Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2012

V.I. Lenin-Καλύτερα λιγότερα, αλλά καλύτερα (Ι)

V.I. Lenin
"Καλύτερα λιγότερα, αλλά καλύτερα"
Άπαντα, τομ. 33
Μτφρ. (από τα αγγλικά): Lenin Reloaded

Το τελευταίο ουσιαστικά κείμενο του --παροπλισμένου ήδη-- Λένιν, η "παρακαταθήκη" του. Γράφτηκε στις 2 Μάρτη του 1923 --  καθ' υπαγόρευση, αφού μετά το δεύτερο εγκεφαλικό, ο Λένιν δεν ήταν σε θέση να γράψει. Έπαθε το τρίτο του εγκεφαλικό, που τον άφησε μουγκό και παράλυτο, τον ίδιο μήνα. Πέθανε λίγους μήνες μετά, στις 21 Γενάρη του 1924. Σε όσους έχουν ταυτίσει τον Λένιν με τον άκαμπτο και επιθετικό δογματισμό ανεξαρτήτως περιστάσεων και ιστορικής συγκυρίας, το κείμενο αυτό --κείμενο γεμάτο σωφροσύνη, ταπεινότητα κερδισμένη απ' τη σκληρή εμπειρία, αλλά και πίστη στην ανάγκη συνέχισης της σοσιαλιστικής περιπέτειας με απώτερο στόχο το πέρασμα στον κομμουνισμό, που ο Λένιν γνώριζε καλά πως ήταν ακόμα πολύ μακρινός στόχος-- είναι πιθανό να προξενήσει σφοδρή εντύπωση.
---

Σε ό,τι αφορά την βελτίωση του κρατικού μας μηχανισμού, η Επιθεώρηση των Εργατών και των Αγροτών δεν θά 'πρεπε, κατά τη γνώμη μου, ούτε να αναζητήσει την ποσότητα ούτε να βιαστεί. Ως τώρα, μπορέσαμε να αφιερώσουμε τόση λίγη σκέψη και προσοχή στην επάρκεια του κρατικού μας μηχανισμού που θα ήταν τώρα μάλλον νόμιμο να προσέξουμε ιδιαίτερα ώστε να εξασφαλίσουμε την πλήρη του οργάνωση, και να συγκεντρώσουμε στην Επιθεώρηση των Εργατών και των Αγροτών ένα προσωπικό εργατών που να είναι πράγματι μπροστά απ' του καιρούς του, δηλαδή να μην είναι κατώτερο των στάνταρ των δυτικοευρωπαίων. Φυσικά, η προϋπόθεση αυτή είναι πολύ μετριοπαθής για μια σοσιαλιστική δημοκρατία. Όμως η εμπειρία των πρώτων πέντε ετών έχει γεμίσει τα μυαλά μας με καχυποψία και σκεπτικισμό. Οι ποιότητες αυτές επιβεβαιώνονται ασυναίσθητα όταν, για παράδειγμα, ακούμε τον κόσμο να μιλάει υπερβολικά πολύ και με μεγάλη ελαφρότητα για την "προλεταριακή" κουλτούρα. Κατ' αρχάς, θα έπρεπε να είμαστε ικανοποιημένοι με μια πραγματικά αστική κουλτούρα. Κατ' αρχάς, θα έπρεπε να είμαστε ικανοποιημένοι με την απαλλαγή μας από τα χονδροειδή είδη προ-αστικής κουλτούρας, για παράδειγμα, της γραφειοκρατικής κουλτούρας ή της κουλτούρας των δουλοπάροικων, κλπ. Σε ζητήματα κουλτούρας, η βιασύνη και τα ισοπεδωτικά μέτρα είναι πάρα πολύ επιβλαβή. Πολλοί απ' τους νέους μας συγγραφές και κομμουνιστές πρέπει να το καταλάβουν καλά αυτό.

'Ετσι, σε ό,τι αφορά τον κρατικό μας μηχανισμό, θα πρέπει πια να αντλήσουμε το συμπέρασμα από την εμπειρία του παρελθόντος  ότι θα ήταν καλύτερο να προχωρήσουμε με πιο αργό ρυθμό.

Ο κρατικός μας μηχανισμός είναι τόσο αξιοθρήνητος, για να μην πω άθλιος, που θα πρέπει πρώτα να σκεφτούμε πολύ προσεκτικά πώς να καταπολεμήσουμε τα ελαττώματά του, έχοντας κατά νου ότι τα ελαττώματα αυτά είναι ριζωμένα στο παρελθόν, το οποίο, αν και ανατράπηκε, δεν έχει ωστόσο ξεπεραστεί, δεν έχει ακόμα φτάσει το στάδιο μιας κουλτούρας που να έχει αποσυρθεί στο μακρινό παρελθόν. Μιλώ συνειδητά για κουλτούρα, γιατί στα θέματα αυτά μπορούμε να δούμε ως επιτυχία μόνο ό,τι έχει γίνει κομμάτι της δικής μας κουλτούρας, κοινωνικής ζωής, συνηθειών. Μπορούμε να πούμε πως ό,τι το καλό στο κοινωνικό μας σύστημα δεν έχει ακόμα μελετηθεί, κατανοηθεί, και μπει στην καρδιά με τον σωστό τρόπο. Έχει συλληφθεί βιαστικά. Δεν έχει επαληθευθεί ή δοκιμαστεί, δεν έχει ενισχυθεί απ' την εμπειρία, δεν έχει γίνει ανθεκτικό, κλπ. Φυσικά, δεν γινόταν αλλιώς σε μια επαναστατική εποχή, όταν η ανάπτυξη προχώρησε με τόσο γρήγορους ρυθμούς ώστε σε πέντε χρόνια να περάσουμε απ' τον τσαρισμό στο Σοβιετικό σύστημα.

Είναι καιρός να κάνουμε κάτι για αυτό. Πρέπει να δείξουμε ορθό σκεπτικισμό για την υπερβολικά γρήγορη πρόοδο, για την έπαρση, κλπ. Πρέπει να αφιερώσουμε σκέψη στον έλεγχο των βημάτων που ανακηρύσσουμε κάθε ώρα, που παίρνουμε κάθε λεπτό, και που μετά, κάθε δευτερόλεπτο, αποδεικνύουμε ότι είναι αβέβαια, επιφανειακά και κακώς εννοημένα. Το πιο επιζήμιο πράγμα θα ήταν η βιασύνη. Το πιο επιζήμιο πράγμα θα ήταν να βασιστούμε στην εικασία ότι ξέρουμε τουλάχιστον κάτι, ή ότι έχουμε έναν σεβαστό αριθμό στοιχείων απαραίτητων για την κατασκευή ενός πραγματικά νέου κρατικού μηχανισμού, τέτοιου που να αξίζει να ονομάζεται σοσιαλιστικός, Σοβιετικός, κλπ.

Όχι. Είμαστε γελοία ελειμματικοί σε ό,τι αφορά έναν τέτοιο μηχανισμό, και ακόμα και σε ό,τι αφορά τα στοιχεία του, και πρέπει να θυμόμαστε ότι δεν πρέπει να τσιγκουνευτούμε τον χρόνο για να τον χτίσουμε, και ότι θα πάρει πολλά, πολλά χρόνια.

Τι στοιχεία έχουμε για να χτίσουμε τον μηχανισμό αυτό; Μόνο δύο. Πρώτον, εργάτες που είναι απορροφημένοι με την πάλη του σοσιαλισμού. Τα στοιχεία αυτά δεν είναι επαρκώς μορφωμένα. Θα ήθελαν να χτίσουν έναν καλύτερο μηχανισμό, αλλά δεν ξέρουν πώς. Δεν μπορούν να τον χτίσουν. Δεν έχουν αναπτύξει ακόμα την κουλτούρα που χρειάζεται για τον σκοπό αυτό. Και αυτό που απαιτείται είναι κουλτούρα. Τίποτε δεν θα καταφέρουμε σ' αυτό αν βιαζόμαστε, αν προσεγγίζουμε το θέμα επιθετικά, με νεύρο και στιβαρότητα, ή γενικώς, με οποιαδήποτε από τις καλύτερες ανθρώπινες ποιότητες. Δεύτερο, έχουμε στοιχεία γνώσης, παιδείας, και εκπαίδευσης, είναι όμως ανεπαρκή σε γελοίο βαθμό όταν τα συγκρίνουμε με όλες τις άλλες χώρες.

Εδώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχουμε υπερβολικά πολύ την τάση να αποκαθιστούμε (ή να νομίζουμε ότι αποκαθιστούμε) την έλλειψη γνώσης μας με τον ζήλο, τη βιασύνη, κλπ.

Για να ανακαινίσουμε τον κρατικό μας μηχανισμό πρέπει με κάθε κόστος να ξεκινήσουμε, πρώτα να μαθαίνουμε, και δεύτερον, να μαθαίνουμε, και τρίτον, να μαθαίνουμε, και μετά να βεβαιωθούμε ότι αυτή η γνώση δεν θα παραμείνει γράμμα νεκρό, ούτε σύνθημα του συρμού (και πρέπει να παραδεχτούμε με κάθε ειλικρίνεια ότι αυτό το κάνουμε πολύ συχνά), ότι η γνώση θα γίνει αληθινά μέρος του ίδιου μας του είναι, ότι θα γίνει αληθινά και πραγματικά ένα στοιχείο της συγκρότησης της κοινωνικής μας ζωής. Με λίγα λόγια, δεν πρέπει να έχουμε τις απαιτήσεις που είχε η αστική δυτική Ευρώπη, αλλά απαιτήσεις που ταιριάζουν και αρμόζουν σε μια χώρα που έβαλε στόχο να αναπτυχθεί σε σοσιαλιστική χώρα.

Το συμπέρασμα που πρέπει να αντλήσουμε από τα πιο πάνω είναι το εξής: Πρέπει να κάνουμε την Επιθεώρηση των Εργατών και των Αγροτών ένα θεσμό-παράδειγμα προς μίμηση, ένα εργαλείο βελτίωσης του κρατικού μηχανισμού.

Για να φτάσει στο υψηλό επίπεδο που επιθυμούμε, πρέπει να ακολουθήσουμε τον κανόνα: "μέτρα το ύφασμά σου εφτά φορές πριν το κόψεις."

Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε ό,τι καλύτερο έχουμε στο κοινωνικό μας σύστημα, και να το χρησιμοποιήσουμε με την μεγαλύτερη δυνατή προσοχή, εμβρίθεια και γνώση, για να χτίσουμε το νέο Κομισσαριάτο του Λαού.

Για τον σκοπό αυτό, τα καλύτερα στοιχεία που έχουμε στο κοινωνικό μας σύστημα --όπως, πρώτον, οι προχωρημένοι εργάτες, και δεύτερον, τα πραγματικά φωτισμένα στοιχεία για τα οποία να μπορούμε να εγγυηθούμε ότι δεν θα μπερδέψουν τα λόγια με την πράξη, και ότι δεν θα πουν λέξη που να πηγαίνει ενάντια στη συνείδησή τους-- δεν θα πρέπει να κομπιάσουν να παραδεχτούν οποιαδήποτε δυσκολία αντιμετωπίζουν και δεν θα πρέπει να φοβηθούν οποιαδήποτε πάλη για να επιτευχθεί ο στόχος που έχουν με σοβαρότητα θέσει οι ίδιοι.

Για πέντε χρόνια, βιαζόμαστε να καλυτερεύσουμε τον κρατικό μας μηχανισμό, αλλά επρόκειτο απλά για τσαπαστουλιές, που αποδείχτηκαν άχρηστες σ' αυτά τα πέντε χρόνια, ή και μάταιες, ή ακόμα και επιβλαβείς. Αυτή η βιασύνη δημιούργησε την εντύπωση ότι κάτι κάναμε, αλλά στην πραγματικότητα, απλά μπλοκάραμε τους θεσμούς και τα μυαλά μας.

Είναι καιρός να αλλάξουν τα πράγματα.

Πρέπει να ακολουθήσουμε τον κανόνα: Καλύτερα λιγότερα, αλλά καλύτερα. Πρέπει να ακολουθήσουμε τον κανόνα: Καλύτερα να έχουμε καλό ανθρώπινο υλικό σε δύο ή ακόμα και σε τρία χρόνια απ' το να εργαζόμαστε βιαστικά χωρίς ελπίδα να αποκτήσουμε τίποτε τέτοιο.

Ξέρω ότι θα είναι δύσκολο να κρατήσουμε τον κανόνα αυτόν και να τον εφαρμόσουμε υπό τις συνθήκες που έχουμε. Ξέρω ότι ο αντίθετος κανόνας θα βρει χίλιες τρύπες για να τρυπώσει. Ξέρω ότι θα χρειαστούν τεράστιες αντιστάσεις, ότι θα απαιτηθεί υπεράνθρωπη επιμονή, ότι τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια η εργασία στον τομέα αυτόν θα είναι διαβολεμένα δύσκολη. Κι όμως, είμαι πεπεισμένος ότι μόνο με μια τέτοια προσπάθεια θα μπορέσουμε να πετύχουμε το στόχο μας· και ότι μόνο πετυχαίνοντας τον στόχο αυτό θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μια δημοκρατία που να είναι πράγματι αντάξια του ονόματος των Σοβιέτ, του σοσιαλισμού, και τα λοιπά.

2 σχόλια:

  1. Βλέπω ότι έχεις κάνει μετάφραση από τα αγγλικά. Εμπιστεύεσαι το μεταφραστή που το μετέφρασε από τα ρώσικα στα αγγλικά;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είναι η μετάφραση της αγγλικής έκδοσης των Απάντων, και δυστυχώς, δεν ξέρω ρώσικα...

      Διαγραφή