Τετάρτη, 25 Ιανουαρίου 2012

Υπαρκτός σουρεαλισμός, ή, γιατί δεν έγινα καστοριαδικός

Ο «ευρωπαϊκός προσανατολισμός» της είναι η τελευταία συνέπεια μιας πολύ δομικότερης μεταλλαγής της, η οποία την κάνει αναξιόπιστη και ανεπίκαιρη: μεταπολεμικά έχει γίνει οργανικό μέρος τού συστήματος, ένας γραφειοκρατικός μηχανισμός κομματικού και συνδικαλιστικού χαρακτήρα που περιορίζεται σε «διεκδικήσεις» οι οποίες λαμβάνουν ως δεδομένες τις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής όσο και οι συνάδελφοί της των αστικών κομμάτων στα βουλευτικά έδρανα. Ακόμη, αυτή τη στιγμή που μιλάμε, τα προγράμματά της είναι κεϋνσιανού τύπου, ξεπερασμένα από την ίδια την εξέλιξη του καπιταλισμού, όπως ας πούμε οι «κρατικές παροχές» και η «δημιουργία θέσεων εργασίας». Ο φετιχισμός τού παραγωγισμού και της εργασίας δεν της επιτρέπει να δει ότι το πρόβλημα σήμερα ξεκινάει από το ότι, ακριβώς, δεν χρειαζόμαστε πλέον τόση εργασία! Το ζητούμενο είναι η αυτοδιαχείριση της εργασίας και ο ελεύθερος χρόνος. Κι αν αυτά που λέω «φωτογραφίζουν» πρωτίστως το ΚΚΕ, τη μεγάλη αριστερή δύναμη που κρατάει εγκλωβισμένο ένα τόσο μεγάλο κομμάτι των λαϊκών στρωμάτων στην Ελλάδα...
Φώτης Τερζάκης, συνέντευξη στο Δρόμο

25 σχόλια:

  1. Ρε σεις στο ΚΚΕ, ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΤΕ επιτέλους τα λαϊκά στρώματα να δούμε άσπρη μέρα να πούμε, με λιγότερη εργασία και περισσότερο ελεύθερο χρόνο! Άντε να πούμε με τον κεϋνσιανισμό σας και τον ευρωπαϊκό σας προσανατολισμό, σας έχουμε σιχαθεί να πούμε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το μέλλον των προλετάριων βρίσκεται στα σοβιέτ και στα κολχόζ...περί αυτού δεν υπάρχει αμφιβολία!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το μέλλον των προλεταρίων βρίσκεται στον ΜΠΑΦΟ και το γαμήσι φιλαράκο.

      Στην κοινωνία που θα χτίσουμε θα δουλεύουν στους φούρνους και στα ορυχεία και στα γιαπιά και τις χωματερές ΜΟΝΟ οι αντιεξουσιαστές του καφενέ, να δουν τι εστί βερύκοκο.

      Τα γκουλάγκ μας θα λέγονται "χώροι εργασίας για πρώην μπαφαδόρους." Θα κοιμάστε απ' τις 7 το απόγευμα, ξεροί απ την κούραση, και την άλλη μέρα θα έχετε να γράψετε δοκίμια για το "νέο επαναστατικό υποκείμενο." Υποχρεωτικά.

      Διαγραφή
    2. Να δεις τι ωραία θα τα λες για το "πλήθος" και τον "φετιχισμό του παραγωγισμού" μετά...Μούρλια.

      Διαγραφή
    3. Ναι, δεν είναι Καστοριαδικός, αλλά κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσει αυτή η υποτίμηση της ''παραγωγικής δύναμης''. Και οι δύο θέσεις, ότι οι παραγωγικές δυνάμεις είναι ο κινητήρας της ιστορίας, και ότι οι κοινωνικές-παραγωγικές σχέσεις είναι το παν και ότι ο ''οικονομισμός'' είναι απλώς ιδεολογία του καπιταλισμού, είναι ψευδείς και ηλίθιες.

      Ο απεριόριστος χώρος και ο απεριόριστος χρόνος δεν έρχονται με την ταχυδαχτυλουργική εξαφάνιση του ορίου ως φανταστικού. Δεν χρειαζόμαστε ποιά τόση πολύ εργασία, αλλά κάπως πρέπει να εργαστούμε για να το πετύχουμε αυτό (και πρώτα από όλα, οργανωμένα και πολιτικά). Και αυτή η θέση έχει τις δυσκολίες της, αλλά σίγουρα είναι καλύτερη από αυτήν που στο παραπάνω κείμενο προτείνεται.

      Διαγραφή
  3. Δεν νομίζω πως είναι καστοριαδικός ο Τερζάκης.
    Ανεξάρτητα πάντως αν συμφωνεί κανείς με αυτά που αποδίδει στο ΚΚΕ (λάθος κατά την άποψη μου), το σκεπτικό του δεν είναι λάθος, στη γενικότητα του. Με την έννοια πως η έλλειψη θέσεων εργασίας στο σύγχρονο δυτικό καπιταλισμό δεν είναι αποτέλεσμα χαμηλής ανάπτυξης και περιορισμένου πλούτου αλλά αντίθετα της τεράστιας αύξησης της παραγωγικότητας και της υπερσυσσώρευσης που καθιστούν μεγάλες μάζες της εργατικής τάξης περιττές για το κεφάλαιο. Μία επαναστατική στρατηγική λοιπόν της αριστεράς που στοχεύει να ανατρέψει τις καπιταλιστικές σχέσεις εκμετάλλευσης δεν μπορεί να έχει ως παράπλευρο καθήκον την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ικανοποίηση των αναγκών του πληθυσμού, αλλά την μη καπιταλιστική αξιοποίηση όλου αυτού του παραγωγικού δυναμικού προς όφελος της εργατικής τάξης, που σημαίνει και τη δραστική μείωση του εργάσιμου χρόνου.

    Είναι ζήτημα βέβαια αν τα παραπάνω ισχύουν στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας όπου εμφανίζονται τεράστιες δυσαναλογίες ανάμεσα στους κλαδους παραγωγής και σημαντικά ελλείμματα σε κρίσιμους τομείς (γεωργία, βιομηχανία, υψηλή τεχνολογία).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κάθε θέση στην γενικότητα της είναι σωστή.
      Για παράδειγμα είναι πολύ καλύτερα να τρώς παντεσπάνι αντί ψωμί.
      Αλλά αν το πείς σε λιμοκτονούντες Παρισινούς...

      Taliban

      Διαγραφή
  4. Τέτοιες γενικότητες Σμιρνόφ μας φάγανε. Γιατί μπροστά στο φάσμα του 20% ανεργίας και 50% στην νεολαία κατά περιοχές, το να μιλάς για την ανάγκη "ελεύθερου χρόνου" είναι σαν να μιλάς σε πεινασμένο για το πόσο καλύτερο είναι το χαβιάρι απ' την ταραμοσαλάτα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Δηλαδή, για να καταλάβουμε κι εμείς οι φτωχοί, έχουμε να διαλέξουμε ανάμεσα στην καταναγκαστική εργασία και τον "μπάφο+γαμήσι"; Αυτές είναι οι επιλογές που έχουμε ως προλετάριοι (έστω, άνεργοι προλετάριοι!)...Τουλάχιστον, προβλέπονται εργατικά συμβούλια από τα κάτω ή το κόμμα θα ρυθμίζει τα πάντα εκ των άνω; Απορίες ενός ελευθεριακού κομμουνιστή (ναι,υπάρχουν και τέτοιοι!)...

    ΥΓ. Τα περί του "να μιλάς σε πεινασμένο για το πόσο καλύτερο είναι το χαβιάρι από την ταραμοσαλάτα" δεν αντέχουν σε σοβαρή κριτική! Το αίτημα για μείωση των ωρών εργασίας σε δημόσιο/ιδιωτικό τομέα με παράλληλη αύξηση των μισθών είναι σαφώς ριζικότερο από το αίτημα "40 ώρες εργασία για όλους πάση θυσία χωρίς μείωση μισθού"...εφόσον βέβαια η κάθε λογής αριστερά εξαντλείται στη ρητορική των αιτημάτων και στον αμυντισμό...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ρε φιλάρα, γιατί μιλάτε διαρκώς χωρίς ποτέ να σκέφτεστε; Τι θα γίνει με την πάρτη σας; ΧΘΕΣ ανέβασα την ομιλία Παπαρήγα. ΤΙ ΛΕΕΙ η ρημάδα;

      "Δεν παίρνουν μόνο πίσω τις λαϊκές κατακτήσεις, που ήταν σε σύγκριση λίγες αν θέλετε σε σχέση με αυτό που έρχεται. Σήμερα, προσπαθούν, υπονομεύουν τις πραγματικές αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας, υπονομεύουν τη δυνατότητα του λαού να δουλεύει λιγότερες ώρες και να έχει καλό εισόδημα, να έχει περισσότερο ελεύθερο χρόνο, να απολαμβάνει μια πολύ καλύτερη ζωή."

