Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2011

Marcuse και Heidegger: Περί φασισμού και ευθύνης ΙII

12 Μαίου, 1948
Ουάσινγκτον

Αγαπητέ κύριε Χάιντεγκερ,

Για πολύ καιρό, δεν ήμουν σίγουρος για το αν πρέπει να απαντήσω την επιστολή σας της 20ης Ιανουαρίου. Έχετε δίκαιο: η συζήτηση με αυτούς που δεν έζησαν στη Γερμανία μετά το 1933 είναι προφανώς πολύ δύσκολη. Πιστεύω όμως ότι ο λόγος για αυτό δεν είναι η έλλειψη οικειότητάς μας με την γερμανική κατάσταση κάτω απ' τον ναζισμό. Γνωρίζαμε πολύ καλά την κατάσταση αυτή -- ίσως ακόμη καλύτερα από αυτούς που ζούσαν στη Γερμανία. Οι άμεσες επαφές που είχα με πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους το 1947 με έπεισαν για αυτό. Ούτε μπορεί να εξηγηθεί απ' το γεγονός ότι "κρίνουμε την αρχή του εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος απ' το τέλος του." Γνωρίζαμε, και το είδα και εγώ, ότι η αρχή περιείχε ήδη το τέλος. Η δυσκολία της συζήτησης μού φαίνεται μάλλον ότι εξηγείται από το γεγονός ότι οι άνθρωποι στην Γερμανία εκτέθηκαν σε μια ολική διαστροφή κάθε έννοιας και συναισθήματος, γεγονός που πολλοί δέχτηκαν υπερβολικά πρόθυμα. Αλλιώς θα ήταν αδύνατο να εξηγήσουμε το γεγονός ότι ένας άνθρωπος όπως εσείς, ικανός να κατανοήσει τη δυτική φιλοσοφία όσο κανένας, μπόρεσε να δει στον Ναζισμό "μια πνευματική αναγέννηση της ζωής στο σύνολό της", μια "λύτρωση του δυτικού Dasein από τους κινδύνους του κομμουνισμού" (ο οποίος όμως είναι ο ίδιος ένα βασικό συστατικό αυτού του Dasein!). Εδώ δεν έχουμε πολιτικό αλλά διανοητικό πρόβλημα. Μπαίνω στον πειρασμό τού να πω: πρόβλημα κατανόησης, αλήθειας. Εσείς, ο φιλόσοφος, συγχύσατε την εξάλειψη του δυτικού Dasein με την αναγέννησή του; Δεν ήταν αυτή η εξάλειψη ήδη προφανής σε κάθε λέξη των "ηγετών" του, σε κάθε χειρονομία και πράξη των Ναζί, πολύ πριν το 1933;

Παρ' όλα αυτά, θα ήθελα να ασχοληθώ μόνο με ένα τμήμα της επιστολής σας, αλλιώς η σιωπή μου μπορεί να ερμηνευθεί ως συνενοχή.

Γράφετε πως όλα όσα λέω για την εξάλειψη των Εβραίων ισχύει το ίδιο για τους συμμάχους, αν αντί για "Εβραίου" βάζαμε "Ανατολικογερμανούς." Δεν θέτετε τον εαυτό σας με αυτή την πρόταση εκτός της διάστασης στην οποία μια συζήτηση μεταξύ ανθρώπων είναι καν εφικτή, δεν τον θέτετε εκτός Λόγου; Διότι μόνο εκτός της διάστασης του λόγου είναι εφικτό να εξηγήσεις, να σχετικοποιήσεις, να "κατανοήσεις" ένα έγκλημα λέγοντας ότι οι άλλοι έκαναν το ίδιο. Και περαιτέρω: πώς μπορείτε να εξισώνετε τα βασανιστήρια, τον ακρωτηριασμό και την εξάλειψη εκατομμυρίων ανθρώπων με την βίαιη επανεγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων που δεν υπέστησαν κανένα από αυτά τα αίσχη (με την εξαίρεση ίσως πολλών ιδιαζόντων περιπτώσεων); Από την σύγχρονη οπτική, μοιάζει ήδη να υπάρχει διαφορά ημέρας και νύχτας, ανθρωπιάς και απανθρωπιάς, στη διαφορά μεταξύ ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και των απελάσεων και φυλακίσεων των μεταπολεμικών ετών. Στη βάση του επιχειρήματός σας, αν οι σύμμαχοι είχαν κρατήσει το Άουσβιτς και το Μπούχενβαλντ -- και όλα όσα διαπράχθηκαν εκεί-- για τους "Ανατολικογερμανούς" και τους Ναζί, τότε ο λογαριασμός θα ήταν εν τάξει! Αν όμως η διαφορά ανάμεσα στην απανθρωπιά και την ανθρωπιά αναχθεί σε αυτή την εσφαλμένη αριθμητική, τότε τούτο είναι και η κοσμοϊστορική ευθύνη του ναζιστικού συστήματος, το οποίο έδειξε στον κόσμο τι μπορούν οι άνθρωποι να κάνουν στους συνανθρώπους τους μετά από περισσότερα από 2000 χρόνια δυτικού Dasein. Φαίνεται πως ο σπόρος έπεσε σε γόνιμο έδαφος: ίσως ακόμα να αισθανόμαστε την συνέχεια αυτού που άρχισε το 1933. Για το αν θα εξακολουθούσατε να το θεωρείτε "ανανέωση" δεν είμαι σίγουρος.

Με τους καλύτερους χαιρετισμούς μου,

Χέρμπερτ Μαρκούζε

(Μτφρ.: Lenin Reloaded)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου