Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου 2012

Alain Badiou-Μία θεωρητική πραγματεία για την έννοια της δημοκρατίας (ΙΙ)

Έτσι, το αρχικό μας σημείο εκκίνησης, σύμφωνα με το οποίο δεν υπάρχει λόγος να αναγνωρίσουμε τη “δημοκρατία” ως φιλοσοφική έννοια, τίθεται υπό αμφισβήτηση και χρειάζεται να επανεξεταστεί υπό το φως τουλάχιστον μίας από αυτές τις τρεις συνθήκες. Θα ήθελα λοιπόν να αναλύσω, μία-μία, τις τρεις συνθήκες κάτω απ’ τις οποίες η “δημοκρατία” μπορεί είτε να αρχίσει είτε να συνεχίσει να είναι μια κατηγορία της καθαυτώ φιλοσοφίας.

Ας υποθέσουμε ότι ο τελικός στόχος της πολιτικής δεν είναι η καθαρή κατάφαση στην συλλογική παρουσίαση· ότι δεν είναι ο ελεύθερος συνεταιρισμός των ανθρώπων, που έχει ξεφορτωθεί την αρχή της κρατικής κυριαρχίας. Ας υποθέσουμε ότι ο τελικός της στόχος, ακόμα και ως ιδέας, δεν είναι ο γενολογικός κομμουνισμός. Λοιπόν, ποιός μπορεί να είναι ο στόχος, ο σκοπός της πολιτικής πρακτικής, εφόσον η πρακτική αυτή αφορά, επερωτά ή προκαλεί τη φιλοσοφία;

Νομίζω πως μπορούμε να αντλήσουμε δύο βασικές υποθέσεις σχετικά με την ιστορία του ερωτήματος αυτού. Σύμφωνα με την πρώτη, ο στόχος της πολιτικής θα ήταν η διαμόρφωση ή η έλευση αυτού που θα συμφωνήσω να καλέσουμε το “καλό Κράτος.” Η φιλοσοφία θα ήταν μια εξέταση της νομιμότητας των διάφορων εφικτών μορφών του Κράτους. Θα αναζητούσε να ονομάσει την προτιμητέα μορφή της κρατικιστικής διαμόρφωσης. Αυτό θα ήταν το απώτερο διακύβευμα στην συζήτηση για τους στόχους της πολιτικής. Στην πραγματικότητα, η προσέγγιση αυτή δίνει συνέχεια στην μεγάλη κλασική παράδοση της πολιτικής φιλοσοφίας, η οποία, απ’ τον καιρό των Ελλήνων, διέπει το ζήτημα της νομιμοποίησης της κυριαρχίας. Στο σημείο αυτό, είναι φυσικό να αναδυθεί ένα κριτήριο. Όποιο κι αν είναι το καθεστώς ή το στάτους του κριτηρίου αυτού, η αξιολογική προτίμηση για μια τέτοια ή άλλη κρατικιστική διαμόρφωση συσχετίζει το Κράτος με μια κανονιστική αρχή η οποία αποφαίνεται, για παράδειγμα, ότι το δημοκρατικό καθεστώς είναι ανώτερο του μοναρχικού ή του αριστοκρατικού καθεστώτος, επικαλούμενη ένα γενικό σύστημα κριτηρίων που καθυπαγορεύει την προτίμηση αυτή.

Ας παρατηρήσουμε, παρεμπιπτόντως, ότι δεν ισχύει το ίδιο για τη θέση σύμφωνα με την οποία ο τελικός στόχος της πολιτικής είναι ο μαρασμός του κράτους, ακριβώς επειδή η θέση αυτή δεν αφορά το καλό Κράτος. Αυτό που μάλλον διακυβεύεται δεν είναι η σύνδεση ενός κριτηρίου και της κρατικιστικής μορφής, αλλά η πολιτική διαδικασία ως αυτο-αναίρεση, ή η ιδέα μιας διαδικασίας η οποία θα επιτελούσε τον μαρασμό της μορφής του κράτους δίνοντας τέλος στην αρχή της κυριαρχίας. Η έννοια του “μαρασμού” δεν είναι μέρος του κανονιστικού ερωτήματος περί της διαιώνισης του Κράτους. Από την άλλη πλευρά, αν ο απώτατος στόχος της πολιτικής είναι το καλό Κράτος, ή το προτιμητέο Κράτος, τότε είναι αναπόδραστη η ανάδυση ενός κριτηρίου.

Κι όμως το ζήτημα αυτό είναι δύσκολο διότι το κριτήριο είναι αναπόφευκτα εξωγενές ή υπερβατικό. Ιδωμένο αυτό καθαυτό, το Κράτος είναι μια αντικειμενικότητα χωρίς κριτήριο. Είναι η αρχή της κυριαρχίας, ή του καταναγκασμού, η οποία λειτουργεί ξεχωριστά, και η οποία είναι απαραίτητη για την συλλογικότητα ως τέτοια. Αποκτά τον καθορισμό της μέσα από ένα πρόταγμα το οποίο πηγάζει από υποκειμενοποιήσιμες θεματικές, οι οποίες είναι ακριβώς τα κριτήρια μέσα από τα οποία φτάνουμε στο ζήτημα του προτιμητέου κράτους ή του καλού Κράτους. Στην παρούσα μας κατάσταση, ή την κατάσταση των κοινοβουλευτικών μας Κρατών, βλέπει κανείς ότι η υποκειμενική σχέση με το ζήτημα του Κράτους διέπεται από τρία κριτήρια: την οικονομία, το εθνικό ζήτημα, και, βέβαια, τη δημοκρατία.

Ας αναλογιστούμε πρώτα την οικονομία. Το Κράτος είναι υπεύθυνο για μια ελάχιστη συντήρηση της κυκλοφορίας και κατανομής των αγαθών, και απονομιμοποιείται ως τέτοιο αν αποδειχτεί υπερβολικά ανίκανο να εκπληρώσει το κριτήριο αυτό. Από την οπτική της οικονομικής σφαίρας γενικά, και αδιάφορα απ' την οργανική σχέση της οικονομίας με το Κράτος (ιδιωτική, δημόσια, κλπ), το Κράτος είναι υποκειμενικά υπεύθυνο για τη διαχείριση της οικονομίας.

Το δεύτερο κριτήριο είναι εθνικό. Το κράτος εμπίπτει στον καθορισμό από δεδομένα όπως το έθνος, το πώς εκπροσωπείται στο παγκόσμιο σκηνικό, την εθνική ανεξαρτησία, κλπ. Είναι υπεύθυνο για την ύπαρξη της εθνικής αρχής τόσο εγχώρια όσο και διεθνώς.

Τρίτον, η δημοκρατία σήμερα αποτελεί η ίδια κριτήριο, το οποίο λαμβάνεται υπόψη μέσα από την υποκειμενική της σχέση με το Κράτος. Το Κράτος μπορεί να θεωρηθεί υπόλογο εφόσον του ζητηθεί να διευκρινήσει αν είναι δημοκρατικό ή δεσποτικό, ή να απαντήσει για την σχέση του με φαινόμενα όπως η ελευθερία της άποψης, του συνεταιρίζεσθαι ή της ελεύθερης διακίνησης. Η αντίθεση ανάμεσα στην δικτατορική μορφή και την δημοκρατική μορφή είναι κάτι που λειτουργεί ως υποκειμενικό κριτήριο για την αξιολόγηση του Κράτους.

Γενικά, το ερώτημα αυτό υποβάλλει στο παρόν το Κράτος στο κανονιστικό τρίπτυχο σχήμα της οικονομικής διαχείρισης, της εθνικής αξιολόγησης και της δημοκρατίας. Στην κατάσταση αυτή, η “δημοκρατία” λειτουργεί ως κανονιστικός χαρακτηρισμός του Κράτους, και, ακριβέστερα, ως αυτό που θα μπορούσαμε να καλέσουμε κατηγορία μιας συγκεκριμένης πολιτικής, παρά της πολιτικής γενικά. Εδώ, κατανοούμε την μια συγκεκριμένη πολιτική ως ρύθμιση μιας υποκειμενικής σχέσης με το Κράτος. Και ας μας επιτραπεί να πούμε ότι η κρατικιστική μορφή η οποία ρυθμίζει την υποκειμενική αυτή σχέση κάτω από τα τρία προαναφερθέντα κριτήρια –το οικονομικό, το εθνικό, και το δημοκρατικό– είναι αυτό που μπορούμε να καλέσουμε κοινοβουλευτισμό (προσωπικά, προτιμώ να το ονομάζω καπιταλο-κοινοβουλευτισμό). Όμως, εφόσον η “δημοκρατία” αναφέρεται εδώ ως η κατηγορία μιας ιδαιίτερης πολιτικής της οποίας η οικουμενικότητα είναι γνωστό πως είναι προβληματική, δεν θα έχει την δυνατότητα να προκριθεί αυτή καθαυτή ως φιλοσοφική κατηγορία. Στο στάδιο αυτό της ανάλυσης θα ισχυριστώ ότι η “δημοκρατία” εμφανίζεται ως μια κατηγορία που εξατομικεύει, μέσω της σύστασης ενός υποκειμενικού κριτηρίου της σχέσης με το Κράτος, μια συγκεκριμένη πολιτική, η οποία πρέπει να ονομαστεί και για την οποία προτείνω την ονομασία “κοινοβουλευτισμός.”

Αυτά για την υπόθεση ότι η πολιτική έχει ως στόχο να καθορίσει το καλό Κράτος· αυτό στο οποίο καταλήγουμε είναι, στην καλύτερη περίπτωση, η “δημοκρατία” ως η εφικτή κατηγορία μιας συγκεκριμένης πολιτικής –του κοινοβουλευτισμού– η οποία δεν μας προσφέρει κανένα αποφασιστικό λόγο για τον οποίο η δημοκρατία πρέπει να διασωθεί, να συλληφθεί ως φιλοσοφική έννοια.

Ας θυμηθούμε ότι ξεκινήσαμε αναλογιζόμενοι τι θα ήταν ο απώτατος στόχος της πολιτικής εκτός από τον γενολογικό κομμουνισμό. Η αρχική μας άποψη ήταν ότι η πολιτική έχει ως στόχο να εδραιώσει το καλύτερο δυνατό Κράτος. Το συμπέρασμα είναι ότι η "δημοκρατία” δεν είναι απαραίτητα μια φιλοσοφική έννοια.

Η δεύτερη εφικτή οπτική είναι ότι η πολιτική δεν έχει στόχο άλλον από τον εαυτό της. Στην περίπτωση αυτή η πολιτική δεν θα ήταν πια κάτι που διέπεται από το ζήτημα του πώς να φτάσουμε στο καλό Κράτος, αλλά θα ήταν μάλλον αυτοσκοπός. Σε αντίθεση με ό,τι υποστηρίχτηκε πριν, η πολιτική που συλλαμβάνεται με τον τρόπο αυτό, θα ήταν, τρόπον τινά, η κίνηση της σκέψης και της πράξης που απελευθερώνεται από την κυρίαρχη κρατικιστική υποκειμενικότητα και που προτείνει, προσκαλεί και οργανώνει εγχειρήματα που δεν μπορούν να απεικονιστούν ή να αναπαρασταθούν από τα κριτήρια εκείνα σύμφωνα με τα οποία λειτουργεί το Κράτος. Θα έλεγε επίσης κάποιος πως στην περίπτωση αυτή η πολιτική παρουσιάζεται ως μια ιδιάζουσα συλλογική πρακτική η οποία λειτουργεί σε μια απόσταση από το Κράτος. Ή πάλι, ότι ουσιαστικά, η πολιτική δεν είναι ο φορέας ενός κρατικού προγράμματος ή ενός κρατικιστικού κριτηρίου, αλλά είναι μάλλον η ανάπτυξη μιας λογικά δυνατής κατάφασης ως διάστασης της συλλογικής ελευθερίας η οποία αφαιρείται από την κανονιστική συναίνεση που περιβάλλει το Κράτος, ακόμα κι αν, όπως είναι προφανές, αυτή η οργανωμένη ελευθερία εκφέρει την δική της ετυμηγορία για το Κράτος.

Μπορεί λοιπόν η “δημοκρατία” να έχει κάποια σημασία; Ναι, θα πω, εφόσον η “δημοκρατία” συλλαμβάνεται με ένα νόημα διαφορετικό από ότι ως μια μορφή του Κράτους. Αν η πολιτική είναι αυτοσκοπός εξαιτίας της απόστασης που μπορεί να λάβει από την κρατικιστική συναίνεση, μπορεί στο τέλος να ονομαστεί δημοκρατική. Όμως, στην περίπτωση αυτή, η κατηγορία δεν θα λειτουργούσε πια με την λενινιστική έννοια μιας μορφής του Κράτους, πράγμα το οποίο μας επαναφέρει στην τρίτη αρνητική συνθήκη των τριών λενινιστικών μας υποθέσεων.

2 σχόλια:

  1. -->το ζήτημα της κυρίαρχης νομιμότητας-->το ζήτημα της νομιμοποίησης της κυριαρχίας

    *** νομίζω ότι «self-termination» είναι «self-completion»: auto-achèvement (termination θα αντιστοιχούσε στο [cessation], μάλλον απίθανο). Τουλάχιστον το «αυτο-αναίρεση» παραπέμπει στον Χέγκελ. [πβ. στη συνέχεια [δίνοντας τέλος στην]-->[περατώνοντας] (Χέγκελ). Δεν υπάρχει λόγος να το αλλάξεις. (Θα δω αν το έχω σε φωτοτυπίες στα γαλλικά).

    επιμονής του Κράτους--> συνέχισης/διαιώνισης

    για την λειτουργία της οικονομίας--> για τη διαχείριση/ [ή εύρρυθμη λειτουργία, αν θες «λειτουργία»]

    μέσα από την υποκειμενική [του] σχέση--> καλύτερα: «μέσα από την υποκειμενική [της] σχέση»

    στην κανονιστική τρίπτυχη διάταξη--> καλύτερα: [«στο κανονιστικό τρίπτυχο της» στο «κανονιστικό τρίπτυχο σχήμα της»] {arrangement--> αντιστοιχεί μάλλον στο disposition}

    {κατηγορία μιας πολιτικής--> κατηγορία μιας συγκεκριμένης πολιτικής· {Εδώ, κατανοούμε την μια πολιτική--> Εδώ, κατανοούμε τη λέξη «πολιτική» ---- [Εδώ, χρειάζεται το πρωτότυπο. Όποιος το έχει...]

    κατηγορία μιας ενικής πολιτικής-->κατηγορία μιας ιδιαίτερης/συγκεκριμένης πολιτικής

    εμφανίζεται ως μια κατηγορία που ενικοποιεί-->εμφανίζεται ως μια κατηγορία που [εξατομικεύει] {και τα δύο λίγο αδόκιμα, αλλά εννοεί ότι αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μιας συγκεκριμένης πολιτικής)

    η εφικτή κατηγορία--> εννοεί «λογική δυνατότητα», όχι [πραγματική δυνατότητα]

    να ανασυρθεί--> να διασωθεί [récupérer]

    να ανακλαστούν ή να εκπροσωπηθούν--> να απεικονισθούν ή να αναπαρασταθούν από {η έννοια εδώ είναι η «αντιστοίχηση σε»}

    ως μια ενικού είδους συλλογική πρακτική-->ως μια ιδιάζουσα συλλογική πρακτική

    η ανάπτυξη μιας εφικτής κατάφασης-->η ανάπτυξη μιας [λογικά δυνατής] κατάφασης (τουλάχιστον, έτσι κατανοώ το «possible»)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έγιναν οι σχετικές (και κάποιες ακόμα) διορθώσεις, ευχαριστώ.

      Διαγραφή