Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2012

Αυγό και κότα, 1844-2012

Το γνωστό παιδαριώδες δίλημμα για το αν η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα θα πρέπει να αντικατασταθεί στην συνείδηση του μέσου ανθρώπου με την σωστή του διαλεκτική διατύπωση: η κότα είναι τόσο αυτή που κάνει το αυγό όσο και αυτή που σπάει το αυγό από μέσα -- για να γεννηθεί ως μια άλλη, διαφορετική κότα. Στην ιστορία, οι νέες μορφές και συσχετισμοί περιβάλλονται αρχικά με ένα προστατευτικό κέλυφος που αποκρύπτει το περιεχόμενό τους από τα μάτια αυτού που το κοιτάζει, και το οποίο ελάχιστη ουσιαστική σχέση έχει μορφικά με τη ζωή που κρύβει στο εσωτερικό του. 

Έχουμε προ καιρού επισημάνει τη σημασία της μελέτης του Μαξ Βέμπερ για τη θρησκεία, και ιδιαίτερα για τον Προτεσταντισμό, από αυτή την οπτική: τη λειτουργία του θρησκευτικού δόγματος ως προστατευτικού κελύφους που τρέφει με τα υλικά του συστατικά ένα εντελώς διαφορετικής φύσης απ' το κέλυφος πλάσμα που θα ονομαστεί μερκαντιλιστικός, και αργότερα, βιομηχανικός καπιταλισμός. Διαβάζοντας τις παρατηρήσεις του Μαρξ για την λαθροχειρία της ανακήρυξης, δια χειρός Χέγκελ, των κρατικών αξιωματούχων σε "οικουμενική τάξη" δίπλα-δίπλα με τις ειδήσεις για το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας στις υπερχρεωμένες χώρες της ευρωζώνης, σκέφτεται κανείς κάτι παρόμοιο: η οικουμενικοποίηση της σφαίρας των "κρατικών αξιωματούχων" στον Χέγκελ αποτελεί ένδειξη της υπανάπτυξης του κεφαλαίου και των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων στην Πρωσία της εποχής του και, την ίδια στιγμή, μηχανισμό που επιτρέπει την ανάπτυξή τους κάτω απ' τον μανδύα της σοβαροφανούς, γραφειοκρατικής ψευδο-ουδετερότητας. 

Σήμερα, το κεφάλαιο έχει όχι απλώς σπάσει από μέσα το προστατευτικό τσόφλι της κρατικής γραφειοκρατίας, αλλά έχει εξαγοράσει το κράτος σαν να ήταν διαμέρισμα του ενός δωματίου και το έχει υποτάξει απόλυτα στις δικές του κυριαρχικές προτεραιότητες. Κι έτσι οι πρώην "κρατικοί αξιωματούχοι" συρρικνώνονται σε μίζερους δημόσιους υπαλλήλους -- κάστα που μοιάζει να περιλαμβάνει τους υπουργούς και τα κυβερνητικά στελέχη, που θυμίζουν γκαρσόνια σε παρακμιακά, πρώην αριστοκρατικά εστιατόρια. Ως έκπτωτοι απεσταλμένοι ενός καφκικού πύργου που ξέχασε πως υπάρχουν καν καθώς αποσυντίθεται ο ίδιος, όχι προς όφελος μιας ανθρώπινης ζωής στο χωριό αλλά για να χτιστεί στη θέση του ένας άλλος, ψηλότερος, ισχυρότερος και πιο απόμακρης ιδιοκτησίας πύργος, οι "κρατικοί αξιωματούχοι"-ως-νεοπρολετάριοι εντάσσονται στην αγοραπωλητική διαδικασία σαν να ήταν συνδετήρες, συρραπτικά ή σφουγγαράκια για σάλιωμα χαρτοσήμων σε κάποιο παζάρι εξοπλισμού γραφείου.

Όσο για την νέα "οικουμενική τάξη" της εποχής --αυτή που αναδύεται, ως άλλο εξωγήινο τέρας, σκίζοντας από μέσα τις σάρκες του εγελιανού "κρατικού αξιωματούχου"-- αυτή δεν έχει καν το όνομα μιας τάξης, αλλά αυτοπαρουσιάζεται μάλλον ως το τυραννικό παιδί του ίδιου του κράτους -- ως ένα παιδί τυραννικότερο του πατέρα του, ισχυρότερο, και πιθανώς φονικότερο, όπως είναι κάθε νέος Θεός: λέγεται "αγορά."

2 σχόλια:

  1. Ευχαριστώ για το κείμενο, μου είναι πολύ χρήσιμο -όπως και το παλιότερο στο RD που μου είχε διαφύγει.

    Αντιγράφω μια συνοπτική περιγραφή περί πρώιμου νεωτερικού κράτους από τον Rifaat Ali Abou-El-Haj, Formation of the Modern State. The Ottoman Empire, Sixteenth to Eighteenth Centuries, New York 1991:
    Anyone studying the early modern European state should consider at the very least the following alternative approaches. (1) The state is class-based and functions to all intents and purposes as an extension of the ruling class; (2) The state is class-based but autonomous; that is, while it represents the interests of the ruling class as a whole, the interests of subsections within the ruling class may be sacrificed "for the good of society", and left with no alternative but to comply; (3) The state is part of the ruling class, but for its own advantage forges alliances with local or regional elites; (4) The state is autonomous and not based upon any particular class; to the contrary, the officials serving the state perceive themselves as transcending class divisions in the area they govern.
    Ίσως είναι μια καλή βάση για περαιτέρω συζήτηση. Κάποια πράγματα επαναλαμβάνονται (με διαλεκτικό τρόπο βεβαίως βεβαίως).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. @Δύτης: Θενκς. Δες τις αναρτήσεις κάτω απ' την συλλογική ετικέτα "κράτος" για διάφορες οπτικές επί του θέματος, όπως και την βιβλιογραφία περί κράτους στη μπάρα δεξιά (από εκεί ανεβαίνουν αναρτήσεις).

    ΑπάντησηΔιαγραφή