Δευτέρα, 14 Νοεμβρίου 2011

Κρίση του καπιταλισμού ή κρίση στον καπιταλισμό; (Ένα σχόλιο του Smirnoff)

Οι διαφωνίες μου [με το κείμενο του Π. Κοσμά] ως προς το βάθος και την ταχύτητα των εξελίξεων ως προς την κρίση και τις πολιτικές διαχείρισης της σχετίζονται με δύο παράγοντες. Ο ένας αφορά την ελλιπή ανάλυση από το κείμενο της δυναμικής της καπιταλιστικής κρίσης. Είναι εμφανές πως η παγκόσμια οικονομία βαδίζει προς μία νέα επιβράδυνση, ακόμη και ύφεση σε σημαντικούς κόμβους (Ιαπωνία, Βρετανία πχ). Ωστόσο δεν γίνεται αναφορά στη δραματική αποκατάσταση των κερδών την τελευταία διετία, με αποτέλεσμα να έχει υπερκαλυφθεί η απώλεια που επέφερε η κρίση του 2008-9. Αυτό σημαίνει πως οι καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις (σε βάρος της εργασίας βέβαια) έχουν ως ένα βαθμό πετύχει.

Αυτό το οποίο εξελίσσεται αυτή τη στιγμή είναι η διαχείριση της κρίσης χρέους που πλήττει τα περισσότερα κράτη, εξαιτίας της δραστικής τους παρέμβασης υπερ του τραπεζικού συστήματος το 2008-9. Διακηρυγμένος στόχος των αστικών τάξεων και των κυβερνήσεων είναι να επιμεριστεί και αυτό το κόστος δημοσιονομικής “εξυγίανσης” στους εργάτες, μαζί με εκείνο της ιδιωτικής καπιταλιστικής σφαίρας βέβαια. Εδώ έχει εμφανιστεί ένας κάθετος διαχωρισμός στο εσωτερικό των αστικών τάξεων, του αστικού πολιτικού προσωπικού αλλά και μεταξύ κρατών και ομαδώσεων κρατών. Αυτό για παράδειγμα εκφράζει η έντονη αντιπαράθεση στις ΗΠΑ μεταξύ του Ομπάμα και των κεϋνσιανών και των ρεμπουμπλικάνων deficit hawks. Αυτή η αντιπαράθεση μεταφέρεται και στο διεθνές στερέωμα ανάμεσα πχ στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, με την πρώτη να προτρέπει σε μεγαλύτερη δημοσιονομική και μονεταριστική επέκταση και μεγαλύτερο χρόνο μείωσης των ελλειμμάτων και των χρεών (μία πιο κεϋνσιανή πολιτική δηλαδή) και τη δεύτερη να επιμένει στη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία.

Χαρακτηριστική σε αυτό υπήρξε η επίπληξη του υπ. Οικονομικών των ΗΠΑ, Γκάιτνερ, στο Eurogroup, στην Πολωνία, πριν μερικές βδομάδες. Αυτό που ισχυρίζομαι είναι πως η διεθνής οικονομία, στο σύνολό της, δεν είναι σε τόσο άσχημη κατάσταση που να απαιτεί με κινήσεις φορσε από τα κράτη και τις αστικές τάξεις, μία απότομη και βίαιη επίθεση σε όλα τα μέτωπα, απέναντι στις εργατικές τάξεις. Η νεοφιλελεύθερη πολιτική που ακολουθείται βέβαια κινδυνεύει να βυθίσει την οικονομία εκ νέου σε ύφεση και άρα να δημιουργήσει τέτοιες αναγκαιότητες. Ωστόσο πρέπει να αναγνωρίσουμε πως οι αστοί έχουν ακόμα αρκετά οικονομικά περιθώρια και είναι ζήτημα συσχετισμού δυνάμεων ποιες πολιτικές θα υιοθετηθούν. Η παραδειγματική αδυναμία του κινήματος διεθνώς αυτή τη στιγμή, έχει δώσει το πάνω χέρι στα deficit hawks, αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν περιθώρια, εντός του συστήματος, διαφορετικής διαχείρισης.

Η κρίση στην Ευρωζώνη είναι περισσότερο πολιτική και λιγότερο οικονομική, στο σύνολο της βέβαια και όχι σε υποπεριπτώσεις όπως η Ελλάδα. Η ευρωζώνη έχει συνολικά καλύτερους δείκτες και στα 3 μεγέθη, δημοσιονομικό ισοζύγιο, δημόσιο χρέος, ισοζύγιο πληρωμών από τις ΗΠΑ. Η δομική της αδυναμία έγκειται στην αρχιτεκτονική της, το γεγονός δηλαδή πως αποτελεί μία νομισματική ένωση χωρίς δημοσιονομική ενοποίηση και πολιτική που θα ήταν προϋπόθεση της. Ωστόσο η απειλή διάλυσης της και το κόστος που θα σημάνει αυτή σε όλες τις οικονομίες, ακόμη και τις ισχυρές όπως η Γερμανία, δεν αποκλείει την φυγή προς τα εμπρός και την επιλογή ξεπεράσματος της κρίσης με βάθεμα της ενοποίησης. Μέχρι τώρα η ιστορία της ΕΕ δείχνει πως κάθε μεγάλη κρίση αντιμετωπίζονταν με περαιτέρω ενοποίηση και όχι με διάλυση ή διασπάσεις.

Ο δεύτερος παράγοντας της διαφωνίας μου με το κείμενο σχετίζεται με το γεγονός πως είναι λάθος να γίνεται “συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης” αποσπασματικά, δια της μεθόδου τους κατακερματισμού μίας ολότητας στα συστατικά της μέρη και ανάλυσης του καθενός ξεχωριστά. Και αυτό γιατί η ολότητα αποτελεί ένα οργανικό σύνολο και το κάθε μέρος αντανακλάται στα υπόλοιπα. Από αυτή την άποψη δεν μπορεί να μην λαμβάνεται υπόψιν η κατάσταση του κινήματος (οργανωτικά, ιδεολογικά, πολιτικά) και της αριστεράς στην εκτίμηση της κατάστασης του αντιπάλου και των περιθωρίων που αυτός έχει να διαχειριστεί την κρίση. Για να το θέσω κάπως ωμά, η αστική τάξη και το κράτος (στην Ελλάδα) αυτή τη στιγμή, παίζουν σχεδόν χωρίς αντίπαλο. Οι αντιφάσεις και τα αδιέξοδα της οφείλονται περισσότερο στο βάθος της κρίσης που αντιμετωπίζει, στις εσωτερικές της αντιφάσεις και στους ανταγωνισμούς με τους διεθνείς συμμάχους τους,  παρά στην απειλή του κινήματος και της αριστεράς (χωρίς να σημαίνει πως αυτά δεν έχουν καμία συνέπεια στους σχεδιασμούς τους). Το καθολικά υποκειμενικό είναι αντικειμενικό, επεσήμανε ο Γκράμσι, με την έννοια πως εγγράφεται στα δομικά χαρακτηριστικά της περιόδου. Από αυτή την άποψη πρέπει να παραδεχτούμε πως το πλαίσιο διαχείρισης της κρίσης, τα όρια των ορατών επιλογών, είναι τα αστικά. Δεν έχει εμφανιστεί σε καμία στιγμή την περασμένη διετία, έστω και ψήγμα μίας αντικαπιταλιστικής προοπτικής ξεπεράσματος της κρίσης, μία μαζική αφήγηση που να διαρρηγνύει της φαντασιακή ενότητα του έθνους που αντιμετωπίζει κίνδυνο.

Κατ' αυτό τον τρόπο αντιμετωπίζουμε μία κρίση στον καπιταλισμό και όχι μία κρίση του καπιταλισμού, ακόμη και στην περίπτωση της Ελλάδας όπου το βάθος της οικονομικής κρίσης αγγίζει εκείνο της δεκαετίας του 30. Η δεύτερη θα απαιτούσε την ανάδυση μίας μαζικής εναλλακτικής πρότασης οργάνωσης της κοινωνίας από τη μεριά των υποτελών τάξεων. Είμαστε όμως πολύ μακριά από κάτι τέτοιο.

43 σχόλια:

  1. "Ωστόσο η απειλή διάλυσης της και το κόστος που θα σημάνει αυτή σε όλες τις οικονομίες, ακόμη και τις ισχυρές όπως η Γερμανία, δεν αποκλείει την φυγή προς τα εμπρός και την επιλογή ξεπεράσματος της κρίσης με βάθεμα της ενοποίησης. Μέχρι τώρα η ιστορία της ΕΕ δείχνει πως κάθε μεγάλη κρίση αντιμετωπίζονταν με περαιτέρω ενοποίηση και όχι με διάλυση ή διασπάσεις."