      Ως πότε θα έρχεστε τελευταίοι και καταϊδρωμένοι κομίζοντας γλαύκα εις Αθήνας;

      Έχεις την εντύπωση ότι γεννήθηκε κανείς να θέλει να γονατίζει στη δουλειά για να ζήσει όπως κάνει τώρα, με δυο και τρεις δουλειές; Έχεις την εντύπωση ότι ο κομμουνιστής έχει καημό ΑΛΛΟ απ' το να δώσει στον εργάτη την ελευθερία που απολαμβάνει ο αστός και στον αστό τα βάρη που έχει κάθε εργάτης;

      Είπα: απ' την ασφάλεια του μπάφου, όλα φαίνονται ήδη χειραφετημένα. Όποιος γνωρίζει την άλλη ζωή, αυτή του μεροκάματου, προσέχει τα λόγια του πολύ.

      Διαγραφή
    2. Όσο για τον Τερζάκη, δεν είπα ότι είναι καστοριαδικός. Ο τίτλος λέει γιατί χαίρομαι που δεν έγινα όταν τον διαβάζω. Γιατί αν ήμουν, μπορεί να θεωρούσα ότι λέει και κάτι άλλο από ΜΠΟΥΡΔΕΣ.

      Διαγραφή
  6. Μπορεί ένας άνεργος να έχει ελεύθερο χρόνο; Έχει σκλαβωμένο χρόνο στην φτώχεια, μηδέν ελεύθερο χρόνο. Μόνο οι εργαζόμενοι μπορούν να έχουν ελεύθερο χρόνο.

    Αλλά και ο εργαζόμενος ο οποίος δουλεύει εξαντλητικά 8ωρα και 12ωρα εργασίας από ανάγκη σε άσχετες δουλειές σε τι διαφέρει από τον δούλο; Και τι αντοχές, χρόνο και δυνατότητες έχει να μορφωθεί περισσότερο;

    Και είναι εφικτό στο σύγχρονο διεθνή ανταγωνισμό και καταμερισμό εργασίας να μιλάμε για ελεύθερο χρόνο; Όχι βέβαια. Αλλά τότε ούτε και για κομμουνισμό θα μπορούσαμε να μιλάμε με την ίδια έννοια.

    Αν είναι εφικτή μια διεθνής συμφωνία προς τον κομμουνισμό τότε θα πρέπει να είναι δυνατός και ένας άλλος καταμερισμός εργασίας που θα δίνει σε όλους τα απαραίτητα αλλά και ελεύθερο χρόνο για να μπορούν να διαβάσουν και να μορφωθούν. Εκτός αν η δουλειά τους είναι η μόρφωση και η έρευνα οπότε δεν τίθεται τέτοιο θέμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Άλλο η αεργία, άλλο η απεργία (νέο σύνθημα για τον τυπάρα που μας είπε ότι 86 μέρες απεργίας ΣΗΜΕΡΑ δεν είναι δα και τίποτε "ριζοσπαστικό").

      Διαγραφή
  7. Τεράστιες δυσαναλογίες ανάμεσα στους παραγωγικούς κλάδους εμφανίζονται (ειδικά στην σημερινή φάση καπιταλιστικής ανάπτυξης) σε όλες ανεξεραίτως τις καπιταλιστικές χώρες (πόσο στάρι παράγει π.χ. η Σουηδία; πόσο ...αλάτι η Γερμανία; πόσο πετρέλαιο όλη η Δ.Ευρώπη; κλπ). Αυτό συμβαίνει γιατί ο καταμερισμός εργασίας έχει διεθνοποιηθεί σχεδόν πλήρως.
    Από εκεί και πέρα, είναι σίγουρο πως με μηδέν ανεργία, ο απαιτούμενος χρόνος εργασίας για την παραγωγή του απαραίτητου, για την πλήρη ανάπτυξη ενός λαού, πλούτου θα ήταν αρκετά μικρότερος του σημερινού. Αρκεί να σκεφτούμε πως το 5ήμερο-35ωρο ίσχυε στην ΕΣΣΔ από την δεκαετία του ...30!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. θα πρέπει να είναι δυνατός και ένας άλλος καταμερισμός εργασίας που θα δίνει σε όλους τα απαραίτητα αλλά και ελεύθερο χρόνο για να μπορούν να διαβάσουν και να μορφωθούν.

    Φυσικά. Κεντρικής σημασίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αστική ιδεολογία: Καθυπόταξη της ύλης στο (ψευδές) πνεύμα προς συμφέρον της υλικής απόλαυσης των λίγων.
      Μαρξισμός: Καθυπόταξη του πνεύματος στην ύλη με σκοπό την αληθινή πνευματική ζωή ΟΛΩΝ.

