Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2011

Η αλήθεια και ο πόλεμος

Για τον Celin.

[...] Όταν ο πόλεμος εξοβελίστηκε στα όρια του κράτους, ή όταν ήταν πρακτικά συγκεντρωτικός αλλά περιοριζόταν στο μεταίχμιο, εμφανίστηκε ένα συγκεκριμένο είδος λόγου. Ένα νέο, παράξενο είδος λόγου. Ήταν νέο, πρώτον επειδή ήταν, νομίζω, το πρώτο ιστορικοπολιτικό είδος λόγου για την κοινωνία, και ήταν πολύ διαφορετικό από τον νομικοφιλοσοφικό λόγο που χρησιμοποιούνταν συνήθως ως τότε. Και ο ιστορικοπολιτικός λόγος που εμφανίστηκε σε αυτή τη φάση ήταν επίσης ένας λόγος για τον πόλεμο, ο οποίος συνελήφθη ως μόνιμη κοινωνική σχέση, ως η ανεξάλειπτη βάση όλων των σχέσεων και των θεσμών ισχύος. Και ποια είναι η ημερομηνία γέννησης αυτού του ιστορικοπολιτικού λόγου που καθιστά τον πόλεμο βάση των κοινωνικών σχέσεων; Συμπτωματικά, φαίνεται νομίζω --και θα προσπαθήσω να σάς το αποδείξω--- ότι αυτή είναι το τέλος των εμφύλιων και θρησκευτικών πολέμων του δέκατου έκτου αιώνα. [...] ήταν ήδη, αν όχι κάτι που συγκροτήθηκε, τουλάχιστον κάτι που διατυπώθηκε καθαρά στην αρχή των μεγάλων πολιτικών αγώνων στην Αγγλία του δέκατου έβδομου αιώνα, την εποχή της αγγλικής αστικής επανάστασης.

[...]

Τι λέει αυτός ο λόγος; Λοιπόν, νομίζω ότι αυτό που λέει είναι το εξής: ό,τι κι αν λέει η νομικοφιλοσοφική θεωρία, η πολιτική εξουσία δεν ξεκινά όταν σταματά ο πόλεμος. Η οργάνωση και η δικαιϊκή δομή της εξουσίας, των κρατών, των μοναρχιών, και των κοινωνιών, δεν αναδύεται όταν σταματά η σύγκρουση των όπλων. Ο πόλεμος δεν έχει αποκλειστεί. [...] Ο νόμος δεν είναι εξειρήνευση, διότι κάτω απ' τον νόμο, ο πόλεμος συνεχίζει να μαίνεται σε όλους τους μηχανισμούς εξουσίας, ακόμα και τους πιο κανονικούς. Ο πόλεμος είναι η μηχανή πίσω απ' τους θεσμούς και την τάξη. Στο μικρότερό της γρανάζι, η ειρήνη διεξάγει έναν κρυφό πόλεμο.

[...]

Αυτή είναι μια πρώτη, προφανώς πολύ ασαφής, περιγραφή αυτού του είδους λόγου. Νομίζω ότι ακόμα και σ' αυτή τη βάση, μπορούμε να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε γιατί το είδος αυτό είναι σημαντικό. Είναι σημαντικό νομίζω επειδή είναι το πρώτο είδος λόγου στην μεταμεσαιωνική δυτική κοινωνία το οποίο μπορεί αυστηρά να περιγραφεί ως ιστορικοπολιτικό. Πρώτον, επειδή το υποκείμενο που μιλά στον λόγο αυτό, που λέει "εγώ" ή "εμείς", δεν μπορεί, μα και ούτε προσπαθεί, να καταλάβει τη θέση του νομικού ή του φιλόσοφου, με άλλα λόγια τη θέση ενός οικουμενικού, ολοκληρωτικού, ή ουδέτερου υποκειμένου. Μέσα στην γενική πάλη για την οποία μιλά, το άτομο που μιλά, που λέει την αλήθεια, που αφηγείται την ιστορία, που ξανα-ανακαλύπτει μνήμες και προσπαθεί να μην ξεχάσει τίποτε, ε, αυτό το άτομο βρίσκεται αναπόφευκτα είτε στην μία πλευρά είτε στην άλλη: συμμετέχει στη μάχη, έχει αντιπάλους, και εργάζεται για μια συγκεκριμένη νίκη. Φυσικά, μιλά τον λόγο του δικαίου, καταφάσκει σε ένα δίκαιο, και απαιτεί ένα δίκαιο. Αλλά αυτό που απαιτεί, αυτό στο οποίο καταφάσκει είναι "τα δικά του" δικαιώματα-- λέει: "έχουμε ένα δικαίωμα." [...] Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ένα δικαίωμα το οποίο βασίζεται στην ιστορία και αποσπάται από μια νομική οικουμενικότητα.

[...]

Ο λόγος αυτός θεμελίωσε έναν βασικό δεσμό ανάμεσα στις σχέσεις ισχύος και τις σχέσεις αλήθειας. Αυτό σημαίνει επίσης πως η ταύτιση της αλήθειας με την ειρήνη ή την ουδετερότητα, ή με την μέση θέση που, όπως έδειξε καθαρά ο Ζαν Πιέρ Βερνάν, ήταν, τουλάχιστο από ένα σημείο και μετά, συγκροτητικό στοιχείο της ελληνικής φιλοσοφίας -- αυτή η ταύτιση διαλύεται. Σε έναν τέτοιο λόγο, το να είσαι με τη μία πλευρά και όχι με την άλλη σημαίνει ότι είσαι σε καλύτερη θέση να πεις την αλήθεια. Είναι το ότι είσαι με την μία πλευρά --με την έκκεντρη θέση-- που κάνει εφικτό το να ερμηνεύσεις την αλήθεια, να αποκηρύξεις τις ψευδαισθήσεις και τα σφάλματα που χρησιμοποιούνται από τους αντιπάλους σου για να σε κάνουν να πιστέψεις πως ζούμε σε ένα κόσμο όπου αποκαταστάθηκε η τάξη και η ειρήνη. "Όσο πιο πολύ αποκεντρώνω τον εαυτό μου, τόσο καλύτερα βλέπω την αλήθεια· όσο τονίζω την σχέση ισχύος, όσο σκληρότερα μάχομαι, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορώ να χρησιμοποιήσω την αλήθεια που βρίσκεται μπροστά μου και να την χρησιμοποιήσω για να πολεμήσω, για να επιβιώσω, και για να νικήσω." [...] Το γεγονός ότι η αλήθεια είναι στην ουσία μέρος μιας σχέσης ισχύος, ασυμμετρίας, αποκέντρωσης, μάχης και πολέμου εγγράφεται σ' αυτό το είδος λόγου. Από τις μέρες τις ελληνικής φιλοσοφίας, ο νομικοφιλοσοφικός λόγος εργάστηκε πάντα με την υπόθεση μιας εξειρηνευμένης οικουμενικότητας, αλλά τώρα ο λόγος αυτός αμφισβητείται σοβαρά, ή απλά αγνοείται με κυνισμό.

Έχουμε έναν ιστορικό και πολιτικό λόγο --και μ' αυτή την έννοια ο λόγος αυτός είναι ιστορικά αγκυροβολημένος και πολιτικά αποκεντρωμένος-- ο οποίος διεκδικεί την αλήθεια και το νόμιμο δίκαιο στη βάση μιας σχέσης ισχύος, και έτσι ώστε να αναπτύξει την ίδια τη σχέση ισχύος αποκλείοντας έτσι το ομιλόν υποκείμενο --το υποκείμενο που μιλά για δικαίωμα και αναζητά την αλήθεια-- από την νομικο-φιλοσοφική οικουμενικότητα. 

Michel Foucault, "Για την υπεράσπιση της κοινωνίας"
Μτφρ. Lenin Reloaded

3 σχόλια:

  1. Σε ευχαριστω παρα πολυ, φιλε. Μεγαλη μου τιμη!
    Και το συγκεκριμενο αποσπασμα ειναι πολυ σημαντικο, καταρριπτει αυταπατες και συμβασεις που εχουν φυτευτει στο νου μας, απο τους κηρυκες του Τελους της Ιστοριας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ''Μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι μονάχα στο βαθμό που η αντικειμενική πλευρά της πρόβλεψης συνδέεται με ένα πρόγραμμα, αποκτάει αυτή η πλευρα αντικειμενικότητα...Μόνον η ύπαρξη μέσα στον 'προβλέποντα' ενός προγράμματος για πραγματοποίηση τον κάνει ώστε να κρατίεται στο ουσιώδες, στα στοιχεία εκείνα που οντας 'οργανώσιμα' επιδεκτικά κατεύθυνσης ή παρέκκλισης, είναι στην πραγματικότητα μόνο αυτά προβλέψιμα'' Γκράμσι, Για τον Μακιαβέλλι

    Νομίζω αυτό απ τον Γκράμσι εκφράζει πλήρως αυτό που λέει ο Φουκώ, ο οποίος παρεπιπτώντος δεν διευκρινίζει στο βιβλίο αν με αυτό που λέει συμφωνεί ή αν απλώς περιγράφει τον νέο λογο που αναδυόταν

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @Celin: Να σαι καλά φίλε μου.
    @Zakwer: Έχεις δίκαιο τόσο με τον παραλληλισμό με Γκράμσι για Μακιαβέλι, όσο και για το ότι ο Φουκώ δεν διευκρινίζει στο βιβλίο ρητά τη σχέση του με αυτή την πρόταση.

    Παρ' όλα αυτά, η κριτική του στην αντίληψη της αλήθειας ως "αντικειμενικής" και "ουδέτερης" (μέσω Νίτσε παρά μέσω Γκράμσι) είναι νομίζω πρόδηλη, όπως γνωστή είναι και η παρτιζάνική του θέση απέναντι στην ιρανική επανάσταση. Ίσως ο ίδιος να μην ξεκαθάρισε ποτέ πόσο κοντά ήταν σε αυτό που περιγράφει στο πιο πάνω απόσπασμα, αλλά νομίζω ότι ήταν αρκετά κοντά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή