Παρασκευή, 13 Ιανουαρίου 2012

Louis Proyect-Κριτικάροντας μια κριτική στον Λένιν

Εισαγωγικό σημείωμα:
Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μετάφραση κειμένου του Louis Proyect, που δημοσιεύτηκε αρχικά στο ιστολόγιό του, "Ο Αμετανόητος Μαρξιστής" (The Unrepentant Marxist). Στα ελληνικά κυκλοφόρησε αρχικά στο "Αριστερό Βήμα" σε μετάφραση του Κώστα Θεριανού, και αναδημοσιεύτηκε σε ιστολόγια όπως το Fadomduck και το Praxis. Έχω παρεμβεί στην μετάφραση μόνο σε σημεία που μού δημιούργησαν δυσκολία κατανόησης ή αμφιβολία. Σε ελάχιστες περιπτώσεις η παρέμβαση είναι σιωπηλή, δηλαδή δεν δηλώνεται ρητά. Στις περισσότερες, η δική μου μετάφραση εμφανίζεται σε τετράγωνες παρενθέσεις δίπλα στην πρωτότυπη. Στο τέλος του κειμένου υπάρχουν σημειώσεις που αφορούν είτε απαραίτητες διευκρινήσεις για την κατανόηση του κειμένου, είτε αιτιολογήσεις για την διαφοροποίηση στη μετάφραση.

Το κείμενο είναι αρκετά σημαντικό σε ό,τι αφορά την αρκετά επείγουσα συζήτηση στην Ελλάδα, αφενός για τον ευρωμαρξισμό και τα ιδεολογικά του υπονοήματα, κι αφετέρου για την θεωρία της εξάρτησης και τον ιμπεριαλισμό. Αλλά αποκτά και επιπρόσθετη σημασία για τα ελληνικά δεδομένα από το γεγονός ότι ένας από τους δύο συγγραφείς του έργου που ο Proyect κριτικάρει, ο Γιάννης Μηλιός, είναι υπεύθυνος οικονομικής πολιτικής στον ΣΥΝ.

Για το παρόν ιστολόγιο, υπάρχει το επιπρόσθετο ενδιαφέρον ότι η κριτική αφορά την κριτική των Μηλιού και Σωτηρόπουλου στον Λένιν, για την θεωρία του για τον ιμπεριαλισμό. Τούτο δεν εξυπακούει βέβαια ότι η λενινιστική θεωρία για την εξάρτηση και την εθνική χειραφέτηση μπορεί να εφαρμοστεί συνολικά ή αδιαφοροποίητα, αφομοιώνοντας την ελληνική σχέση με την ΕΕ σε περιπτώσεις όπως αυτές που αναφέρει ο Proyect στην Λατινική Αμερική, την Ασία και την Αφρική. Η συζήτηση για το θέμα αυτό παραμένει ανοιχτή, και τα στοιχεία για τον ακριβή χαρακτήρα του ελληνικού καπιταλισμού είναι πιθανώς ακόμα ελλειπή.

Τα σημεία που θεώρησα ο ίδιος ενδιαφέροντα ή κεντρικής σημασίας εμφανίζονται με έντονα στοιχεία.
LR
---

Ο Palgrave-McMillan, ένας ακαδημαϊκός εκδοτικός οίκος, κυκλοφόρησε μια μελέτη με τίτλο "Rethinking Imperialism", στην τιμή των $95. Ως παρατηρητής των ειρωνειών των αντικαπιταλιστικών μανιφέστων με τέτοιες καπιταλιστικές τιμές, πρέπει να ευχαριστήσω τους συγγραφείς Γ. Μηλιό και Δ. Σωτηρόπουλο που το έβαλαν και στο διαδίκτυο.

Καθώς το βιβλίο αναφέρεται στην αντιπαράθεση για τον ιμπεριαλισμό στο πλαίσιο του σύγχρονου μαρξισμού, αισθάνθηκα την ανάγκη να το διαβάσω ολόκληρο και ιδιαίτερα από την στιγμή που κάνει κριτική στο βιβλίο του Λένιν για τον Ιμπεριαλισμό και στην Σχολή της Εξάρτησης του Monthly Review που περιλαμβάνει τους Andre Gunder Frank, Samir Amin και άλλους.

Θα αρχίσω παρατηρώντας ότι το βιβλίο μπήκε αργά στο παιχνίδι, καθώς για πρακτικούς λόγους η σχολή της εξάρτησης είναι νεκρή, καθώς η ακαδημαϊκή αριστερά αποφάνθηκε ότι οι Frank, Amin κ.λπ. δεν κατάλαβαν τον μαρξισμό. Οι νεότεροι ακαδημαϊκοί μαρξιστές αποφάσισαν να παραβλέψουν την αντίληψη «μητρόπολης» και «περιφέρειας» και να δώσουν έμφαση στην κοινωνική τάξη. Κείμενο κλειδί αυτής της αντίληψης ήταν το άρθρο του Robert Brenner, το 1977, στο περιοδικό New Left Review που συμπέρανε:
Από αυτή την οπτική, είναι αδύνατον να αποδεχθούμε ότι η θέση του Frank που υιοθετήθηκε από τον Wallerstein ότι η καπιταλιστική «ανάπτυξη της υπανανάπτυξης» στις περιοχές που αποικιοποιήθηκαν από τους Ευρωπαίους από τον 16ο αιώνα – ειδικά την Καραϊβική, την Νότια Αμερική και την Αφρική, όπως επίσης τις νότιες περιοχές της Βόρειας Αμερικής – είναι κατανοητή σαν άμεσο αποτέλεσμα της ενσωμάτωσης αυτών των περιοχών στην παγκόσμια αγορά, της υπαγωγής τους στο σύστημα της καπιταλιστικής συσσώρευσης σε παγκόσμια κλίμακα. Ο Frank εξήγησε την εμφάνιση της υπανάπτυξης κυρίως βάσει της μεταφοράς πλεονάσματος από την περιφέρεια στην μητρόπολη και της ανάθεσης στις χώρες της περιφέρειας του ρόλου εξαρτημένου εξαγωγέα, στο πλαίσιο του παγκόσμιου καταμερισμού εργασίας. Αυτοί οι μηχανισμοί συλλαμβάνουν όψεις της πραγματικότητας της υπανάπτυξης. Όμως εξηγούν ελάχιστα πράγματα για το τι συμβαίνει στις χώρες της περιφέρειας, καθώς είναι αναγκαίο να γειωθούν στις κοινωνικές τάξεις και τις παραγωγικές δομές των χωρών αυτών.
Σε περιοδικά όπως το Latin American Perspectives η επίθεση στην αντίληψη μητρόπολης – περιφέρειας συνεχίζεται μαζί με επικλήσεις για επιστροφή στο μαρξισμό, προκειμένου να δοθεί ένα τέλος στην χρήση τόσο συγκεχυμένων εννοιών όπως η μητρόπολη και η περιφέρεια.

Τελευταία, ο παλιός μου φίλος Jim Blaut έγραψε το "The Eurocentric Model of the World", το οποίο περιέχει μια πολιτική εξήγηση της επίθεσης στον Frank και την ομάδα του:
Ο Robert Brenner είναι ένας από τους πιο γνωστούς Ευρωμαρξιστές ιστορικούς. Η επιρροή του οφείλεται στο γεγονός ότι προσέφερε ένα κρίσιμο μέρος της θεωρίας του Ευρωμαρξισμού σε μια κρίσιμη στιγμή. Αμέσως μετά το τέλος του πολέμου του Βιετνάμ, η ριζοσπαστική σκέψη είχε στραφεί προς τον Τρίτο Κόσμο και τους αγώνες του επηρεασμένη έντονα από θεωρητικούς όπως οι Cabral, Fanon, Γκεβάρα, James, Μάο. Οι θεωρητικές αυτές προσεγγίσεις έτειναν να εκτοπίζουν την Ευρώπη από την νευραλγική της θέση ως κέντρου των οικονομικών και κοινωνικών εξελίξεων. Οι Ευρωμαρξιστές, όμως, συνέχιζαν να πιστεύουν ότι η Ευρώπη θα παραμείνει το κέντρο των σημαντικότερων αλλαγών στην παγκόσμια ιστορία και ότι οι βασικές αλλαγές προς τον σοσιαλισμό θα γίνουν σε κάποια ή κάποιες από τις προηγμένες χώρες του ευρωπαϊκού καπιταλισμού και δεν θα φτάσουν στην γηραιά ήπειρο από κάποιες καθυστερημένες τριτοκοσμικές χώρες.
Οι Μηλιός και Σωτηρόπουλος (εφεξής Μ&Σ) είναι περισσότερο φιλόδοξοι από τον Brenner και τους οπαδούς του. Εντοπίζοντας τον Λένιν σαν την πηγή αυτής της θεωρητικής σύγχυσης ακολουθούν τον [διοικητή] James T. Kirk* για να πάνε «εκεί που κανένας άνθρωπος δεν έχει ξαναπάει». Παρά το ότι οι M&Σ έχουν το θάρρος να αμφισβητήσουν τον Λένιν, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι ο μαρξισμός χρειάζεται περισσότερα πράγματα από την εικονομαχία. Και εδώ φυσικά δεν αρκεί να είσαι μόνο εικονοκλάστης. Πρέπει να έχεις και δίκιο.

Οι Μ&Σ ακολουθούν τον αλτουσεριανό μαρξισμό και τον Νίκο Πουλατζά που είναι ο Έλληνας εκφραστής αυτού του ρεύματος. Στην δική μου περιορισμένη έκθεση σε αυτό το ρεύμα, όπως εκφράζεται στις Η.Π.Α. από το περιοδικό Rethinking Marxism του οποίου το πρώτο συνθετικό του τίτλου του έχουν χρησιμοποιήσει οι Μ&Σ στο βιβλίο τους, έχω διαβάσει ελάχιστα πράγματα που να με προκαλέσουν.** Η βασική ένστασή μου είναι η απουσία ιστορικής διάστασης, η οποία βέβαια δεν είναι τυχαία, δεδομένου ότι το όλο κίνημα στηρίζεται στον στρουκτουραλισμό.

Δεδομένης της επικέντρωσης του αλτουσεριανού μαρξισμού στον «τρόπο παραγωγής», δεν πρέπει να εκπλήσσει το ότι βλέπουμε τους Μ&Σ να ορίζουν τον ιμπεριαλισμό με βάση αυτή την έννοια. Για τους συγγραφείς, τα σωστά αναλυτικά εργαλεία προέρχονται από το "Κεφάλαιο" του Μαρξ και όχι από αμφισβητήσιμες πηγές που επικαλείται ο Λένιν, όπως το βιβλίο του Ρούντολφ Χίλφερντινγκ για τον ιμπεριαλισμό.

Η κρίσιμη διάκριση για τους Μ&Σ είναι η διάκριση ανάμεσα στην απόλυτη και την σχετική υπεραξία. Με απλά λόγια, η απόλυτη υπεραξία παράγεται από ανειδίκευτους εργάτες, με τη χρήση απλών εργαλείων, που εργάζονται πολλές ώρες ή με άλλα λόγια αυτό που συνέβαινε πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση. Η σχετική υπεραξία εμπλέκει μηχανές και δεξιότητες σαν αυτές που κυριάρχησαν μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση. Μια χώρα που κυριαρχείται από την απόλυτη υπεραξία τείνει να είναι το θύμα του ιμπεριαλισμού, ενώ εκείνες που χαρακτηρίζονται από την σχετική υπεραξία τείνουν να είναι οι θύτες. Οι Μ&Σ γράφουν:
Οι μετασχηματισμοί που περιγράψαμε, που εφαρμόζονται σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα στους προηγμένους καπιταλιστικούς σχηματισμούς, διακρίνουν την μορφή της καπιταλιστικής κυριαρχίας ακόμη και στην πρώτη περίοδο μετά την βιομηχανική επανάσταση τον 19ο αιώνα (καπιταλισμός της απόλυτης υπεραξίας) από την μετέπειτα μορφή αυτής της κυριαρχίας (καπιταλισμός της σχετικής υπεραξίας). Αυτό που μετατράπηκε δεν είναι ο νόμος της συσσώρευσης του κεφαλαίου που αντιστοιχεί στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, αλλά οι συνθήκες και οι μορφές της εμφάνισης των καπιταλιστικών σχέσεων σε ιστορική προοπτική. Με άλλα λόγια, αυτό είναι ένα ζήτημα του ιστορικού μετασχηματισμού του συσχετισμού δύναμης και κατά συνέπεια των οργανωτικών μορφών της εξουσίας στους αναπτυγμένους καπιταλιστικούς σχηματισμούς.
Σε αυτό το τροποποιημένο κοινωνικό, πολιτικό, θεσμικό και διεθνές πλαίσιο, οι προϋποθέσεις που διαμορφώθηκαν οδήγησαν στην άνοδο του εθνικισμού σε όλες τις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού και στην εντατικοποίηση των ανταγωνισμών ανάμεσά τους στη διεθνή σκηνή, για τις αγορές, τις αποικίες και την πολιτική επιρροή. Η εποχή του κλασικού ιμπεριαλισμού είναι, έτσι, το συγκεκριμένο ιστορικό αποτέλεσμα των ανταγωνισμών και των αντιθέσεων που εμφανίσθηκαν κατά τη μετάβαση του αναπτυγμένου καπιταλιστικού κοινωνικού σχηματισμού στον καπιταλισμό της σχετικής υπεραξίας και όχι η έκφραση του μετασχηματισμού του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής (από το στάδιο του ανταγωνιστικού στο στάδιο του μονοπωλιακού καπιταλισμού).
Όλα αυτά είναι καλά, αλλά εξηγούν ελάχιστα πώς μια αναπτυγμένη χώρα πέρασε από την απόλυτη στην σχετική υπεραξία. Για παράδειγμα, πώς έγινε και η Βρετανία πέρασε στην εκμηχανισμένη παραγωγή στην κλωστοϋφαντουργία ενώ, την ίδια στιγμή, η Ινδία παρέμενε τελματωμένη στην παραδοσιακή χειροποίητη παραγωγή; Έτσι, μια τέτοια μελέτη περιλαμβάνει την εξέταση [Αυτό βέβαια θα περιλάμβανε μια μελέτη]*** των σχέσεων των δύο χωρών, την σημασία της χρήσης στρατιωτικής δύναμης και άλλων μέσων βίας εκ μέρους της Βρετανίας στην Ινδία, που βρίσκονται στο επίκεντρο του ντεμοντέ κόσμου των Samir Amin και Andre Gunder Frank. [Και ένας Θεός ξέρει ποιός θέλει να είναι ντεμοντέ].****

Το όγδοο κεφάλαιο του "Rethinking Imperialism" (Internationalization of Capital – Διεθνοποίηση του κεφαλαίου) είναι το κλειδί της ανάλυσης των Μ&Σ, δεδομένου ότι σε αντίθεση με όλα τα υπόλοιπα – οι συγγραφείς κατεβαίνουν από τον αιθέριο κόσμο της θεωρίας στον κόσμο των οικονομικών δεδομένων. Είναι η μόνη θέση στο βιβλίο όπου θα βρείτε, για παράδειγμα, ένα πίνακα σχετικά με την κατανομή των άμεσων ξένων επενδύσεων ανά περιοχή, αυτό δηλαδή που βρίσκεται σχεδόν σε κάθε σελίδα στο βιβλίο του Λένιν.

Οι M&Σ αρχίζουν κατασκευάζοντας ένα επιχείρημα που το έχω ακούσει και στο παρελθόν: ότι η θεωρία του Λένιν και των διαδόχων του προϋποθέτει ένα είδος αριστοκρατίας της εργασίας, παρόλο που ούτε ο Λένιν ούτε οι διάδοχοί του χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο. Γράφουν οι Μ&Σ:
Το μοντέλο μητρόπολη – περιφέρεια εξωραΐζει αποτελεσματικά τον καπιταλισμό της μητρόπολης. Ο εκμεταλλευτικός και παράλογος χαρακτήρας του συστήματος μπορεί να καταδικάζεται, όμως το βασικό πολιτικό συμπέρασμα που βγαίνει αναφορικά με την μητρόπολη είναι ίδιο με εκείνο της κυρίαρχης ιδεολογίας. Τα συμφέροντα της εργατικής τάξης και των λαϊκών μαζών της μητρόπολης συγκλίνουν με εκείνα των κυρίαρχων τάξεων των χωρών αυτών, καθώς οι εργαζόμενοι επωφελούνται από την εκμετάλλευση της περιφέρειας και το κοινωνικό σύστημα αναπτύσσεται και εξελίσσεται με τέτοιο τρόπο ώστε να αμβλύνονται οι συγκρούσεις στο εσωτερικό του.
Είναι όντως αξιοπερίεργο που οι M & Σ κατηγορούν τον Λένιν για ρεβιζιονισμό, όταν μπορεί κανείς να διαβάσει σχετικά εδάφια στους Μαρξ και Ένγκελς. Το 1916, ο Λένιν στο δοκίμιο του "[Ο] Ιμπεριαλισμός και η διάσπαση του σοσιαλισμού" παραθέτει κείμενα των Μαρξ και Ένγκελς, αυτών των δύο «αυθεντιών» του «τρόπου παραγωγής». Σε γράμμα του στον Μαρξ, στις 7 Οκτωβρίου 1858, ο Ένγκελς έγραφε: «…το αγγλικό προλεταριάτο πράγματι αστοποιείται όλο και πιο πολύ, έτσι ώστε το πιο αστικό από όλα τα έθνη να θέλει να έχει μια αστική αριστοκρατία και ένα αστικό προλεταριάτο, δίπλα σε αυτήν. Για ένα έθνος που εκμεταλλεύεται όλον τον κόσμο αυτό είναι ως ένα βαθμό δικαιολογημένο». Σε μια επιστολή του στον Sorge, με ημερομηνία 21 Σεπτεμβρίου 1872, ο Ένγκελς τον πληροφορεί ότι ο Hales εξασφάλισε στο Συμβούλιο της Διεθνούς ψήφο μομφής κατά του Μαρξ, γιατί είπε ότι «οι Άγγλοι εργατικοί ηγέτες είχαν ξεπουληθεί». Ο Μαρξ έγραψε στον Sorge στις 4 Αυγούστου 1872: «Όσο για τους εργάτες των πόλεων εδώ [στην Αγγλία], είναι κρίμα που δεν μπήκε στο Κοινοβούλιο όλο το κοπάδι των ηγετών. Αυτός θα ήταν ο πιο σίγουρος τρόπος για να απαλλαγούμε από όλους αυτούς».

Σε επιστολή του προς τον Μαρξ, με ημερομηνία 11 Αυγούστου 1881, ο Ένγκελς μιλάει για «τα πολύ χειρότερα αγγλικά συνδικάτα που επιτρέπουν στον εαυτό τους να καθοδηγούνται από άνδρες που έχουν πουληθεί ή το λιγότερο πληρώνονται από την αστική τάξη». Σε επιστολή προς τον Κάουτσκι, στις 12 Σεπτεμβρίου 1882, ο Ένγκελς γράφει: «Με ρωτάτε τι σκέπτονται οι Άγγλοι εργάτες για την αποικιακή πολιτική. Λοιπόν, ακριβώς το ίδιο που σκέφτονται για την πολιτική γενικά. Δεν υπάρχει κανένα κόμμα των εργαζομένων εδώ. Υπάρχουν μόνο Συντηρητικοί και Φιλελεύθεροι – Ριζοσπάστες και οι εργάτες μοιράζονται επιδεικτικά το μερίδιο της μονοπώλησης της παγκόσμιας αγοράς και των αποικιών από την Αγγλία». Στις 7 Δεκέμβρη του 1889, ο Ένγκελς έγραφε στον Sorge: «Το πιο αποκρουστικό πράγμα εδώ [στην Αγγλία] είναι η αστική ΄υπόληψη΄ που έχει φτάσει βαθιά, μέσα στο μεδούλι των εργατών… Ακόμη και ο Tom Mann, τον οποίο θεωρώ ως τον καλύτερο εδώ, βρίσκει ευχαρίστηση στο να γευματίζει με τον Λόρδο Δήμαρχο. Αν κάποιος το συγκρίνει αυτό με τους Γάλλους αμέσως καταλαβαίνει ότι η επανάσταση είναι καλή αλλά μετά από όλα τα άλλα».

Σε μια επιστολή, με ημερομηνία 19 Απριλίου 1890: «Όμως, κάτω από την επιφάνεια, το κίνημα [της εργατικής τάξης στην Αγγλία] που είναι σε εξέλιξη, αγκαλιάζει όλο και μεγαλύτερα τμήματα κυρίως από τα χαμηλότερα στρώματα. Δεν είναι μακριά η μέρα που αυτή η τεράστια μάζα θα βρεθεί σε κίνηση». Στις 4 Μαρτίου 1891: «Η αποτυχία της καταρρέουσας Ένωσης Λιμενεργατών, τα «παλιά» συντηρητικά συνδικάτα, πλούσια και ως εκ τούτου δειλά, παραμένουν τα μόνα στο γήπεδο…». 14 Σεπτεμβρίου 1891:" στο συνέδριο των συνδικάτων του Newcastle οι παλιοί συνδικαλιστές, που ήταν αντίθετοι στο οκτάωρο, νικήθηκαν και οι αστικές φυλλάδες αναγνωρίζουν την ήττα του αστικού εργατικού κόμματος" (με πλάγια στο κείμενο του Ένγκελς).

Οι Μ&Σ θέτουν το επόμενο ερώτημα:
Πώς μπορεί να εξηγήσει κάποιος ότι το αναλογικό μερίδιο των διεθνών κινήσεων κεφαλαίων και του διεθνούς εμπορίου που διοχετεύεται προς τον Τρίτο Κόσμο παραμένει πάντα μικρό σε σύγκριση με τα αντίστοιχα μερίδια των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών;
 Αν ο στόχος του ιμπεριαλισμού, σύμφωνα με τον Λένιν, είναι η απόσπαση υπερκερδών, τότε πώς μπορεί κανείς να εξηγήσει το γεγονός ότι οι ΗΠΑ επενδύουν πολύ περισσότερο σε περιοχές όπως ο Καναδάς ή η Βρετανία από ό,τι στη Νιγηρία και στις Φιλιππίνες; Επιπλέον, ισχυρίζονται ότι οι χώρες της «περιφέρειας» που προσελκύουν τις περισσότερες άμεσες ξένες επενδύσεις είναι αυτές που χαρακτηρίζονται από «ταχεία οικονομική ανάπτυξη», όπως είναι σήμερα η Κίνα, η Ταϊβάν και η Νότια Κορέα, τη δεκαετία του 1980.

Ίσως δεν έχουν εξετάσει την πιθανότητα ότι «ταχεία οικονομική ανάπτυξη» και «περιφέρεια» δεν αλληλοαποκλείονται. Η χώρα που βίωσε την πιο «γρήγορη οικονομική ανάπτυξη» στην Κεντρική Αμερική, τη δεκαετία του 1960, ήταν η Νικαράγουα του Σομόζα που εισήγαγε όρους παραγωγής «σχετικής υπεραξίας» σε ολόκληρη την ύπαιθρο. Οι αγρότες διώχθηκαν από τη γη τους προκειμένου να δουλέψουν σε εξαιρετικά προηγμένες φυτείες βαμβακιού που χρησιμοποιούσαν αεροπλάνα για τον ψεκασμό των καλλιεργειών, και σε φάρμες βοοειδών. Αλλά αυτό το είδος της ανάπτυξης ήταν καταστροφικό για την πλειοψηφία του πληθυσμού, ο οποίος τάχθηκε σύντομα ενάντια στη δικτατορία που στήριζαν οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις.

Αυτό που λένε οι Μ&Σ για το «αγροτικό ζήτημα» δεν είναι καθόλου καθησυχαστικό:
Υποστηρίξαμε παραπάνω ότι η ικανότητα της αστικής τάξης των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών να επεκτείνει την επιρροή της στους ανταγωνιστικούς (προ-καπιταλιστικούς) τρόπους παραγωγής προκειμένου να τους διαλύσει είναι η σημαντικότερη προϋπόθεση για την καπιταλιστική ανάπτυξη.
Σε κοινωνικούς σχηματισμούς όπου οι προκαπιταλιστικοί τρόποι παραγωγής συνεχίζουν να αναπαράγονται σε διευρυμένη κλίμακα, οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και η συσσώρευση κεφαλαίου περιορίζονται (ό,τι έχει περιγραφεί ως«δυϊσμός», κλπ., βλ. κεφάλαιο 2), ακόμη και αν στο επίπεδο της κοινωνίας και του κράτους συνολικά ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής είναι κυρίαρχος.
Από αυτόν τον ορισμό, χώρες όπως το Ελ Σαλβαδόρ, το Εκουαδόρ, η Κολομβία και η Ονδούρα θα έπρεπε να ήταν οι πρώτες υποψήφιες για μια «καπιταλιστική απογείωση», δεδομένου ότι σε όλες έχει εξαφανισθεί η οικιακή γεωργία με σκοπό την επιβίωση (αυτό που οι Μ&Σ αποκαλούν προκαπιταλιστική γεωργία). Όμως, δεν έχουν γίνει όπως η [δεν έχουν γίνει με κανένα τρόπο κάτι σαν την]*****  Κίνα, η [την] Ταϊβάν και η [την] Νότια Κορέα. Παραμένουν χώρες εξαγωγής αγροτικών προϊόντων μέσω των οποίων πλουτίζουν οι πλούσιοι ιδιοκτήτες φυτειών που ζουν στην χλιδή. Η εκμηχάνιση της αγροτικής παραγωγής δεν έχει κάνει τίποτα άλλο εκτός από το να αυξάνει τον εφεδρικό στρατό των ανέργων, οι οποίοι ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν ένα δρόμο προς τις ΗΠΑ, να δημιουργεί έναν "άτυπο τομέα οικονομίας" από ανθρώπους που πουλάνε τσίχλες στους δρόμους και κινήματα ανταρτών που είναι αποφασισμένοι να σπάσουν τον κύκλο της εξάρτησης.

Όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι, συμπεριλαμβανομένων των M & Σ, οι απόψεις του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό ήταν στενά συνδεδεμένες με αυτό που ονομάστηκε «εθνικό ζήτημα». Οι απόψεις τους στο ζήτημα αυτό, όπως εκτίθενται στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου τους, είναι μάλλον ανησυχητικές. Με διάφορους τρόπους, η εχθρότητά τους απέναντι στον εθνικό αγώνα θυμίζει την "Αυτοκρατορία" των Hardt και Negri, όπου ο αγώνας για εθνική χειραφέτηση θεωρείται «δηλητηριώδες χάπι».

Οι Μ&Σ γράφουν:
Μέσα σε ένα έθνος-κράτος, το έθνος εκδηλώνεται ως μια ολοκληρωτική τάση:  ενσωμάτωση των πληθυσμών από το κράτος στο κύριο σώμα του έθνους και  διαφοροποίηση μέσω των αρνητικών διακρίσεων σε βάρος όποιου δεν έχει γίνει μέρος του έθνους, που φτάνει, μερικές φορές, μέχρι το σημείο της απέλασής του από το κυρίως σώμα του έθνους. 
Ιστορικά, η διαδικασία της πολιτικής διάρθρωσης ενός έθνους μέσα από την επίτευξη της ανεξαρτησίας γενικά περιγράφεται από την άποψη της «τάσης προς την ελευθερία»: χειραφέτηση από μια αυτοκρατορία ή μια πολυεθνική κρατική οντότητα (που ενσαρκώνει – για αυτούς που αναζητούν την εθνική ανεξαρτησία - την εθνική υποδούλωση και καταπίεση). Η «τάση προς την ελευθερία» συχνά εκδηλώνεται μέσα από την αμετάκλητη απόφαση των μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, που επιδιώκουν την ανεξαρτησία, να εφαρμοστεί η αρχή του «Ελευθερία ή Θάνατος», θυσιάζοντας τη ζωή τους για χάρη της εθνικής ολοκλήρωσης σε ένα ανεξάρτητο έθνος-κράτος.
Παραπέμποντας στον Πουλαντζά, οι Μ&Σ βρίσκουν ότι όλη η πάλη για αυτοπροσδιορισμό μπορεί να είναι δυνητικά επικίνδυνη και αντιδραστική:
Η εθνική ενότητα (...) ιστορικοποιεί ένα έδαφος και εδαφοποιεί την ιστορία [...]. Οι παραγόμενες περιχαράξεις από την διαδικασία διαμόρφωσης ενός λαού σε έθνος είναι τρομερές, απλώς και μόνο επειδή είναι επίσης θραύσματα ιστορίας που αθροίζεται και κεφαλαιοποιείται από το κράτος. Η γενοκτονία είναι η εξάλειψη των «ξένων σωμάτων» της εθνικής ιστορίας και του εδάφους: εξορίζονται πέρα από το χώρο και το χρόνο [...] Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου κλείνονται οι «εχθροί του έθνους», είναι μια σύγχρονη εφεύρεση που λειτουργεί προσθετικά στα σύνορα με όσους η εθνική τους ιστορικότητα εκκρεμεί.
Έτσι δεν πρέπει να αναρωτιέται κανείς γιατί η οπτική του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό πρέπει να γίνει στόχος επίθεσης, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ενάντια σε αυτή την δύσπεπτη οπτική, η λενινιστική παράδοση ήταν πάντα υπέρ της κατάκτησης της ανεξαρτησίας των καταπιεσμένων εθνών. Η υποστήριξη της θέσης ότι η ανεξαρτησία από τον αποικιακό ζυγό ανοίγει την πόρτα σε «τάσεις ολοκληρωτισμού» οδηγεί αναπόφευκτα σε εχθρική στάση απέναντι σε πρόσφατους αγώνες όπως του Ανατολικού Τιμόρ, των Παλαιστινίων ή των λαών μεγάλου μέρους της Αφρικής την δεκαετία του 1960. Ειλικρινά, δεν έχει σημασία ότι μια τοπική αστική τάξη έχει αντικαταστήσει τον άποικο. Η Κομιντέρν ευνοούσε τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα ακόμη και αν το αποτέλεσμά τους δεν μπορούσε να είναι εγγυημένο εκ των προτέρων. Το σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος» για τον ινδονησιακό, τον αιγυπτιακό ή τον λαό του Βιετνάμ ήταν κατανοητό, διότι ζούσαν σαν υποδεέστεροι λαοί υπό ξένη κυριαρχία. Καταλαβαίνουμε ότι ο Nasser στην Αίγυπτο προάσπιζε τα συμφέροντα της αστικής τάξης όταν κατέλαβε τη Διώρυγα του Σουέζ.Όμως, η θέση του μαρξισμού δεν μπορεί να είναι «να πέσει χολέρα και στα δύο σπίτια», όταν ισχυρά έθνη κράτη όπως η Βρετανία και η Γαλλία επιτίθενται σε ένα αδύναμο όπως η Αίγυπτος. Η υιοθέτηση μιας τέτοιας στάσης μας βάζει εμμέσως με το μέρος των ιμπεριαλιστών. 

Μπορούν να ειπωθούν πολύ περισσότερα, αλλά θα ολοκληρώσω εδώ. Το άρθρο του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό γράφτηκε κατά την διάρκεια της μεγαλύτερης κρίσης που αντιμετώπισε ο μαρξισμός μέχρι εκείνη την εποχή στην ιστορία του. Σοσιαλιστές βουλευτές ψήφισαν υπέρ της αύξησης των πολεμικών δαπανών την στιγμή που η εργατική τάξη σφαγιαζόταν. Ο Λένιν δεν ενδιαφερόταν να κατασκευάσει μια διαχρονική «θεωρία» του ιμπεριαλισμού. Ήθελε να δείξει τους δεσμούς του μονοπωλιακού καπιταλισμού και του πολέμου, μια σχέση που δυστυχώς απουσιάζει από το "Rethinking Ιmperialism". Αν υπάρχει κάτι που εξακολουθεί να ισχύει από το κείμενο του Λένιν είναι αυτό: ο ιμπεριαλισμός και ο πόλεμος είναι αξεχώριστοι. Τέλος, αν ο ιμπεριαλισμός δεν ανατραπεί, τότε σίγουρα θα χαθεί από έναν πυρηνικό πόλεμο που παραμένει μια πιθανότητα, εφόσον το ιμπεριαλιστικό σύστημα υπάρχει.

Για μια καλή σύνοψη των στόχων που είχε ο Λένιν γράφοντας τον "Ιμπεριαλισμό: το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού" θα τελειώσω με τα λόγια του Neil Harding στο πάντα χρήσιμο βιβλίο του "Lenin’s Political Thought":
Ο στόχος του Λένιν στο "Ιμπεριαλισμός: το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού" ήταν να παράσχει μια συνεκτική οικονομική ανάλυση για την σοσιαλιστική και επαναστατική στρατηγική σε διεθνές επίπεδο που είχε αρχίσει να αναπτύσσεται από τις πρώτες μέρες του πολέμου. Προσπάθησε συγκεκριμένα να αποδείξει ότι ο καπιταλισμός δεν ήταν απλώς σε παρακμή έχοντας εξαντλήσει τον προοδευτικό του ρόλο στην ιστορία. Είχε μετατραπεί, στην ιμπεριαλιστική του φάση, σε ένα παρασιτικό και καταπιεστικό σύστημα.
Αυτά ήταν, φυσικά, μακριά από ακαδημαϊκούς πόντους [Αυτές, βεβαίως, δεν ήταν καθόλου ακαδημαϊκού χαρακτήρα επισημάνσεις]******. Η ανησυχία του [Ο στόχος του] Λένιν δεν ήταν να κατασκευάσει μια αφηρημένη ιστοριογραφία της ανάπτυξης του καπιταλισμού. Ήταν [μάλλον] να πείσει όλους εκείνους που αποκαλούσαν τους εαυτούς τους μαρξιστές ότι είχε φτάσει η ώρα για επαναστατική δράση που θα ανέτρεπε τον καπιταλισμό, καθώς η ανατροπή του είχε γίνει επιτακτική ανάγκη. Πρωταρχική του πρόθεση ήταν να τονίσει σε όλους τους λιπόψυχους -που επικαλούνταν το επιχείρημα ότι δεν είχαν ωριμάσει οι συνθήκες, ότι ο καπιταλισμός δεν είχε εξαντλήσει ακόμη το προοδευτικό δυναμικό του- ότι ο καπιταλισμός είχε εξαντληθεί. Σκοπός του ήταν να πείσει όλους τους λιπόψυχους που προσπαθούσαν να αποφύγουν την πραγματικότητα μιας επαναστατικής κατάστασης. Όλους τους υποστηρικτές της δυνατότητας μιας μεταπολεμικής ιμπεριαλιστικής ειρήνης, τους ονειροπόλους ειρηνιστές, τους φιλάνθρωπους που θεωρούσαν ότι η αναδιανομή του εισοδήματος θα ήταν η λύση για τον ιμπεριαλισμό. Όλους αυτούς ο Λένιν τους κοίταξε στο πρόσωπο, υποστηρίζοντας την επανάσταση.

Σημειώσεις Lenin Reloaded:
* Ο τηλεοπτικός διοικητής του διαστημοπλοίου Enterprise στη γνωστή σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek (WIlliam Shatner). Η φράση είναι μια χαρακτηριστική φράση του χαρακτήρα που ακουγόταν στην εισαγωγή σε κάθε επεισόδιο. Η λέξη "διοικητής" [commander] υπήρχε στο πρωτότυπο.
** "που θα με κέρδιζαν ως οπαδό" ("I have read little that would win me to their cause")
*** Στο πρωτότυπο: "This, of course, would involve a study of the relations..." Χάνεται στην υπάρχουσα μετάφραση το κρίσιμο γεγονός ότι οι Μ&Σ δεν έχουν διενεργήσει μια τέτοια, απαραίτητη κατά τον Proyect, μελέτη.
****Η φράση παραλείπεται στην μετάφραση αν και υπάρχει στο πρωτότυπο.
***** Πρωτότυπο: "But instead they have not become anything like China"
****** Πρωτότυπο: "These were, of course, far from academic points."

18 σχόλια:

  1. Στο ίδιο ιστολόγιο (του Louis Proyect) υπάρχει και ένα διασκεδαστικό (και διδακτικό) άρθρο με τίτλο "Ο Λένιν του Ζίζεκ και ο δικός μας", για το πώς ο Σλοβένος αλλάζει στα φώτα στον Λένιν στα πλαίσια του δοκιμασμένου-κι-επιτυχημένου "σοκάρετε τους αστούς" (για να πουλάτε βιβλία).

    Ίσως να μεταφραστεί.

    Μέχρι τότε: http://louisproyect.wordpress.com/2011/11/03/zizeks-lenin-and-ours/

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Η κριτική του κειμένου στο βιβλίο των Μ/Σ είναι πολύ επιφανειακή, δεν μπαίνει ακθόλου στην ουσία της προσέγγισης του ιμπερριαλισμού που καταθέτουν οι συγγραφείς. Το να παραθέτει κάποια εμπερικά παραδείγματα και μάλιστα με εξαιρετικά επιγραμματικό τρόπο για να διαψεύσει μία ανάλυση που δηλώνεται εξαρχής πως διατυπώνεται σε υψηλό επίπεδο αφαίρεσης, δεν είναι σοβαρή κριτική. Είναι σαν να αντιπαραθέτεις στην ανάλυση του Μαρξ για το εμπόρευμα και τον ανταγωγωνισμό στο πρώτο μέρος του τόμου Ι του Κεφαλαίου, μία όποιαδήποτε εμπειρική οικονομία όπου ασφαλώς δεν υφίστανται συνθηκες καθαρού ανταγωνισμού.

    Αλήθεια ο Προγετ ως μαρξιστής δεν θυμάται την ξεκάθαρη δήλωση του Χίλφερντιγκ στο βασικό του έργο (Χρηματιστικό κεφάλαιο) πως αναθεωρεί το μαρξισμό και επι της ουσίας ξαναγράφει το Κεφάλαιο; Ποιά είναι αυτή η βασική αναθεωρηση που προτείνει; πως η κυριαρχία των μονοπωλίων από το τέλος του 19ου αιώνα έχει καταργήσει τον ανταγωνισμό των κεφαλαιών στο εσωτερικό των χωρών, με αποτέλεσμα τα σχήματα του Μαρξ να μην μπορούν να περιγραψουν τη δυναμική του (τότε) σύγχρονου καπιταλισμού. Πάνω σε αυτή την ουσιαστική αναθεώρηση που ακυρώνει τον πυρήνα της μαρξικής Κριτικής της Πολιτικής Οικονομίας στηρίζονται οι περισσότερες θεωρίες μητρόπολης- περιφέρειας και ιμπεριαλισμού έκτοτε. Οπότε δεν είναι και η καλύτεη μέθοδος να επικαλείσαι κάποια αποσπάματα του Μαρξ για να τεκμηριώσεις μία καραμπινάτη αναθεώρηση του έργου του...

    Τέλος, τα αποσπάσματα από Μαρξ- Ένγκελς για το ξεπούλημα της αγγλικής εργατικής τάξης τι ακριβώς αποδεικνύουν, πως ο ιμπεριαλισμός εξαγόρασε την πλειοψηφία των εργατών της Δύσης;

    Το βιβλίο των Μ/Σ είναι μία αξιόλογη προσπάθεια να ξανατεθεί το ζήτημα του ιμπεριαλισμού από μαρξική σκοπιά, ενώ περιέχει και μία σημαντική κριτική ανασκόπηση των διαφόρων θεωριών μητρόπολης - περιφέρειας. Η θέση τους δεν είναι καινούρια, πρόκειται κατά βάση για επξεργασίες γερμανών μαρξιστών της δεκαετίας του 70 και του 80 (Κλάους Μπους, Χάινριχ κλπ). Έχει σίγουρα προβλήματα που απρρέουν από το στρουκτουραλισμό, το φορμαλισμό και το υψηλό επίπεδο αφαίρεσης του αναλυτικού σχήματος που υιοθετούν, αλλά σίγουρα δεν είναι αυτά που εντοπίζει ο Προγέτ.

    Ελπίζω όταν βρω χρόνο κάποια στιγμή να γράψω κάποια κριτική στο βιβλίο τους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Τα αποσπάσματα Μαρξ-Ένγκελς δείχνουν --νομίζω αρκετά ξεκάθαρα-- ότι η ιδέα της δυνατότητας συγκλίσεων συμφερόντων μεταξύ εργατικής τάξης και κεφαλαίου σε βάρος περιφερειακών - εξαρτημένων οικονομιών δεν ήταν επινόηση του Χίλφερντινγκ που παραμένει ολοκληρωτικά ασυμφιλίωτη με την μαρξική οπτική.

      Οι προθέσεις του Χίλφερντινγκ ήταν ξεκάθαρα αναθεωρητικές, τούτο όμως δεν συνεπάγεται αναθεωρητισμό του Λένιν ούτε πιστότητα των συγγραφέων στον Μαρξ.

      Θα αναμένω εκτεταμένη κριτική αν την γράψεις.

      Διαγραφή
  3. @Αντώνης

    "Τα αποσπάσματα Μαρξ-Ένγκελς δείχνουν --νομίζω αρκετά ξεκάθαρα-- ότι η ιδέα της δυνατότητας συγκλίσεων συμφερόντων μεταξύ εργατικής τάξης και κεφαλαίου σε βάρος περιφερειακών - εξαρτημένων οικονομιών δεν ήταν επινόηση του Χίλφερντινγκ που παραμένει ολοκληρωτικά ασυμφιλίωτη με την μαρξική οπτική."

    Το πρόβλημα όμως είναι κατά πόσο αυτή η "σύγκλιση" συμφερόντων κεφαλαίου - εργασίας (εγώ θα την ονόμαζα χαλάρωση του αναταγωνισμού μεταξύ τους) στη Δύση είναι αποτελέσμα των υπερκερδών που αποσπάει το δυτικό κεφάλαιο από την εκμετάλλευση του Τρίτου Κόσμου. Θυμίζω πως η μεγαλύτερη τέτοια σύγκλιση δεν επετευχθει την εποχή του κλασικού ιμπεριαλισμού αλλά μετά το Β παγκόσμιο πόλεμο όπου οι αποκιακές αυτοκρατορίες κατέρρευσαν. Εκτός και αν θεωρούμε πως η αποαποικιοποίηση ήταν ένα τυπικό γεγονός που δεν έφερε καμία ουσιαστική αλλαγή στο πολιτικο - οικονομικό καθεστώς των χωρών του τρίτου κόσμου. όμως υπάρχει ένας πολύ μεγάλος όγκος στοιχείων που δείχνουν πως το μεταπολεμικό κοινωνικό συμβόλαιο της Δύσης δεν στηρίχθηκε στις πλάτες του τρίτου κόσμου αλλά κατά κύριο λόγο στην υπερεκμετάλλευση των εργατών της Δύσης και σε μία σειρά πολιτικούς λόγους βέβαια. Τα υπερκέρδη των δυτικών καπιταλιστών απέρρεαν στη συντριπτική του πλειοψηφία από τη συνεχώς αυξανόμενη παραγωγικότητα των δυτικών εργατών, που έδινε τη δυνατότηα ένα μέρος τους να ξαναγυρνά στους εργάτες (λογω βέβαια της μαχητικότητας τους και του σοβιετικού κινδύνου). Εκτός των άλλων είναι και οικονομισμός να αποδίδουμε την παθητικότητα των εργατών στη Δύση απλά στην εξαγορά τους. Οι ιδεολογίες του εθνικισμού, ρατσιμου, αντικομμοσνισμού πάνω στις οποίες νομιμοποιήθηκε η ιμπεριαλιστική πολιτική της Δύσης έπαιξαν και παίζουν καθοριστικό ρόλο στην υποταγή της των δυτικών εργατών στην αστική τάξη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το πρόβλημα όμως είναι κατά πόσο αυτή η "σύγκλιση" συμφερόντων κεφαλαίου - εργασίας (εγώ θα την ονόμαζα χαλάρωση του αναταγωνισμού μεταξύ τους)

      Σύμφωνοι.

      Θυμίζω πως η μεγαλύτερη τέτοια σύγκλιση δεν επετευχθει την εποχή του κλασικού ιμπεριαλισμού αλλά μετά το Β παγκόσμιο πόλεμο όπου οι αποκιακές αυτοκρατορίες κατέρρευσαν.

      Ναι, πλην όμως είναι βέβαιο ότι αυτό δεν επιβεβαιώνεται από καμία "επιστροφή στον Μαρξ", που δεν είχε ιδέα για το μεταπολεμικού boom, και βέβαια δεν αφορά την εποχή του Λένιν, εποχή που η μονοπωλιακή φύση του καπιταλισμού είναι πράγματι κυρίαρχη στη Δύση και με άμεση σύνδεση με τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.

      Δεν είναι zero sum equation το πρόβλημα, υποπτεύομαι -- δεν είναι ζήτημα ή ενδο-ευρωπαϊκή εκμετάλλευση ή ιμπεριαλισμός. Και οι δύο κατευθύνσεις ως απολυτότητες φαντάζουν απλουστευτικές. Δεν είναι άσχετη με την κατάρρευση της αποικιοκρατίας και την ανάπτυξη των πρώην υποτελών οικονομιών της Κίνας και λιγότερο της Ινδίας σε εξαγωγικές οικονομίες η στασιμότητα της συσσώρευσης μετά την κρίση του 73. Ούτε απαλλάχτηκε μόνιμα η Δύση από τα χωρικά "όρια στο κεφάλαιο", ούτε απεμπόλησε την ιμπεριαλιστική περιπέτεια και την επιθυμία εξασφάλισης φτηνών πρώτων υλών και καυσίμων.

      Διαγραφή
    2. ...και captive αγορών. Όσο για την κρίση του 73, εκδηλώνεται αρχικά ως κρίση τιμών πετρελαίου από ΟΠΕΚ. Δεν μπορείς να πεις ότι αφορά ενδο-ευρωπαϊκά θέματα αυτό.

      Διαγραφή
    3. "δεν είναι ζήτημα ή ενδο-ευρωπαϊκή εκμετάλλευση ή ιμπεριαλισμός. Και οι δύο κατευθύνσεις ως απολυτότητες"

      Συμφωνώ με το παραπάνω, η αποψη μου είναι πως οι Μ/Σ υποτιμούν τις συνέπειες του ιμπεριαλισμού στην κοινωνική μηχανική των μετααποικιακών χωρών, όμως μεθοδολογικά είναι πολύ πιο κοντά στον Μαρξ από ότι οι θεωρίες μητρόπολης- περιφέριας και του κλασικού ιμπεριαλισμού που δεν αντιμετωπίζουν το κεφάλιο ως σχέση αλλά ως "πράγμα" που μπορεί να εξαχθεί, διατηρώντας αναλείωτα τα χαρακτηριστικά της χώρας καταγωγής του. Επίσης είναι εντελώς οικονομίστικο και μη μαρξικό (ιδίως αν λάβουμε υπόψιν τα πολιτκά και ιστορικά κείμενα του Μαρξ) να εξηγούνται σύνθετα φαινόμεα όπως ο ιμπεριαλισμός (στις διαφορετικές μορφές του) και ο πόλεμος, στη βάση απλά κάποια βαθύτερης και αναπόδραστης λογικής της κίνησης του κεφαλαίου. Μία τέτοια αντίληψη εμπεριέχει μία τεχνοντετερμινιστική αντίληψη της οικονομίας και ακυρώνει το πλαίσιο δράσης της ταξικής πάλης που είναι αυτή που σε τελική ανάλυση, διαμορφώνει την εξέλιξη του καπιταλισμού.

      Το ζήτημα είναι να διαπιστωθεί πως διαπλέκονται οι εσωτερικοί ταξικοί ανταγωνισμοί ενος κοινωνικού σχηματισμού με τις διεθνείς σχέσεις και αυτό μπορεί να προσεγγιστεί μόνο συγκεκριμένα, με τη συγκεκριμένη ανάλυση ενός δεδομένου κοιν. σχηματισμού. Τίθεται όμως το ερώτημα μεθοδολογικά ποίες έχουν προτεραιότητα οι διεθνείς ή εσωτερικές σχέσεις; Ο Γκράμσι απαντά οι δεύτερες, εκτός και αν μιλάμε για περιτπώσεις όπου ο ιμπεριαλισμός έχει αναλάβει άμεσα την πολτική διοίκηση χωρών, όπως στις κλασικές αποικίες ή τώρα το Αφγανιστάν. Οι οπαδοί των θεωριών του κλασικού ιμπεριλισμού δίνουν την προτεραιότητα στις εξωτερικές σχέσεις και αυτό είναι το πρόβλημα. Ορισμένοι μάλιστα όπως οι Μπαράν - Σουήζι έφτασαν στο σημείο να δηλώσουν πως το σύνολο σχεδόν της εργατικής τάξης στη Δύση έχει εξαγορασθεί και ενσωματωθεί από τον ιμπεριαλισμό και αν παραμένει κάποια δυνάμει επαναστατική ομάδα σε αυτές τις χώρες, είναι αποκλεισμένες μειονότηες όπως οι μαύροι.