      Διαγραφή
  9. Α, και δεν μας σώζει τίποτα αν δεν μπουν οι γυναίκες μπροστά.

    Οι γυναίκες, που ζήτησαν ελευθερία και ισότητα ως σώματα και πνεύματα και πήραν μιζανπλί, μπικουτί και Μαντάμ Φιγκαρό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Βρείτε δουλειά παίδες. Βρείτε δουλειά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Αντώνη διάβασα το απόσπασμα από την ομιλία της Παπαρήγα που παρέθεσες και κατόπιν και σχεδόν ολόκληρη στο σύνδεσμο του Ριζοσπάστη.
    Θα έλεγα ίσως ότι είναι από τις λίγες φορές που διέκρινα στα λεγόμενα της ένα ουσιαστικό λόγο σε πραγματικό χρόνο .
    Όσο για τα σχόλια παραπάνω, έχω να πω, με τα λίγα που κατέχω, τελείως απλοϊκά το εξής: ότι αν με τις σημερινές δυνατότητες της τεχνολογίας και της επιστήμης δεν είμαστε σε θέση να περνάμε καλύτερα δουλεύοντας λιγότερο, τότε να τα βράσω όλα. Αν δεν έχουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο για μόρφωση, καλλιέργεια και γιατί όχι και για διασκέδαση - ας την απενοχοποιήσουμε και αυτή- τότε δεν κάνουμε τίποτα.
    Αυτά τα αυτονόητα, για να νιώσει ο άνθρωπος άνθρωπος θέλω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Ας βάλουμε τα πράγματα σε μια τάξη: Η ιδέα ότι η διαθέσιμη τεχνολογία ήταν υπεραρκετή για να μειωθούν κάθετα οι ώρες εργασίας χωρίς μείωση μισθών εμφανίστηκε στην δεκαετία του 50 στο έργο του Μαρκούζε. Ήταν παρούσα στην δεκαετία του 60 και τον Μάη του 68.

    Αυτές όμως οι δύο δεκαετίες ήταν δεκαετίας πρωτοφανούς ανάπτυξης για τον καπιταλισμό, της μεγαλύτερης στην ιστορία του, η εποχή του "baby boom" μετά τον Β' παγκόσμιο.

    Σήμερα ζούμε την χειρότερη υφεσιακή κρίση μετά το 30, με έναν παγκόσμιο πληθυσμό πάνω από 1.5 δις μεγαλύτερο από ότι το '60, και άρα και με μια στρατιά εφεδρικής εργασίας ικανή να καταβαραθρώσει, όπως ήδη κάνει, τους μισθούς. Η ανεργία έχει ξαναγίνει κεντρικό πρόβλημα στις οικονομίες.

    Η σκέψη λοιπόν του 50 και του 60 δεν είναι ό,τι πιο προσαρμοσμένο στην φύση της εποχής που διανύουμε. Και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι μιλάμε για "κολχόζ" (όπως το τρολ πιο πάνω) ή για "ελεύθερο χρόνο." Το ζητούμενο τώρα για μια οικονομία είναι πώς να εξασφαλίσει τα χαμηλότερα στρώματα από την εξαθλίωση και όχι πώς να εξασφαλίσει ελεύθερο χρόνο. Αυτός προσφέρεται άπλετα υπό τη μορφή ανεργίας και υποαπασχόλησης αν και βέβαια είναι, όπως σωστά παρατήρησε ο Greek Rider, κάθε άλλο παρά χειραφετημένος και μη αλλοτριωμένος χρόνος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Ο ελεύθερος χρόνος της ανεργίας δεν ήταν αυτός που είχα υπόψη μου.
    Είναι γεγονός ότι η τεχνολογία είναι πεπερασμένη όπως και οι πόροι που την τροφοδοτούν. Από ένα σημείο και μετά μιλάμε για παιχνίδι σχεδόν μηδενικού αθροίσματος. Άρα το θέμα έτσι όπως το θέτεις, δεν είναι πλέον η παραγωγή πλούτου - ας μου συγχωρεθεί η απλούστευση- αλλά οι κανόνες της διανομής του, σε αυτές τις νέες συνθήκες υπερπληθυσμού άρα και υπερπροσφοράς εργασίας.
    Οπότε μετά τίθενται νέα ερωτήματα.
    Φτάνει τελικά για όλους ακόμα και με δίκαια κριτήρια διανομής και ειλικρινή προσπάθεια της οικονομίας να εξασφαλίσει τα χαμηλότερα στρώματα; Φαντάζομαι ότι δεν έχει νόημα να μιλάμε παρά για κάτι υπερτοπικό, έτσι ; Μήπως εδώ έγκειται η συμβολή της τεχνολογίας ;
    Να συμβάλλει στο να φτάσουν για όλους με δεδομένη την πρόθεση ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα ήταν ανεύθυνο να αποφανθώ. Είναι ένα τεράστιο ζήτημα ο υπερπληθυσμός και η συνακόλουθη υπερπροσφορά εργασίας. Συνοπτικά, μόνο μια παραγωγική επανάσταση εφάμιλλη των παραγωγικών επαναστάσεων της βιομηχανικής θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές προϋποθέσεις για καλό επίπεδο ζωής για τα παγκόσμια χαμηλά στρώματα. Και τέτοια δεν είχαμε εδώ και δεκαετίες.

      Η ελπίδα είναι πως μια ριζική αλλαγή του τρόπου παραγωγής θα μπορούσε να απελευθερώσει δυνατότητες για την οικονομία που τώρα είναι σε παράλυση. Αλλά αυτό είναι μια ελπίδα και όχι ένα αναλυτικό στρατηγικό σχέδιο.

      Διαγραφή
  14. έκοψες όμως την πρόταση στη μέση.... πράγμα μάλλον περίεργο. γιατί λέει παρακάτω...

    "Κι αν αυτά που λέω «φωτογραφίζουν» πρωτίστως το ΚΚΕ,τη μεγάλη αριστερή δύναμη που κρατάει εγκλωβισμένο ένα τόσο μεγάλο κομμάτι των λαϊκών στρωμάτων στην Ελλάδα, ισχύουν σε διάφορους βαθμούς και για τα υπόλοιπα, μικρότερα και περισσότερο «ευέλικτα» αριστερά σχήματα…
    Δεν είμαι εγώ αυτός που θα πει στην αριστερά τί να κάνει. Σκέφτομαι όμως ότι αν ήθελε να κερδίσει μία πραγματική ηγεμονία, ένα καλό παράδειγμα θα μπορούσε να πάρει από τα ισλαμιστικά κινήματα στις αραβικές χώρες: αφουγκραζόμενα τις αληθινές ανάγκες των στερημένων στρωμάτων, υφαίνοντας πυκνά δίκτυα αλληλοβοήθειας, συντονίζοντας μεθοδευμένες μορφές ανυπακοής στην πολιτική εξουσία και τρόπους αντίστασης από τα κάτω, δημιουργούν ένα σκιώδες «κράτος» παράλληλο με το υπάρχον, έτοιμο να καταλάβει το κενό όταν αυτό δημιουργηθεί και να βηματίσει αποφασιστικά μέσα στις ρωγμές του. Είναι η ίδια στρατηγική, αν θέλετε, των πρώιμων χριστιανικών κοινοτήτων στα πλαίσια της καταρρέουσας ρωμαϊκής αυτοκρατορίας."

    άρα όπως είναι εμφανές προτείνει ένα τελείως διαφορετικό δρόμο απο αυτό που υπονοείς. τώρα για το αν είναι καστοριαδικός αυτός είναι μάλλον αστείο. διαβάστε εδώ http://futura-blog.blogspot.gr/2008/01/blog-post.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Για να μην ψάχνεστε, το φιλοσοφικό σημείο αναφοράς τού Φώτη στη συνέντευξη δεν είναι ο Καστοριάδης, αλλά οι τελευταίες σελίδες τού «Κρίση Νομιμοποίησης» τού Χάμπερμας[*] και τα μετέπειτα κείμενα τού μεγάλου γερμανού γραφειοκράτη σε θέματα ηθικής ΕΕ. Τώρα «η κριτική τού παραγωγισμού» [λατρείας τής αποδοτικότητας] δεν είναι κατ'ανάγκη για τα μπάζα, μπορεί να ενέχει για παράδειγμα την απόρριψη τού άναρχου τρόπου παραγωγής, την πρόταση για μεταβίβαση άνευ ευρεσιτεχνιών καθαρών παραγωγικών τεχνολογιών σε χώρες χαμηλής εκβιομηχάνησης, την αξιοποίηση εγχώριων-παραδοσιακών συστημάτων διαχείρισης πόρων κ.λπ.

    [*] Ο Φώτης διάβαζε και Μπαντιού, αλλά ξύνει το κεφάλι του, γιατί δεν καταλαβαίνει τι διαφορετικό λέει ο ένας ασπορμάλλης από τον άλλο, γι'αυτό αποφεύγει αναφορές στον γάλλο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή