Παρασκευή, 10 Φεβρουαρίου 2012

Alain Badiou-Mία θεωρητική πραγματεία για την έννοια της Δημοκρατίας (I)

Alain Badiou
Mία θεωρητική πραγματεία για την έννοια της Δημοκρατίας
Metapolitics
Μτφρ.: Lenin Reloaded

Σήμερα, η λέξη “δημοκρατία” είναι ο βασικός οργανωτής της συναίνεσης. Είναι μία λέξη που υποτίθεται πως ενώνει την κατάρρευση των σοσιαλιστικών κρατών, την δυνητική ευμάρεια που απολαμβάνουν οι χώρες μας, και τις ανθρωπιστικές σταυροφορίες της Δύσης.

Στην πραγματικότητα, η λέξη “δημοκρατία” αφορά αυτό που θα ονομάσω αυταρχική άποψη. Απαγορεύεται, θα έλεγε κανείς, να μην είσαι δημοκράτης. Ακριβέστερα, είναι λογικό ότι η ανθρωπότητα έχει ως στόχο τη δημοκρατία, και κάθε υποκειμενικότητα που κρίνεται ύποπτη μη δημοκρατικότητας αντιμετωπίζεται ως παθολογική. Στην καλύτερη περίπτωση παραπέμπεται σε μια υπομονετική επανεκπαίδευση, και στη χειρότερη στο δικαίωμα της στρατιωτικής παρέμβασης από δημοκρατικούς παραστρατιωτικούς.

Έτσι, η δημοκρατία είναι αναγκαίο να δημιουργεί την κριτική καχυποψία του φιλοσόφου, ακριβώς στον βαθμό που εμπίπτει στη σφαίρα της κοινής γνώμης και της συναίνεσης. Από τον Πλάτωνα, η φιλοσοφία έχει εκπροσωπήσει την ρήξη με την γνώμη, και έχει ως στόχο να εξετάσει όλα όσα αυθορμήτως θεωρούνται φυσιολογικά. Αν η “δημοκρατία” ονομάζει μια υποθετικά φυσιολογική κατάσταση συλλογικής οργάνωσης ή πολιτικής θέλησης, τότε ο φιλόσοφος ζητά να εξετάσουμε το κριτήριο αυτής της φυσιολογικότητας. Δεν επιτρέπει στην λέξη να λειτουργήσει μέσα στο πλαίσιο της αυταρχικής άποψης. Κάθε τι το συναινετικό είναι ύποπτο σε ό,τι αφορά τον φιλόσοφο.

Η αντίστιξη του αυταπόδεικτου δημοκρατικού ιδεώδους και της ενικότητας μιας πολιτικής, και ιδιαίτερα μιας επαναστατικής πολιτικής, είναι μια δοκιμασμένη τακτική. Χρησιμοποιούνταν ήδη ενάντια στους Μπολσεβίκους πολύ πριν τον Οκτώβρη του 1917. Στην πραγματικότητα, η κατηγορία πως η πολιτική του Λένιν ήταν αντιδημοκρατική ανακαλεί στην μνήμη μια θεμελιακή πολιτική κριτική. Και παραμένει αρκετά ενδιαφέρον σήμερα το να δούμε πώς απάντησε σ’ αυτή ο Λένιν.

Ο Λένιν είχε δύο τρόπους να απαντήσει σ’ αυτή την κατηγορία. Ο πρώτος ήταν να διακρίνει, σύμφωνα με τη λογική της ταξικής ανάλυσης, δύο τύπους δημοκρατίας: την αστική δημοκρατία και την προλεταριακή δημοκρατία, και να ισχυριστεί πως η δεύτερη θα κυριαρχήσει, με όρους τόσο του εύρους της όσο και της έντασής της, πάνω στην πρώτη.

Αλλά ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο απάντησε ο Λένιν μού φαίνεται περισσότερο προαρμοσμένος στον τρόπο με το οποίο τίθεται σήμερα το ερώτημα. Επιμένει πως η δημοκρατία θα έπρεπε στην πραγματικότητα να γίνεται κατανοητή ως μια μορφή του Κράτους. “Μορφή” σημαίνει μια συγκεκριμένη διαμόρφωση του ξεχωριστού χαρακτήρα του Κράτους και της τυπικής άσκησης κυριαρχίας. Δηλώνοντας πως η δημοκρατία είναι μια μορφή του κράτους, ο Λένιν εισέρχεται σε σχέση συγγένειας με την κλασική πολιτική σκέψη, περιλαμβανόμενης της σκέψης της ελληνικής φιλοσοφίας, η οποία δηλώνει πως η “δημοκρατία” θα πρέπει τελικά να γίνει αντιληπτή ως μια μορφή της κυριαρχίας ή της εξουσίας. Της εξουσίας του δήμου ή του λαού· της ικανότητας του δήμου να ασκήσει καταναγκασμό εξ ονόματί του.

Εάν η δημοκρατία είναι μια μορφή του Κράτους, τι είδους αυστηρά φιλοσοφική χρήση είναι προορισμένη να έχει; Για τον Λένιν, ο στόχος ή η ιδέα της πολιτικής είναι ο μαρασμός του Κράτους, η αταξική κοινωνία, και συνεπώς, η εξαφάνιση κάθε μορφής του Κράτους, περιλαμβανομένης, είναι προφανές, και της δημοκρατικής μορφής. Είναι αυτό που θα μπορούσε κανείς να ονομάσει γενολογικό κομμουνισμό, και του οποίου η αρχή παρέχεται απ’ τον Μαρξ στα Χειρόγραφα του 1844. Ο γενολογικός κομμουνισμός περιγράφει μια εξισωτική κοινωνία ελεύθερου συνεταιρισμού μεταξύ πολύμορφων εργατών όπου η δραστηριότητα, αντί να διέπεται από το κοινωνικό στάτους ή τις κοινωνικές ή τεχνικές εξιδικεύσεις, διέπεται από τον συλλογικό έλεγχο πάνω στην αναγκαιότητα. Σε μια τέτοια κοινωνία, το Κράτος, ως εξουσία ξεχωριστή από τον δημόσιο καταναγκασμό, διαλύεται. Η πολιτική, ως έκφραση των συμφερόντων των κοινωνικών ομάδων, της οποίας στόχος είναι η κατάληψη της εξουσίας, διαλύεται επίσης.

Συνεπώς, κάθε κομμουνιστική πολιτική αγωνίζεται για την ίδια της την εξαφάνιση, προσπαθώντας να καταργήσει την ξεχωριστή μορφή του Κράτους γενικώς, ακόμα και του Κράτους που δηλώνει πως είναι δημοκρατικό.

Αν λοιπόν αναπαραστήσουμε τώρα τη φιλοσοφία ως αυτό το οποίο περιγράφει, νομιμοποιεί ή αξιολογεί τους τελικούς στόχους της πολιτικής, ή τις ρυθμιστικές ιδέες της πολιτικής παρουσίασης· αν κάποιος παραδέχεται, όπως κάνει η υπόθεση τού Λένιν, ότι ο τελικός στόχος είναι ο μαρασμός του Κράτους, που τον γνωρίζουμε αλλιώς ως καθαρή παρουσίαση ή ως ελεύθερο συνεταιρισμό· ή, πάλι, αν ο τελικός στόχος της πολιτικής ειπωθεί πως είναι η α-διαχώριστη αυθεντία του ατέρμονου, ή η συλλογική αυτοπραγμάτωση ως τέτοια, τότε, σε σχέση με αυτόν τον υποτιθέμενο στόχο –που είναι ο καθορισμένος στόχος της πολιτικής ως γενολογικού κομμουνισμού– η “δημοκρατία” ούτε είναι, ούτε μπορεί και να γίνει, φιλοσοφική κατηγορία. Γιατί; Διότι η δημοκρατία είναι μια μορφή του Κράτους· διότι η φιλοσοφία αξιολογεί τους τελικούς στόχους της πολιτικής· και επειδή ο στόχος αυτός είναι επίσης το τέλος του Κράτους και άρα το τέλος κάθε ιδιαίτερης σημασίας της λέξης “δημοκρατία.”

Με τους όρους αυτού του υποθετικού πλαισίου, η μόνη επαρκής φιλοσοφική λέξη για την αξιολόγηση του πολιτικού είναι πιθανώς η λέξη “ισότητα” ή “κομμουνισμός”, αλλά σίγουρα όχι η λέξη “δημοκρατία”. Διότι η λέξη αυτή παραμένει παραδοσιακά δεμένη στο Κράτος και στη μορφή του Κράτους.

Αυτό που εξυπακούεται είναι πως η “δημοκρατία” μπορεί να γίνει φιλοσοφική έννοια μόνο εάν παραιτηθούμε από μία από τις τρεις αλληλένδετες υποθέσεις που υποφώσκουν στο λενινιστικό όραμα του προβλήματος της δημοκρατίας. Ας θυμηθούμε ποιες είναι αυτές:

Υπόθεση 1. Ο τελικός σκοπός της πολιτικής είναι ο γενολογικός κομμουνισμός, και άρα η καθαρή παρουσίαση της αλήθειας του συλλογικού, ή ο μαρασμός του Κράτους.

Υπόθεση 2. Η σχέση της φιλοσοφίας με την πολιτική συνίσταται στην αξιολόγηση, στην απόδωση ενός γενικού ή γενολογικού νοήματος στους τελικούς στόχους μιας πολιτικής.

Υπόθεση 3. Η δημοκρατία είναι μια μορφή του Κράτους.

Σύμφωνα με τις τρεις αυτές υποθέσεις, η “δημοκρατία” δεν είναι μια θεμελιώδης φιλοσοφική έννοια. Συνεπώς, μπορεί να γίνει τέτοια μόνο αν τουλάχιστον μία από αυτές τις τρεις υποθέσεις εγκαταλειφθεί.

Ανοίγονται τρεις αφηρημένες δυνατότητες:

1. Ότι ο τελικός στόχος της πολιτικής δεν είναι ο γενολογικός κομμουνισμός.

2. Ότι η σχέση της φιλοσοφίας με την πολιτική δεν συνίσταται στην εξέταση, τη διαύγαση και την νομιμοποίηση των τελικών της στόχων.

3. Ότι η “δημοκρατία” σηματοδοτεί κάτι άλλο από μια μορφή του Κράτους.

4 σχόλια:

  1. *ασκήσει καταστολή για λογαριασμό του εαυτού του-->Εν ονόματι του (δεν χρειάζεται να το αλλάξεις, απλά επισημαίνει το στοιχείο της «νομιμοποίησης»
    *governed by status--> δεν περιλαμβάνεται στο «κοινωνικές εξειδικεύσεις» (ας συμπληρωθεί;)
    *-->authority separate from public coercion--> υπάρχει νομίζω πρόβλημα στην αγγλική μετάφραση, νομίζω θα έπρεπε να είναι «a separate authority of public coercion»
    *-->Η πολιτική, που είναι η έκφραση--> καλύτερα «ως έκφραση»
    *το τέλος κάθε συνάφειας--> κάθε αυτοτελούς/ιδιαίτερης σημασίας (ή κάτι ανάλογο)
    [«υποκειμενική νόρμα»--> πβ. «δημοκράτες» χωρίς δημοκρατία]

    Επόμενο:

    [«απόσταση από»: ομώνυμα «χωρίς», «δίπλα στο»--> η ίδια εμπρόθετη σχέση τού κόμμα-κινήματος με το κράτος-κόμμα.]

    [Για το απόσπασμα «There remains another, altogether different hypothesis...» που δεν έχεις μεταφράσει ακόμα, δες και «relation énigmatique» (την ομιλία, τελευταίες σελίδες που έχω μεταφράσει)

    Από αυτό το κείμενο πηγάζει η «παρανόηση» τού Μπιτσιώρη για την αιώνια επιστροφή/επανάληψη;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. *ασκήσει καταστολή για λογαριασμό του εαυτού του-->Εν ονόματι του (δεν χρειάζεται να το αλλάξεις, απλά επισημαίνει το στοιχείο της «νομιμοποίησης»
    ΟΚ
    *governed by status--> δεν περιλαμβάνεται στο «κοινωνικές εξειδικεύσεις» (ας συμπληρωθεί;)
    Σε ποια παράγραφο αναφέρεσαι;
    *-->authority separate from public coercion--> υπάρχει νομίζω πρόβλημα στην αγγλική μετάφραση, νομίζω θα έπρεπε να είναι «a separate authority of public coercion»
    Εγώ το εξέλαβα με τους όρους που αναλύει ο Ένγκελς και μετά ο Λένιν. Δηλαδή τακτικού στρατού και αστυνομίας ως ξεχωριστών από τον "ένοπλο λαό" σωμάτων. Με τον δεύτερο να είναι "public coercion" και το πρώτο το "separate authority." Αλλά μπορεί να είναι και μεταφραστικό λάθος, δεν έχω το πρωτότυπο να τσεκάρω.
    *-->Η πολιτική, που είναι η έκφραση--> καλύτερα «ως έκφραση»
    ΟΚ
    *το τέλος κάθε συνάφειας--> κάθε αυτοτελούς/ιδιαίτερης σημασίας (ή κάτι ανάλογο)
    ΟΚ
    [«υποκειμενική νόρμα»--> πβ. «δημοκράτες» χωρίς δημοκρατία]

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. *governed by status--> δεν περιλαμβάνεται στο «κοινωνικές εξειδικεύσεις» (ας συμπληρωθεί;)

    Το είδα τώρα, διορθώθηκε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. (1) governed by status-->στην φράση «αντί να διέπεται από κοινωνικές ή τεχνικές εξιδικεύσεις»

    (2) Αλλά μπορεί να είναι και μεταφραστικό λάθος, δεν έχω το πρωτότυπο να τσεκάρω

    Δεν είναι λάθος, είναι μεταφραστική επιλογή: η φράση είναι αμφίσημη και στα γαλλικά: «Une instance/autorité séparée de coercition publique» (ξεχωριστή αρχή δημόσιου καταναγκασμού/ξεχωριστή εκτελεστική αρχή) (πβ. «une autorité séparée de police»· αυτό, για παράδειγμα, σημαίνει ότι υπάρχει κάπου αστυνομικό τμήμα)

    Το θέμα είναι αν βλέπεις το δημόσιο καταναγκασμό ως έννοια γένους και το κράτος ως έννοια είδους. Η αγγλική μετάφραση εισάγει μια θεματική που νομίζω είναι ξένη με το κείμενο (διττή εξουσία: λαός εναντίον αστικού κράτους).

    ΑπάντησηΔιαγραφή