      Τέλος συμφωνώ πως την εποχή του Λένιν το φαινόμενο των μονοπωλίων ήταν ιδιαίτερα έντονο. όμως αυτό δεν σήμαινε πως είχε καταργηθεί ο ανταγωνισμός στο εσωτερικό των χωρών, κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό στον καπιταλισμό. Η όλη η προβληματική πάνω στην οπόια στηρίχθηκε η θεωρία του μονπωλιακού καπιταλισμού είναι λάθος (προ Κριτική). Αντίθετα σημαντική είναι η έννοια της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας του Λένιν στην κατανόηση του ιμπεριαλισμού και η αντιπαράθεση του με τον Μπουχάριν σε αυτό ακριβώς το σημείο, με τον δεύτερο να υποστηρίζει την έννοια της ενιαίας παγκόσμιας αγοράς.

      Διαγραφή
    4. Ανέπτυξε αν θες το γιατί θεωρείς "προ-κριτική" την θεωρία του Λένιν περί ιμπεριαλισμού ως ψηλότερου σταδίου του μονοπωλιακού καπιταλισμού. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα το γιατί την θεωρείς προβληματική. Προφανώς, δεν υπονοεί πουθενά ο Λένιν ότι καταργείται ο ανταγωνισμός στο εσωτερικό. Το βιβλίο είναι γραμμένο το 1916, και ο Λένιν γράφει το Κράτος κι επανάσταση ένα χρόνο μετά, με καθαρή επικέντρωση στους ταξικούς ανταγωνισμούς στο εσωτερικό. Εν τω μεταξύ, πολλοί ιστορικοί συμφωνούν στην περιγραφή της περιόδου 1884 (Σύνοδος του Βερολίνου)-1914 (Α' Παγκόσμιος) ως εποχής του μονοπωλιακού καπιταλισμού.

      Διαγραφή
    5. @Αντώνης
      μόλις είδα την ερώτηση, απαντάω επιγραμματικά

      Κατ'αρχήν δεν εννούσα πως καταργούνται οι ταξικοί αναταγωνισμοί, αλλά καταργείται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα μεμονωμένα κεφάλαια ως αποτέλεσμα του περάσματος στο μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού. Αυτή η θέση είναι ασύμβατη με την μαρξική ανάλυση η οποία θέλει τον ανταγωνισμό δομικό στοιχείο του καπιταλισμού. Ο Λένιν στον Ιμπεριαλισμό είναι αντιφατικός πάνω σε αυτό το θέμα. Στο πρώτο κεφάλαιο της παμφλέτας αναπράγει σχεδόν αυτολεξεί τη θέση του Χίλφερντιγκ περί κατάργησης του ανταγωνισμού. Πάρα κάτω όμως θα δηλώσει πως: "Ο ελεύθερος ανταγωνισμός είναι το βασικό χαρακτηριστικό του καπιταλισμού... το μονοπώλιο είναι το ακριβώς αντίθετο του ελεύθερου ανταγωνισμού... Την ίδια στιγμή τα μονοπώλια, που έχουν αναδειχθεί μέσα από τον ελεύθερο ανατγωνισμό, δεν εξαφανίζουν τον τελευταίο, αλλά υφίστανται πάνω από αυτόν και δίπλα σε αυτόν με αποτέλεσμα να παράγονται μία σειρά πολύ οξέων ανταγωνισμών, τριβών και συγκρούσεων"

      Περιττό να πω πως η έννοια ενός μονπωλιακού σταδιού, χωρίς ανταγωνισμό και με παγιωμένα μονπώλια είναι ασύμβατη με τη μαρξική ανάλυση.

      Δευτερον ο Λένιν στην εν λόγω παμφλέτα υιοθετεί και τη δεύτερη θέση του Χίλφερντιγκ περί εξαγωγής κεφαλαίου που απορρέει από μία μόνιμη υπερπαραγωγή κεφαλαίου στις χώρες του "μονοπωλιακού" καπιταλισμού. Η ανάλυση περί υπερπαραγωγής κεφαλαίου βασίζεται σε διάφορες παραλλαγές των θεωριών υποκατανάλωσης τις οποίες ο Λένιν είχε κριτικάρει στην πολεμική του ενάντια στους Ναρόντνικους, όταν ανέλυε τη δυναμική ανάπτυξη του καπιταλισμού στη Ρωσία. Αντίθετα στον Ιμπεριαλισμό ισχυρίζεται πως:

      "Η εξαγωγή κεφαλαίου... δεν σηματοδοτεί ένα μεμονωμένο φαινόμενο... είναι αποτέλεσμα της υπερπαραγωγής κεφαλαίου. Ένα τεράστιο απόθεμα κεφαλαιού έχει σωρευτεί στις αναπτυγμένες χώρες... Η ανάγκη για εξαγωγή κεφαλαίου προκύπτει από το γεγονός πως σε μερικές χώρες ο καπιταλισμός έχει "υπερωριμάσει" και (εξαιτίας της καθυστέρησης της γεωργίας και της φτώχιας των μαζών) το κεφάλαιο δεν μπορεί να βρει "κερδοφόρες" επενδύσεις".

      Έχω ξανατοποθετηθεί πάνω στις θεωρίες υποκατανάλωσης και τη συντριπτική κριτική που τους έγινε από μαρξική σκοπιά (εκτός από το Κεφάλαιο, κριτική του Λένιν στου Ναρόντνικους, Μπουχάριν 1925 Ιμπεριαλισμός και η συσσώρευση του Κεφαλαίου). Καμία μόνιμη υπερπαραγωγή κεφαλαίου δεν μπορεί να εμφανιστεί στον καπιταλισμό. Αντίθετα μία τέτοια υπερπαραγωγή είναι το παροδικό αποτέλεσμα των κρίσεων του καπιταλισμού.

      Διαγραφή
    6. συνέχεια


      Τέλος, εξίσου αντιφατικός είναι Ο Λένιν στη συγκεκριμένη παμφλετά αναφορικά με το ζήτημα της παρακμής του καπιτλισμού στο "ανώτατο" στάδιο του. Σε ορισμένα σημεία επιχειρηματολογεί υπερ της θέσης πως η εκμετάλλευση των αποικιών οδηγεί σε επιβράδυνση της ανάπτυξης στις ιμπεριαλιστικές χώρες καθώς η καπιταλιστική ανάπτυξη γίνεται όλο και λιγότερη σημαντική γι αυτές τις χωρες, αφού ζουν από την εκμετάλευση των αποικιών. Αλλού όμως δηλώνει πως:

      "Θα ήταν λάθος να υποθέσουμε πως αυτή η τάση για παρακμή αποκλείει την ανάπτυξη του καπιταλισμού. Δεν την αποκλείει.. Στο σύνολο του, ο καπιταλισμός αναπτύσσεται πιο γρήγορα από ότι πριν."

      Δεν μπορεί να εννοηθεί καμία έννοια παρακμής του καπιταλισμού με μαρξικούς όρους. Ο καπιταλισμός είναι η αυτοαξιοποιούμενη αξία, είναι σχέση και όχι πράγμα ή πλούτος γενικά για να μεταφερθεί από το ένα μέρος στο άλλο. Αν δεν αναπαράγεται αυτή η σχέση (και άρα αναγκαστικά αντικαθίσταται από κάποια άλλη) αυτό θα είναι αποτέλεσμα των συγκκριμένων εκδηλώσεων της ταξικής πάλης και όχι κάποοιων εσωτερικών ορίων της κίνησης του κεφαλαίου (ως πράγμα).

      Ανακεφαλιώνοντας, ο Λένιν είναι αρκετά αντιφατικός στην εν λόγω παμφλέτα , από τη μία υιοθετεί κάποιες από τις αναθεωρήσεις του Χίλφερντιγκ, από την άλλη φένεται να τις κριτικάρει. Εισάγει όμως την έννοια της ιμπεριλιστικής αλυσίδας που είναι ιδιαιτέρα σημαντική για την κατανόηση του φαινομένου. Με την έννοια αυτή ασκει κριτική στον Μπουχάριν και τη θεωρία του περί παγκόσμιας οικονομίας. Ο Λένιν υποστηρίζει πως ο καπιταλισμός συνεχίζει να αναπαράγεται σε εθνικό επίπεδο αφού εκεί απαντώνται οι συνολικές προϋποθέσεις (οικονομικές, πολιτικές, ιδεολογικές) για την αναπαραγωγή του. Ενώ η άνιση και συνδυασμένη ανάπτυξη σημαίνει πως καμία παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί να δημιουργηθεί, που να προσομοιάζει στην εθνική οικονομία, αλλά μία ασύμμετρη και πολλαπλή αλληλεξάρτηση και ανταγωνισμός ανάμεσα στις εθνικές οικονομίες. Αυτή η "ανταγωνιστική ενόητα" είναι η ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Τέλος αξίζει να θυμίσω πως ο Λένιν έφτασε σε αυτή τη θέση μέσα από την συζήτηση για το εθνικό ζήτημα στηνπροσπάθεια του να αντιπαραθεί με τη Λούξεμπουργκ και τον Μπουχάριν και της θέσης περι αδυναμίας αλλά και αντιδραστικότητας της εθνικής αυτοδιάθεσης στο ιμπεριαλιστικό στάδιο του καπιταλισμού...

      Διαγραφή
  4. Πολύ ωραίο το κείμενο-κριτική στον Ζίζεκ. Μπήκα στον κόπο να το μεταφράσω κυρίως γιατί θέτει θέμα επιλογών και ", με κάποια λάθη και δυσκολίες. Στο αφήνω στα σχόλια αν δε σε πειράζει :

    O Λένιν του Ζίζεκ και ο δικός μας Λένιν

    Για λόγους που δε καταλαβαίνω, κάθε φορά που γράφω κάτι για τον Ζίζεκ αυτό παράγει μεγάλη κίνηση εδώ. Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή υπάρχει πολύ ενδιαφέρον για τον Ζίζεκ ή επειδή ο Ζίζεκ βγάζει τον καλύτερο (χειρότερο;) μου εαυτό. Παραδέχομαι ότι ο Binh πιθανόν να είχε δίκιο όταν περιέγραφε τον Ζίζεκ ως ένα Τρολ το οποίο δεν πρέπει να τροφοδοτείς, αλλά επειδή θέλω αυξημένη κίνηση στο μπλόγκ μου με την ελπίδα ότι νέοι αναγνώστες θα βρουν και τα άλλα άρθρα μου χρήσιμα. Το παρακάτω κείμενο έχει γραφεί πριν ξεκινήσω να γράφω σε μπλογκ. Μπορείτε να βρείτε όλα μου τα άρθρα από εκείνη και την μετέπειτα περίοδο στο http://www.columbia.edu/~lnp3/mypage.htm
    O Λένιν του Ζίζεκ και ο δικός μας Λένιν
    Δημοσιεύθηκε στο www.marxmail.org στις 31 Ιανουαρίου, 2004.
    Ένα άρθρο στο “In These Times” από τον θεωρητικό του πολιτισμού Σλαβόι Ζίζεκ με τίτλο “Τι πρέπει να κάνουμε (Με τον Λένιν); ” κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο. Σήμερα ένας σύνδεσμος σε αυτό εμφανίστηκε στη σελίδα “Arts And Letters” του νεοσυντηρητικού Denis Dutton, προφανώς αποτελεί σημάδι ότι ο Ζίζεκ δεν ευνοούσε την αριστερά όταν έγραψε αυτό το άρθρο. Ο Dutton είναι σαν ηλεκτρική σκούπα που ρουφάει κάθε εχθρική αναφορά προς τον Μαρξισμό που μπορεί να βρεθεί σε γνωστά μέσα και ακαδημαϊκά έντυπα. Παρά το υποχρεωτικό του (του Ζίζεκ) προσκύνημα στον Λένιν, ο Λένιν του Ζίζεκ λειτουργεί περισσότερο σαν 'epater le bourgois'[1] αντίστασης παρά σαν μια σοβαρή απόπειρα να τον κάνει σχετικό με το 2004.
    Το άρθρο είναι μια πραγματεία στην ελευθερία, η οποία έχει περισσότερη σχέση με την “Εισαγωγή στη Φιλοσοφία” παρά με τον ιστορικό υλισμό. Στηρίζοντας την ιδέα της σχετικής ελευθερίας ενάντια στην ιδέα της απόλυτης ελευθερίας, παραθέτει κάποιες παρατηρήσεις του Λένιν το 1922 :
    “Πράγματι, τα κηρύγματα των Μενσεβίκων και των Σοσιαλεπαναστατών εκφράζουν την πραγματική τους φύση : 'Η Επανάσταση το έχει παρακάνει. Αυτό που λες τώρα το λέγαμε συνέχεια, επέτρεψε μας να το ξαναπούμε'. Ως απάντηση εμείς τους λέμε : 'Επιτρέψτε μας να σας στείλουμε στο απόσπασμα για αυτό που λέτε. Ή μη λέτε την άποψη σας, ή αν επιμένετε στο να εκφράζετε δημόσια τις πολιτικές σας απόψεις υπό τις παρούσες συνθήκες που η θέση μας είναι πολύ πιο δύσκολη απ' ότι ήταν όταν οι λευκή φρουρά μας επιτίθονταν ευθέως, τότε είστε μόνο εσείς υπαίτιοι αν σας φερθούμε όπως στα χειρότερα και πιο καταστροφικά στοιχεία της λευκής φρουράς'
    Αυτά τα αρκετά ανατριχιαστικά λόγια ερμηνεύονται από τον Ζίζεκ ως προθυμία της Σοβιετικής κυβέρνησης να καταπιέσει τη κριτική που θα υπονόμευε την κυβέρνηση των εργατών και των αγροτών εκ μέρους της αντεπανάστασης. Με άλλα λόγια ο Λένιν του Ζίζεκ στηρίζει την εκτέλεση των ανθρώπων που έχουν ιδεολογικές διαφορές ως προς την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, ή έτσι φαίνεται.
    Δίχως δισταγμό[2], ο Ζίζεκ ενοποιεί την εκτέλεση των Μενσεβίκων και των Σοσιαλεπαναστατών η οποίοι είναι ένοχοι εγκλήματα σκέψης με της τάση στις φιλελεύθερες κοινωνίες να μας προσφέρουν ανούσιες επιλογές όπως ποτό κόλα ή Pepsi ή κουμπιά “Κλείσε τη Πόρτα” σε ασανσέρ που δε συνδέονται με τίποτα. Καταλήγει λέγοντας : “Γι'αυτό έχουμε τη τάση να αποφεύγουμε τον Λένιν στις μέρες μας : όχι επειδή ήταν 'εχθρός της ελευθερίας', αλλά επειδή μας υπενθυμίζει τα μοιραία όρια των ελευθεριών μας, όχι επειδή δε μας προσφέρει επιλογές [ο Λένιν] αλλά επειδή μας υπενθυμίζει ότι η δική μας “κοινωνία των επιλογών” αποκλείει κάθε πραγματική επιλογή”

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Επειδή είναι τουλάχιστον απίθανο τα αποσπάσματα των Σοβιετικών το 1922 να έχουν οποιαδήποτε σχέση με την επιλογή αναψυκτικών, μπορεί να είναι χρήσιμο να δούμε ακριβώς για ποιο πράγμα μιλούσε ο Λένιν στην ομιλία του παρόλο που μπορεί να ανατρέψει την μεταμοντέρνα γυμναστική[3] στην οποία επιδίδεται ο Ζίζεκ.
    Πρώτον, χρειάστηκε πολύ ψάξιμο για να βρω που είπε ο Λένιν αυτά τα λόγια. Σκαλίζοντας το google (Τα αρχεία του ΔΑΜ[4] χρησιμοποιούσαν διαφορετική μετάφραση οπότε το απόσπασμα δε μπορούσε να βρεθεί αυτούσιο), ανακάλυψα ότι ο Ζίζεκ δεν είναι ο μόνος που καταθέτει δάνειο εμπιστοσύνης σ'αυτή την έκδοση του Λένιν ως ανώτερο εκτελεστή. Το υπέρ-Σταλινικό Εργατικό Προοδευτικό Εργατικό Κόμμα επίσης λατρεύει αυτά τα λόγια. Σε ένα βιβλίο στη σελίδα τους με τίτλο “Μια άλλη όψη του Στάλιν” του Ludo Martens, ανακαλύπτουμε ότι οι απειλές του Λένιν ενάντια στους αντιπάλους του επιδεικνύουν ότι “αντιμετώπισε με έντονο ζήλο με τις αντεπαναστάτες που επιτίθονταν στη λεγόμενη 'γραφειοκρατία' για να ανατρέψουν το σοσιαλιστικό καθεστώς”. Με άλλα λόγια ο Λένιν του Ζίζεκ και αυτός του ΠΕΚ είναι ένας πρόδρομος του Στάλιν, ο Ζίζεκ το υπονοεί και το ΠΕΚ το λέει με σαφή τρόπο.
    Τουλάχιστον έμαθα από το άρθρο του ΠΕΚ τη πηγή του αποσπάσματος, το οποίο ήταν η Πολιτική Αναφορά της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος στο 11 συνέδριο στις 27 Μαρτίου, 1922. Μπορείτε να το διαβάσετε ολόκληρο στο http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/mar/27.htm (Αγγλικά).
    Αν το διαβάσετε δε θα βρείτε τίποτα στην ομιλία που να υποστηρίζει την ερμηνεία του Ζίζεκ ή του ΠΕΚ. Καταρχήν η αναφορά είναι μια υποστήριξη της στροφής από τον Κομμουνισμό Του Πολέμου προς την Νέα Οικονομική Πολιτική, την οποία οι περισσότεροι ιστορικοί βλέπουν ως ένα τέλος στην οικονομική, πολιτική, νομική τάση ολοκληρωτικής πειθαρχίας και το τέλος της θανατικής ποινής. Αμέσως μετά την κατάληψη της εξουσίας το 1917, οι Μπολσεβίκοι κατάργησαν την θανατική ποινή. Η θανατική ποινή επανήλθε μόνο κατά τη περίοδο του εμφυλίου όταν ο Λευκός τρόμος εξαπολύθηκε κατά του άμαχου πληθυσμού. Αμέσως μόλις ηττήθηκε ο Λευκός Στρατός δεν υπήρχε άλλη χρήση για το εκτελεστικό απόσπασμα. Ένα διάταγμα της Σοβιετικής κυβέρνησης στης 17 Ιανουαρίου του 1920 ανέφερε ότι αφού η αντεπανάσταση ηττήθηκε, δεν υπήρχε ανάγκη για εκτελέσεις. Εφόσον αυτό συνέβη δυο χρόνια πριν την ομιλία του Λένιν, είναι λίγο δύσκολο να ανακαλύψουμε για τι πράγμα μιλούσε ο Λένιν.
    Ο Λένιν δεν αναφέρονταν κυριολεκτικά σε εκτελεστικό απόσπασμα, όπως προκύπτει, αλλά μεταφορικά όπως είναι εμφανές από τις παραγράφους που προηγούνται από την παράθεση του Ζίζεκ :
    “Όταν ένας ολόκληρος στρατός (μιλάω μεταφορικά) [με έμφαση] υποχωρεί, δε μπορεί να έχει το ίδιο ηθικό που έχει όταν προελαύνει. Σε κάθε βήμα βρίσκεις μια διάθεση κατάθλιψης. Είχαμε μέχρι και ποιητές που έγραφαν ότι οι άνθρωποι κρύωναν και λιμοκτονούσαν στη Μόσχα, και 'όλα ήταν λαμπρά και όμορφα πριν, αλλά τώρα το εμπόριο και η αισχροκέρδεια αφθονούν'. Έχουμε έναν σημαντικό αριθμό από πηγαίες ποιητικές εκφράσεις αυτού του είδους.
    Φυσικά, η υποχώρηση τα γεννά όλα αυτά. Εδώ βρίσκεται ο σοβαρός κίνδυνος, είναι τρομερά δύσκολο να υποχωρείς μετά από σπουδαία και νικηφόρα επέλαση, γιατί οι σχέσεις είναι εντελώς διαφορετικές. Κατά τη διάρκεια μιας νικηφόρας επέλασης, ακόμα και η πειθαρχία είναι χαλαρή, όλοι πιέζουν προς τα μπρος με τη δική τους θέληση. Κατά τη διάρκεια μιας υποχώρησης όμως η πειθαρχία πρέπει να είναι πιο συνειδητή και εκατό φορές πιο αναγκαία, γιατί όταν ο στρατός υποχωρεί, δε ξέρει ούτε βλέπει που πρέπει να σταματήσει. Βλέπει μόνο την υποχώρηση, υπό αυτές τις συνθήκες μερικές πανικόβλητες φωνές, μερικές φορές, είναι αρκετές για να προκαλέσουν άτακτη φυγή. Ο κίνδυνος εδώ είναι τεράστιος. Όταν ένας πραγματικός στρατός υποχωρεί, τα αυτόματα όπλα είναι έτοιμα, και όταν μια πειθαρχημένη υποχώρηση εκφυλίζεται και γίνεται απείθαρχη, δίνεται εντολή πυροβολισμού και δικαίως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Αν, κατά τη διάρκεια μίας δύσκολης υποχώρησης, όταν όλα βασίζονται στη διατήρηση της τάξης, ο καθένας διαχέει πανικό, ακόμα και αν έχει τα καλύτερα κίνητρα, η ελάχιστη ρωγμή στη πειθαρχία πρέπει να τιμωρείται σκληρά, αποφασιστικά και δίχως οίκτο, και αυτό δεν ισχύει μόνο για κάποια από τα εσωτερικά ζητήματα του κόμματος μας, αλλά επίσης, και σε μεγαλύτερο βαθμό σε αριστοκράτες όπως οι Μενσεβίκοι και σε όλη την αριστοκρατία της 2ης Διεθνούς[5]”
    Οπότε τα λόγια του Λένιν τα οποία ερμηνεύτηκαν κυριολεκτικά από τον Ζίζεκ και το ΠΕΚ, εκλαμβάνονταν από τον ίδιο ως μια μεταφορική άσκηση. Ο Λένιν μιλούσε μεταφορικά για στρατούς, μεταφορικά για υποχωρήσεις, μεταφορικά για αυτόματα όπλα και μεταφορικά για εκτελεστικά αποσπάσματα.
    Πιο συγκεκριμένα, δεν υπήρχαν Σοσιαλεπαναστάτες ή Μενσεβίκοι στην ΕΣΣΔ για να απευθύνει τέτοιες απειλές το 1922. Δεν ήταν πια μέρος της πολιτικής εξίσωσης μέσα στη Ρωσία και τους είχαν αφεθεί να εκφράζουν την αντίθεση τους για την επανάσταση από το εξωτερικό. Φυσικά προκύπτει η ερώτηση γιατί δεν ήταν πλέων στην χώρα. Είχαν εξορίσει οι Μπολσεβίκοι τους πολιτικούς τους αντιπάλους κατά τον ίδιο τρόπο που ο Λίνκολν συνέλαβε και εκτόπισε στον Καναδά έναν γερουσιαστή αντίθετο με τον εμφύλιο πόλεμο; Ή με τον ίδιο τρόπο που ο Ρούζβελτ φυλάκισε τους ηγέτες του τροτσκιστικού κινήματος που ασκούσαν κριτική στα κίνητρα του πολέμου με την Γερμανία ή την Ιαπωνία;
    Στη πραγματικότητα, η καταπίεση των Σοσιαλεπαναστατών και τον Μενσεβίκων δεν είχε σχέση με ιδέες για την οικοδόμηση του Σοσιαλισμού. Στο πολύτιμο [βιβλίο] του John Rees “In Defence of October” [Στην άμυνα υπέρ του Οκτώβρη], μαθαίνουμε ότι η νεογέννητη Σοβιετική δημοκρατία ήρθε αντιμέτωπη με τις ίδιες απειλές που έχει αντιμετωπίσει η Κούβα από το 1959. Την ίδια στιγμή που ο Λευκός Στρατός έσφαζε Σοβιετικούς πολίτες και καίγοντας χωριά, ξένοι διπλωμάτες οργάνωναν την κατ' όνομα σοσιαλιστική αντιπολίτευση. Ο R H Bruce Lockhart, ο Βρετανός διπλωματικός εκπρόσωπος στη Μόσχα, ήταν σημαντικός στην επιβεβαίωση της απόδρασης του Κερένσκι από τη Ρωσία μετά την αποτυχημένη προσπάθεια να ανατρέψει στρατιωτικά τους Μπολσεβίκους. Ο Rees γράφει :
    “Ο Sidney Reilly, ένας Βρετανός πράκτορας, προσπαθούσε χωρίς επιτυχία να πείσει τον Lockhart ότι ίσως θα μπορέσει να μια αντεπανάσταση στη Μόσχα. Αλλά, σύμφωνα με τον Reilly, ένα μέρος του σχεδίου του εφαρμόστηκε πρόωρα τον Αύγουστο του 1918 : Η Σοσιαλεπαναστάτρια Fanny Kaplan πυροβόλησε από πολύ μικρή απόσταση τον Λένιν δύο φορές, φέρνοντας τον κοντά στον θάνατο. Νωρίτερα ο Reilly κατάφερε να γίνει Σοβιετικός υπάλληλος με πρόσβαση σε έγγραφα από το υπουργείο εξωτερικών του Τρότσκυ. Και ένας άλλος Βρετανός πράκτορας, ο George Hill, έγινε στρατιωτικός σύμβουλος του Τρότσκυ.”

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Έτσι η συγκεκριμένη εφαρμογή της θανατικής ποινής κατά τον εμφύλιο πόλεμο είχε περισσότερη σχέση με την αποτροπή αποπειρών δολοφονίας από άτομα σαν την Fanny Kaplan παρά με την αποτροπή της διάδοσης διαφορετικών απόψεων για την οικοδόμηση του Σοσιαλισμού στον σοβιετικό λαό, όπως και η εκτέλεση “πειρατών δρόμου”[6] στη Κούβα είχε μεγαλύτερη σχέση με το να αποτρέψει την απώλεια αθώων ζωών από απελπισμένους εγκληματίες παρά με την επιβολή Μονολιθισμού. Φυσικά, στις αρχές του 1920 αυτά τα αμυντικά μέτρα ερμηνεύονταν από τους φιλελεύθερους ως ασκήσεις ελέγχου της σκέψης και κοινωνικής καταπίεσης όπως και ερμηνεύονται σήμερα στη Κούβα. Είναι ιδιαίτερα θλιβερό, παρόλα αυτά, να βλέπεις τον Ζίζεκ ένα αυτοαποκαλούμενο θαυμαστή του Λένιν (με την ίδια έννοια πραγματικά ως θαυμαστής των ταινιών του David Lynch) να δέχεται ως αληθινές τέτοιες ερμηνείες ενώ στα λόγια υπερασπίζεται τον Λένιν.

    [1]Δε ξέρω Γαλλικά και το google λεει “Σοκ στους αστούς”
    [2]Το θεώρησα καλή απόδοση του “Without skipping a beat”
    [3]Το “άσκηση” θα ήταν καλύτερο ίσως αλλά το “engaged in” μαζί με το “exercise” μου φάνηκε να υποδηλώνει πιο πολύ αυτό που κάνει ο Ζίζεκ.
    [4]To MIA κατά πάσα πιθανότητα αναφέρεται στο Marxists' Internet Archive www.marxists.org γι'αυτό και ΔΑΜ = Διαδικτυακό Αρχείο Μαρξιστών
    [5]Είχε τον χαρακτηρισμό “Two and a half” αλλά δε μπόρεσα να βρω τη σημαίνει η φράση.
    [6]Δε βρήκα κάποιο όρο για το Hijackers

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. @Γιάννης Τεμπέλης: Αν υπήρξε ποτέ διαψευσμένο νικ είναι αυτό! :-)

    Θα το δω και θα το ανεβάσω. Épater le bourgeois σημαίνει "να σοκάρεις, να σκανδαλίζεις, τον αστό."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ανέβηκε με κάποιες δικές μου παρεμβάσεις, δες αν είναι εντάξει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Στο τέλος : "πως ακριβώς ερμηνεύονται σήμερα και στη Κούβα" έτσι όπως το έχω γράψει φαίνεται σαν να τα ερμηνεύουν έτσι "στη Κούβα" και όχι ότι γίνεται έτσι η ερμηνεία των γεγονότων στη Κούβα. Ίσως η πρόσθεση του "αυτά που συμβαίνουν στη Κούβα" να είναι καλύτερη απόδοση.
    Και κάτι καθαρά σχολαστικό. Έχει γραφεί "τοςυ" αντί για "τους" στο “αντιμετώπισε βίαια τοςυ αντεπαναστάτες που έκαναν επίθεση στη λεγόμενη 'γραφειοκρατία' για να ανατρέψουν το σοσιαλιστικό καθεστώς”.
    Σε σχέση με το αυθεντικό πρέπει να είναι καλή η απόδοση του κειμένου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Δική μου αβλεψία και τα δύο, νομίζω τώρα είναι ΟΚ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή