Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 2011

Marcuse και Heidegger: Περί φασισμού και ευθύνης Ι


28 Αυγούστου 1947
Ουάσινγκτον

Αγαπητέ κύριε Χάιντεγκερ,

Σκέφτηκα επί μακρόν όσα μού είπατε κατά την επίσκεψή μου στο Todtnauberg, και θα ήθελα να σάς γράψω για αυτά που σκέφτηκα αρκετά ανοιχτά.

Μού είπατε ότι διαχωρίσατε πλήρως τον εαυτό σας απ' το ναζιστικό καθεστώς το 1934, ότι στις διαλέξεις σας κάνατε εξαιρετικά κριτικές παρατηρήσεις, ότι σας παρακολουθούσε η Γκεστάπο. Δεν θα αμφισβητήσω τα λόγια σας. Παραμένει όμως γεγονός ότι το 1933 ταυτιστήκατε τόσο έντονα με το καθεστώς ώστε σήμερα, στα μάτια πολλών, να θεωρείστε ένας από τους ισχυρότερους διανοητικούς του υπερασπιστές. Οι ίδιες σας οι ομιλίες, τα γραπτά, και οι πραγματείες από αυτή την περίοδο είναι αποδείξεις τούτου. Ποτέ σας δεν τα αποσύρατε -- ούτε μετά το 1945. Ποτέ σας δεν εξηγήσατε δημόσια ότι έχετε καταλήξει σε κρίσεις διαφορετικές από αυτές που εκφράσατε το 1933-34, αν και θα μπορούσατε να είχατε βρει θέση εκτός Γερμανίας οπουδήποτε, στην πράξη. Ποτέ δεν αποκηρύξατε δημόσια καμία από τις πράξεις ή τις ιδεολογίες του καθεστώτος. Εξαιτίας αυτών των περιστάσεων εξακολουθείτε σήμερα να ταυτίζεστε με το ναζιστικό καθεστώς. Πολλοί από μας περιμέναμε για καιρό μια δήλωση από σας, μια δήλωση που θα σας απελευθέρωνε τελικά και ξεκάθαρα από μια τέτοιου είδους ταύτιση, μια δήλωση που θα εξέφραζε με ειλικρίνεια την τωρινή σας στάση για τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν. Αλλά ποτέ σας δεν κάνατε μια τέτοια δήλωση, ή τουλάχιστον ποτέ μια τέτοια δήλωση δεν αναδύθηκε απ' την ιδιωτική σφαίρα. Εγώ - και πάρα πολύ άλλοι - σας θαύμαζα ως φιλόσοφο. Έχουμε μάθει ατελείωτα πράγματα από σας. Αλλά δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε τον φιλόσοφο Χάιντεγκερ και τον άνθρωπο Χάιντεγκερ, γιατί αυτό αντίκειται στην ίδια τη δική σας φιλοσοφία. Ένας φιλόσοφος μπορεί να εξαπατηθεί σε ό,τι αφορά τα πολιτικά θέματα. Στην περίπτωση αυτή, θα παραδεχτεί ανοιχτά το λάθος του. Αλλά δεν μπορεί να εξαπατάται από ένα καθεστώς που έχει δολοφονήσει εκατομμύρια Εβραίους --μόνο και μόνο επειδή ήταν Εβραίοι-- που έκανε την τρομοκρατία καθημερινό φαινόμενο, και που μετέτρεψε όλα όσα αφορούν τις ιδέες του πνεύματος, της ελευθερίας και της αλήθειας στο αιματοβαμμένο τους αντίθετο. Ένα καθεστώς που ήταν, από κάθε άποψη που μπορεί κάποιος να φανταστεί, η φονική καρικατούρα της δυτικής παράδοσης την οποία εσείς ο ίδιος εξηγήσατε και υπερασπιστήκατε με τόση δύναμη. Και αν αυτό το καθεστώς δεν ήταν η καρικατούρα αυτής της παράδοσης αλλά η πραγματική της κλιμάκωση -- και σε αυτή επίσης την περίπτωση, δεν θα υπήρχε εξαπάτηση, διότι τότε θα έπρεπε να καταδικάσετε και να απαρνηθείτε όλη αυτή την παράδοση.

...

Έτσι θέλετε να σάς θυμούνται στην ιστορία των ιδεών; Κάθε προσπάθεια να καταπολεμηθεί αυτή η κοσμικής κλίμακας παρεξήγηση προσκρούει στην γενικά αποδεκτή αντίσταση στην ιδέα τού να πάρουμε σοβαρά τους ιδεολογικούς νομιμοποιητές των Ναζί. Η κοινή λογική (και ανάμεσα στους διανοούμενους), η οποία μαρτυρά αυτή την αντίσταση, αρνείται να σάς δει ως φιλόσοφο, διότι η φιλοσοφία και ο ναζισμός είναι πράγματα ασυμφιλίωτα. Η κοινή λογική δικαιώνεται στην πεποίθησή της αυτή. Και πάλι: εσείς (κι εμείς) μπορούμε να καταπολεμήσουμε την ταύτιση του προσώπου και της εργασίας σας με τον Ναζισμό (και άρα την αποσύνθεση της φιλοσοφίας σας) μόνο αν δηλώσετε δημόσια την αλλαγή άποψής σας.

...

Χέρμπερτ Μαρκούζε

(μτφρ.: Lenin Reloaded)

2 σχόλια:

  1. Νέα ανακοίνωση για χαλυβουργία: http://www.pamehellas.gr/fullstory.php?lang=1&wid=2117

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ''εσείς (κι εμείς) μπορούμε να καταπολεμήσουμε την ταύτιση του προσώπου και της εργασίας σας με τον Ναζισμό (και άρα την αποσύνθεση της φιλοσοφίας σας) μόνο αν δηλώσετε δημόσια την αλλαγή άποψής σας. ''

    Εκτος απο το οτι δεν αλλαξε αποψη (υπαρχει η τελευταια του συνεντυξη στο Spiegel), νομιζω οτι η φιλοσοφια του ειναι συμβατη με τον ναζισμο. Υπαρχει ενα ωραιο κειμενο απο τον Καρλ Λεβιτ σχετικα με αυτο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή