την ενδεχόμενη πλημμύρα, δεν έχουν ξανα-υπάρξει ποτέ στην ιστορία του καπιταλισμού. 

Η ευρωζώνη είναι ένα παζλ με ένα ενσωματωμένο κενό τμήμα. Όταν σπρώχνεις ένα κομμάτι στη θέση του κενού, το κενό μετατοπίζεται κάπου αλλού. Κάθε ράψιμο είναι ταυτόχρονα ένα ξήλωμα, κάθε κλείσιμο τρύπας ανοίγει μία άλλη. Με την εξής ουσιώδη διαφορά: με κάθε αποτυχημένη απόπειρα να κλείσει το κενό στο παζλ, με κάθε ράψιμο τρύπας που ξηλώνει ένα άλλο σημείο, η ζημιά γίνεται μεγαλύτερη, το συνολικό σύστημα αδυνατίζει και φθείρεται περισσότερο, και η καταστροφικότητα των συνεπειών πολλαπλασιάζεται εκθετικά. Μια γρήγορη ματιά στην πορεία του ελληνικού χρέους από το 2009 (όταν και δημοσίευσα το κείμενο Boron) ως το 2012 --ή, αν δεν έχετε τον χρόνο για μελέτη, στην εξέλιξη του χρέους της Τράπεζας της Ιταλίας από τον Ιούλη του 2011 ως τον Φλεβάρη του 2012 προς τις κεντρικές τράπεζες της ευρωζώνης όπως αυτή ιχνηλατείται στο πιο κάτω κείμενο-- θα σας δώσει την εικόνα.

Η επανάσταση, σε παγκόσμια κλίμακα, για την συνολική ανατροπή του καπιταλισμού είναι έλλογη υπόθεση· η μόνη απτά --και όχι αφηρημένα-- έλλογη υπόθεση.
Lenin Reloaded
-----------
Bloomberg, 20 Φεβρουαρίου 2012

Οι αρχηγοί των πλουσιοτέρων κρατών της ευρωζώνης θέτουν όλο και περισσότερο ένα προκλητικό ερώτημα: Μήπως το κοινό νόμισμα είναι τώρα αρκετά δυνατό για να δώσει τέλος στην αγωνιώδη εξαγορά χρεών και να αποδεσμεύσει την Ελλάδα;

Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Στην πραγματικότητα, η ευρωζώνη είναι μάλλο πιο ευάλωτη σε μια πιθανή ελληνική καταστροφή από ποτέ.

Μέχρι πρόσφατα, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απέρριπταν την ιδέα της εξόδου της Ελλάδας απ' το ευρώ ως αδιανόητη. Έμοιαζαν να αναγνωρίζουν πως μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή. Πέρα από τις τρομακτικές νομικές επιπλοκές, η έξοδος μιας χώρας θα έθετε το ζήτημα ότι περαιτέρω αναχωρήσεις θα διέλυαν το ευρώ -- φόβος που θα γινόταν αυτο-εκπληρούμενη προφητεία καθώς οι αναταραχές της αγοράς θα παρέλυαν τα οικονομικά των κυβερνήσεων.

Τώρα, αξιωματούχοι στη Γερμανία και σε άλλα βορειοευρωπαϊκά έθνη λένε πως μια άτακτη ελληνική χρεοκωπία και μια επιστροφή στη δραχμή δεν είναι και τόσο αδιανόητη. Την περασμένη βδομάδα, ο γερμανός υπουργός οικονομικών Βόλφανγκ Σόιμπλε είπε πως η ευρωζώνη ήταν πλέον καλύτερα προετοιμασμένη για να αντιμετωπίσει τις δυνητικές συνέπειες από ότι πριν. Ο υπουργός οικονομικών του Λουξεμβούργου, Luc Frieden, συμφώνησε. Φυσικά, όλα αυτά μπορεί να είναι μια μπλόφα, με τον σκοπό να πιέσουν τους έλληνες ηγέτες να αποδεχτούν σκληρότερα μέτρα λιτότητας.

Εξ όψεως αξία
Αυτό είναι πιθανό, αλλά τέτοιου ίδιου σκέψεις πρέπει να ληφθούν υπόψη με την εξ όψεως αξία τους. Με τις προοπτικές της Ελλάδας να σκοτεινιάζουν, και με τους πάντες να υποφέρουν από εξάντληση με την εξαγορά χρεών και από πολιτικές πιέσεις στη χώρα τους, η ιδέα μπορεί να αποκτήσει δυναμική ακόμα και αν μόλις έχει στεγνώσει το μελάνι στην πιο πρόσφατη, και ανεπαρκή, συμφωνία. Οι υπουργοί οικονομικών και από τις 17 χώρες της ευρωζώνης είναι συμφωνημένο να συναντηθούν σήμερα στις Βρυξέλλες για να οριστικοποιήσουν ένα ελληνικό πακέτο βοήθειας, αφού χθες η Ελλάδα ταυτοποίησε τις λεπτομέρειες για τα 325 εκατομμύρια ευρώ σε περικοπές που χρειάζεται για να εξασφαλίσει εξαγορά χρεών.

Επιφανειακά, η Ευρώπη μοιάζει πιο ικανή να ανταπεξέλθει από ότι πριν από λίγους μόλις μήνες. Η επιχειρηματική αυτοπεποίθηση στην Γερμανία αυξάνεται. Η ΕΚΤ έχει ηρεμήσει τις αγορές προσφέροντας σχεδόν 500 δισεκατομμύρια ευρώ σε έκτακτα τριετή δάνεια στις τράπεζες της περιοχής. Οι αποδόσεις στα ιταλικά και ισπανικά ομόλογα έχουν πέσει, δημιουργώντας την εντύπωση ότι οι επενδυτές ανησυχούν λιγότερο πως τα προβλήματα θα εξαπλωθούν στις χώρες αυτές.

Όμως η βελτίωση είναι σε μεγάλο βαθμό διακοσμητική. Η ΕΚΤ χαμήλωσε τα επιτόκια των ομολόγων προσφέροντας στις τράπεζες μια αυτονόητη συμφωνία: Αγοράστε κυβερνητικά ομόλογα με απόδοση πάνω από 5% με χρήματα που δανείζεστε απ' την Κεντρική Τράπεζα με επιτόκιο 1%. Η ζήτηση απ' τις τράπεζες που ήρθε ως αποτέλεσμα έχει κρατήσει τις τιμές των ομολόγων σε ψηλά επίπεδα και έχει βοηθήσει την Ιταλία και την Ισπανία να εκδώσουν στην αγορά περισσότερο χρέος. Αφήνει ταυτόχρονα τους πιστωτικούς θεσμούς, περιλαμβανομένης της ΕΚΤ, περισσότερο εκτεθειμένους σε απώλειες αν έλθουν κρατικές χρεοκωπίες ή ανανεωθεί η ταραχή στις αγορές.

Το να είναι εκτεθειμένες οι τράπεζες δεν θα ήταν αναγκαστικά πρόβλημα αν η γενική εμπιστοσύνη σε χώρες που έχουν βρεθεί σε δύσκολη οικονομική κατάσταση βρισκόταν στ' αλήθεια σε πορεία ανάκαμψης. Αλλά δυστυχώς, αυτό δεν συμβαίνει. Στην Ιταλία, η διαφυγή του κεφαλαίου σε άλλες χώρες επιταχύνεται. Στα τέλη του Δεκέμβρη, οι συνολικές απαιτήσεις των κεντρικών τραπεζών της ευρωζώνης από την Τράπεζα της Ιταλίας ανερχόντουσαν σε σχεδόν 200 δισεκατομμύρια ευρώ, από 89 δισεκατομμύρια που ήταν τον Οκτώβρη και 19 δισεκατομμύρια που ήταν τον Ιούλη. Αυτού του είδους τα ρίσκα αυξάνονται όταν οι Ιταλοί βγάζουν τα χρήματά τους έξω απ' τη χώρα, ή όταν οι ξένοι επενδυτές σταματούν να βάζουν τα δικά τους μέσα στη χώρα.

Είτε έτσι είτε αλλιώς, η τάση αντανακλά το πόσο ευάλωτη έχει καταστεί η ευρωζώνη. Αν οι επενδυτές και οι ιδιοκτήτες κανονικών λογαριασμών καταθέσεων βλέπουν ήδη διαφορά ανάμεσα σε ένα ευρώ που κατατίθεται στην Ιταλία και ένα ευρώ που κατατίθεται στη Γερμανία, τότε υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ότι η απόσυρση της Ελλάδας από το κοινό νόμισμα θα πυροδοτούσε τραπεζικά προβλήματα και θα πάγωνε τις αγορές κυβερνητικών χρεών. Αν μια οικονομία με το μέγεθος της Ιταλίας, της Ισπανίας, ή ακόμα και της Γαλλίας βρεθεί θύμα επίθεσης, το ζήτημα δεν θα ήταν αν οι γερμανοί φορολογούμενοι επιθυμούν να πληρώσουν για την εξαγορά χρεών, όπως συμβαίνει με την Ελλάδα, αλλά αν μπορούν.

Η ίδια η Γερμανία είναι όλο και περισσότερο εκτεθειμένη σε μια ελληνική έξοδο απ' το ευρώ. Ως αποτέλεσμα εισροών κεφαλαίου --αντικαθρεφτίσματος των κινήσεων στην Ιταλία και σε άλλες χώρες με δυσκολίες-- οι κεντρικές τράπεζες της ευρωζώνης χρωστούν τώρα στην Γερμανική Κεντρική Τράπεζα σχεδόν 500 δισεκατομμύρια ευρώ. Είναι δύσκολο να φανταστούμε πώς θα εισπράξει αυτά τα χρέη η Γερμανία από οποιαδήποτε χώρα η οποία εγκατέλειπε το κοινό νόμισμα. Το πιο πιθανό είναι να μείνουν οι δικοί της φορολογούμενοι με τον λογαριασμό, όπως σημειώνει ο γάλλος οικονομολόγος Eric Dor του IESEG School of Management σε μια πρόσφατή του εργασία.

Το να αποφύγουμε ένα τέτοιο σκοτεινό μέλλον δεν θα είναι εύκολο. Οι ηγέτες της Ευρώπης πρέπει να αναγνωρίσουν κάποιες δύσκολες αλήθειες: Η Ελλάδα και η Πορτογαλία χρειάζονται πολύ περισσότερη ανακούφιση χρεών για να βάλουν τα οικονομικά τους σε τάξη, οι τράπεζες πρέπει να βρουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια σε κεφάλαιο για να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη, και μόνο ένα τέραστιο εγγυητικό απόθεμα -- περισσότερων από τρία τρισεκατομμύρια ευρώ, υπολογίζουμε-- θα προστατέψει τις κυβερνήσεις που έχουν ρευστό από τις τοκογλυφικές επιθέσεις.

Το να κρατηθεί το ευρώ αδιάρρηκτο θα είναι ακριβό. Θα είναι επίσης πολύ φτηνότερο από την εναλλακτική.

3 σχόλια:

  1. Στεφανος Μανος, τυφλα να 'χουν οι ακροδεξιοι
    (http://www.facebook.com/photo.php?fbid=3321594765501&set=a.2494371725442.142952.1437294620&type=1&theater)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. @Cris Ο Μάνος είναι ένας ακόμα "λαγός". Τους τελείωσε ο Πάγκαλος και φωνάζουν τις παλιές καραβάνες, την χρυσή εφεδρεία του "φιλελευθερισμού".

      @Αντώνη εξαιρετικό το εισαγωγικό σημείωμα

      Διαγραφή
  2. Κάθε σωστός κομμουνιστής της πρώτης γραμμής θα πρέπει να διαβάζει καθημερινά bloomberg και Reuters, γιατί αυτά που λένε αποτελούν σεμινάρια για το πώς σκέφτεται και λειτουργεί ο αντίπαλος. Άσε που όλα είναι αυτοεκπληρούμενες προφητείες μιας και όλοι οι διαπραγματευτές έχουν πάντοτε μια οθόνη 100% αφοσιωμένη σε αυτά τα πρακτορεία και μάλιστα με συνδρομή και όχι απλά στις free εκδόσεις που βλέπουν όλοι.

    ΑπάντησηΔιαγραφή