    Νομίζω πως εδώ θα διαφωνούσα κάθετα. Η πρόθεση των Μερκεζί δεν είναι κανένα "βάθεμα της ενοποίησης", αλλά ομοσπονδοποίηση στην κατεύθυνση δύο ζωνών, κέντρου και περιφέρειας, με άνισο στάτους και πιθανά διαφορετικό νόμισμα. Δεν βλέπω καμία ένδειξη στις πολιτικές και οικονομικές ενέργειες των τελευταίων μηνών που να ενισχύει σενάριο άλλο από αυτό της ομοσπονδοποίησης της ΕΕ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. @Aντώνης

    "Η πρόθεση των Μερκεζί δεν είναι κανένα "βάθεμα της ενοποίησης", αλλά ομοσπονδοποίηση στην κατεύθυνση δύο ζωνών, κέντρου και περιφέρειας, με άνισο στάτους και πιθανά διαφορετικό νόμισμα"

    Προφανώς τα πράγματα δεν έχουν ξεκαθαρίσει ακόμη, ωστόσο η επιλογή της διάσπασης της ΟΝΕ σε δύο ζώνες, αυτή των ισχυρών οικονομιών του κέντρου και εκείνη των αδύναμων της περιφέρειας δεν είναι προς το συμφέρον της Γερμανίας καθώς το ισχυρό ευρώ θα ανατιμώνταν κατακόρυφα, εξαφανίζοντας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Γερμανίας και βυθίζοντας την στην ύφεση και την ανεργία. Η αλλήθεια είναι πως από κάποιες απόψεις η κρίση του ευρώ έχει μέχρι στιγμής βοηθήσει τη γερμανική οικονομία, με το να κρατάει το ευρώ σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, όταν αυτό θα έπρεπε να έχει ανατιμηθεί δραματικά από τη στιγμή που οι ΗΠΑ τυπώνουν συνεχώς νέο χρήμα. Μία ένδειξη του τι θα συνέβαινε σε μία τέτοια περίπτωση είναι το παράδειγμα της Ελβετίας η οποία πριν μερικές βδομάδες είδε το νόμισμα της να εκτοξεύεται σε σχέση με το ευρώ και τις εξαγωγές της να κατακρυμνίζονται. Η απάντηση της ελβετικής κυβέρνησης ήταν αρχικά η μαζική πώληση φράγκων προκειμένου να περιορίσει την αντίμηση και ύστερα την ανακοίνωση της πρόσδεσης του νομίσματος της στο ευρώ.

    Φαίνεται πως στη Γερμανία το πολιτικό σύστημα συγκλίνει στη δρομολόγηση δημοσιονομικής και πολιτικής ενοποίησης της ΟΝΕ με αλλαγή των ευρωπαϊκών συνθηκών. Αυτή η ενοποίηση βέβαια αν γίνει, θα γίνει κάτω από το πλαίσιο μίας αυστηρής νεοφιλελεύθερης πολιτικής και με δρακόντιους μηχανισμούς επιβολής της και γι αυτό δεν μπορούν να πανηγυρίζουν οι αριστεροί ευρωπαϊστές. Σε αυτή τη διαδικασία η Ελλάδα μπορεί να μην καταφέρει να συμμετάσχει λόγω της ιδιαίτερα άσχημης κατάστασης της, οικονομικά και πολιτικά.

    Για το αληθές των παραπάνω δες τις παρακτάω σημερινές δηλώσεις της Μέρκελ:

    http://www.skai.gr/news/politics/article/186181/a-merkel-i-ee-prepei-na-paei-kai-pros-tin-politiki-enopoiisi/

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Και κάποια νούμερα ενδικτικά των παραπάνω:

    Germany is the world's #2 exporter, very close behind China. In 2010 it exported a total of 960 billion euro, amounting to 42% of its GDP. Its trade surplus came to 153 billion euro, almost 7% of GDP. Impressive stuff, no doubt, and an achievement that Germans are justly proud of.

    But, not all surpluses are created equal... 35 billion of that surplus, a whopping 23%, was accounted by just four countries: Italy, Spain, Greece and Portugal. Yes, to a very large extent the PIGSs' munching at the trough was what kept Germans working in their factories. And if you just add France, another country that is currently screeching towards the borderline of fiscal probity - at least according to financial markets - the numbers get even more interesting. Germany's PIGS+F trade surplus jumps to 64 billion, a full 42% of Germany's entire trade surplus. In GDP terms (trade surplus is GDP-additive), PIGS+F surplus accounts for nearly 3% of Germany's economy

    http://suddendebt.blogspot.com/2011/09/germanys-choice.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Οι διαφωνίες μου με το κείμενο είναι τόσο μεγάλες και πολλές που πραγματικά δεν ξέρω από που να αρχίσω και από που να τελειώσω. Και με το κείμενο Κοσμά είχα κάποιες διαφωνίες, αλλά με το συγκεκριμένο οι διαφωνίες είναι άλλης τάξης. Λόγω έλλειψης χρόνου θα επικεντρωθώ στα παρακάτω σημεία:

    1. "Είναι εμφανές πως η παγκόσμια οικονομία βαδίζει προς μία νέα επιβράδυνση, ακόμη και ύφεση σε σημαντικούς κόμβους (Ιαπωνία, Βρετανία πχ). Ωστόσο δεν γίνεται αναφορά στη δραματική αποκατάσταση των κερδών την τελευταία διετία, με αποτέλεσμα να έχει υπερκαλυφθεί η απώλεια που επέφερε η κρίση του 2008-9."

    Καμία δραματική αποκατάσταση κερδών δεν έχει συμβει την περασμένη 2ετία. Δραματική ήταν αντίθετα η απαξίωση του κεφαλαίου σε όλες τις καπιταλιστικές οικονομίες, ιδιαίτερα δε του κεφαλαίου που κυκλοφορεί μέσω των χρηματιστηρίων, όπου έχει γίνει κανονικό μακελειό. Επίσης το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα που είναι η ΚΑΡΔΙΑ του καπιταλισμού απειλείται σοβαρά με κατάρρευση, γεγονός που εξηγεί τον εντεινόμενο πανικό στο αστικό πολιτικό προσωπικό σε παγκόσμια κλίμακα.

    2. "Αυτό που ισχυρίζομαι είναι πως η διεθνής οικονομία, στο σύνολό της, δεν είναι σε τόσο άσχημη κατάσταση που να απαιτεί με κινήσεις φορσε από τα κράτη και τις αστικές τάξεις, μία απότομη και βίαιη επίθεση σε όλα τα μέτωπα, απέναντι στις εργατικές τάξεις."

    Πραγματικά απορώ από που σου δημιουργήθηκε αυτή η εντύπωση. Δηλαδή τι άλλο πρέπει να γίνει για να καταλάβεις ότι η αστική τάξη επιτίθεται σε όλα τα μέτωπα σε όλες τις χώρες? Καλά αυτό για την δήθεν καλή κατάσταση της οικονομίας??? Έχει καταλάβει τους αστούς όλου του κόσμου κάποια μαζική ψύχωση? Μήπως οι δείκτες του ΑΕΠ στην ΕΕ που προβλέπεται από την ίδια την Κομισιόν ότι σύντομα θα έχουν αρνητικό πρόσημο (ΥΦΕΣΗ), δείχνουν ότι η παγκόσμια οικονομία ΕΙΝΑΙ σε ΤΟΣΟ ασχημη κατάσταση. Μήπως αυτό είναι και η εξήγηση και στην αντεργατική και όχι μόνο μανία της διεθνούς αστικής ταξης?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. 3. "Η νεοφιλελεύθερη πολιτική που ακολουθείται βέβαια κινδυνεύει να βυθίσει την οικονομία εκ νέου σε ύφεση και άρα να δημιουργήσει τέτοιες αναγκαιότητες."

    Δηλαδή με μια άλλη "πολιτική" η καπιταλιστική οικονομία δεν θα διέτρεχε τον ίδιο κίνδυνο? Εάν υπαινίσεσαι αυτό, τότε έχουμε καραμπινάτο οπορτουνισμό, ακριβώς ίδιας υφής με του ΣΥΡΙΖΑ.

    4. "Η κρίση στην Ευρωζώνη είναι περισσότερο πολιτική και λιγότερο οικονομική, στο σύνολο της βέβαια και όχι σε υποπεριπτώσεις όπως η Ελλάδα. Η ευρωζώνη έχει συνολικά καλύτερους δείκτες και στα 3 μεγέθη, δημοσιονομικό ισοζύγιο, δημόσιο χρέος, ισοζύγιο πληρωμών από τις ΗΠΑ."

    Η 1η πρόταση είναι καθαρή υιοθέτηση της αστικής άποψης για την κρίση: ότι δηλαδή δεν είναι αντικειμενικό γεγονός ανεξάρτητο από την βούληση των διαφόρων τάξεων, κομμάτων κλπ της καπιταλιστικής κοινωνίας, αλλά έχει τη αιτία της κυρίως στο πολιτικό εποικοδόμημα. Στην ίδια την ΕΕ αυτό που εκφράζεται ως "πολιτική κρίση" δεν είναι τίποτα άλλο από τους ανταγωνισμούς ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές αστικες τάξεις της ΕΕ. Το διακύβευμα συγκεκριμένο: το κεφάλαιο ποιας χώρας θα έχει την μικρότερη δυνατή ζημιά από την ΑΝΑΠΟΦΕΥΚΤΗ καταστροφή μέρους του κεφαλαίου σε μαζική κλίμακα.
    Η 2η πρόταση αγνοεί τον παράγοντα ότι οι πυλώνες της ΕΕ δεν ανταγωνίζονται μόνο τους Αμερικάνους, αλλά και τους Κινέζους, Ινδούς κλπ ιμπεριαλιστές.

    5. "Για να το θέσω κάπως ωμά, αστική τάξη και το κράτος (στην Ελλάδα) αυτή τη στιγμή, παίζουν σχεδόν χωρίς αντίπαλο."

    Ναι πράγματι, καθολική 2ημερη απεργία που νέκρωσε τη χώρα, το μισό εκατομύριο διαδηλωτές (μόνο στην Αθήνα), οι πολύμηνοι αγώνες της εργατικής τάξης σε όλους τους κλάδους, η ύπαρξη ΚΚ με μαζική εργατική βάση και διακηρυγμένο του στόχο την σοσιαλστική επανάσταση, αυτό δείχνουν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. 6. "Από αυτή την άποψη πρέπει να παραδεχτούμε πως το πλαίσιο διαχείρισης της κρίσης, τα όρια των ορατών επιλογών, είναι τα αστικά. Δεν έχει εμφανιστεί σε καμία στιγμή την περασμένη διετία, έστω και ψήγμα μίας αντικαπιταλιστικής προοπτικής ξεπεράσματος της κρίσης, μία μαζική αφήγηση που να διαρρηγνύει της φαντασιακή ενότητα του έθνους που αντιμετωπίζει κίνδυνο."

    Δεν ξέρω Smirnoff και ίσως να μπορείς να μου το απαντήσεις εσυ: έχεις ποτέ σου διαβάσει το Πρόγραμμα του ΚΚΕ, ή οποιοδήποτε άλλο κείμενο αυτού του Κόμματος, ή είναι σε γνώση σου οποιαδήποτε πληροφορία για το τί είδους προπαγάνδα κάνει στις μάζες. Το όλο σου κείμενο βγάζει απλά ηττοπάθεια: υπερτίμηση των δυνάμεων της αστικής τάξης να διαχειριστεί την κρίση, υποτίμηση των δυνάμεων της εργατικής τάξης και του κόμματός της να δημιουργήσουν ρήγματα στην κυρίαρχη πολιτική και φυσικά καμία απο μέρους σου αντίληψη για το πως μπορούν αυτά τα ρήγματα να πραγματοποιηθούν.

    Γενικά η κριτική που κάνεις στο ΚΚΕ (μέσα από τον απαράδεκτο, ψευδεπίγραφο όρο "αριστερά", που χρησιμοποιείται για να τσουβαλιάζεται με τον ΣΥΡΙΖΑ και για κανένα άλλο λόγο) έχει χαρακτηριστικά σκιαμαχίας: γενικόλογες, αφηρημένες, αφοριστικές θέσεις, ΚΑΜΙΑ κριτική των πραγματικών θέσων ή της πρακτικής του ΚΚΕ όπως αυτή εκφράζεται στην καθημερινότητα. Κριτική για την κριτική, ηττοπάθεια και παράιτηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Ενδεικτικά για το ότι σήμερα στην Ελλάδα υπάρχει εργατική τάξη που αγωνίζεται, που ματώνει, που πεινάει, αλλά θα νικήσει:

    http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=LD5-HsZaYWk

    Ελληνική Χαλυβυργία: 3 βδομάδες ΑΠΕΡΓΙΑ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Μπαίνω στον πειρασμό να παρέμβω στα πιο πάνω, αλλά θα τον αρνηθώ μέχρι να απαντήσει ο Smirnoff καθώς ως συγγραφέας προηγείται.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Εντάξει, ως διαχειριστής του ιστολογίου δίνω στον εαυτό μου το δικαίωμα να πω ένα μόνο: αυτό με το "έχεις διαβάσει το πρόγραμμα του ΚΚΕ" την στιγμή που έγιναν όσα έγιναν και η Αλέκα έκανε πλάκες για Καρατζαφέρη στο Νοβοτέλ μου θυμίζει λίγο τη φάση του να παίρνεις τηλέφωνο στην εταιρεία που αγόρασες το αυτοκίνητό σου ότι πήρε φωτιά καθώς ήταν σταθμευμένο με αποτέλεσμα να υποστεί εγκαύματα τρίτου βαθμού η έγκυος σύζυγός σου και να σου λένε "το μάνουαλ κύριε, έχετε συμβουλευτεί το μάνουαλ;"

    Τι θα πει δηλαδή αν ο οποιοσδήποτε έχει διαβάσει το πρόγραμμα του ΚΚΕ; Τι περιέχει το πρόγραμμα του ΚΚΕ; Οδηγίες για το τι να κάνεις σε περίπτωση πραξικοπήματος (καλέστε το πλησιέστερο παράρτημα του ΠΑΜΕ και αναφέρετε την πραξικοπηματική εκτροπή). Είμαστε σοβαροί; Αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι μάρκετινγκ σέρβις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Πού είναι τα θεωρητικά κείμενα του ΚΚΕ για την συγκυρία; Τα μπλογκς τα διαβάζω καθημερινά. Ο Κοσμάς έγραψε θεωρητικό κείμενο. Εγώ επίσης προσπάθησα να γράψω μια ανάλυση της συγκυρίας. Ο Σμιρνόφ το ίδιο. Το Πράξις έγραψε ένα πολύ καλό κείμενο.

    Ποιο κείμενο έβγαλε το ΚΚΕ που συγκρίνεται με αυτά; Αν έβρισκα ένα, θα το είχα αναδημοσιεύσει ήδη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. @Molotov

    θα προσπαθήσω να απαντήσω, στο οικονομικό σκέλος τουλάχιστον με ορισμένα στοιχέια.
    Για την κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας, ως μαρξιστής θα συμφωνείς πως ένας από τους βασικότερους δείκτες (αν όχι ο βασικότερος) εκτίμησης της κατάστασης μίας καπιταλιστικής οικονομίας είναι η κερδοφορία του κεφαλαίου για δες λοιπόν ορισμένα στοιχεία για την κερδοφορία των αμερικανικών εταιριών το περασμένο διάστημα:

    “American businesses earned profits at an annual rate of $1.659 trillion in the third quarter, according to a Commerce Department report released Tuesday. That is the highest figure recorded since the government began keeping track over 60 years ago, at least in nominal or noninflation-adjusted terms ”

    http://www.nytimes.com/2010/11/24/business/economy/24econ.html

    και πιο πρόσφατα που δείχνουν και τη μακροχρόνια εξέλιξη της κερδοφορίας:

    http://rwer.wordpress.com/2011/09/27/us-corporate-profits-after-tax-1990-to-2011/

    και αυτό:
    http://www.economicpopulist.org/content/corporate-profits-q2-2011-30

    επίσης η γερμανική οικονομία αναπτύχθηκε πέρυσι με ρυθμούς 3,7%, το υψηλότερο ποσοστό από το 1990 και την ενοποίηση:

    http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/VolkswirtschaftlicheGesamtrechnungen/Inlandsprodukt/Tabellen/Content75/Gesamtwirtschaft,templateId=renderPrint.psml

    για την Κίνα και τις αναδυόμενες οικονομίες δεν χρειάζεται να αναφερθώ καθώς οι περισσότερες δεν βίωσαν ποτέ ύφεση τα τελευταία δύο χρόνια αλλά αν θες μπορώ να παράσχω στοιχεία και γι αυτές.

    Δεν ισχυρίζομαι με τα παραπάνω πως η παγκόσμια οικονομία έχει βγει από τη μεγάλη κρίση του 2008, απλά πως τα πράγματα δεν είναι καταστροφικά. Αυτό που προσπαθούσα να ανδείξω είναι πως η οικονομία δεν είναι μία τεχνική σφαίρα με τους δικούς της νόμους, ανεξάρτητη από την πολιτική. Πως οι πολιτικές διαχείρισης της οικονομίας (και της κρίσης)έχουν ευθεία αντανάκλαση στα οικονομικά αποτελέσματα. Η νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία της ΕΕ σε συνδυασμό με τα προβλήματα αρχιτεκτονικής της την απειλούν πράγματι με μία βαθιά ύφεση και διάλυση. Ακόμα και το δντ στην πρόσφατη έκθεση του έχει αναγνωρίσει πως οι περιοριστικές πολιτικές που εφαρμόζουν τα κράτη προκειμένου να μειώσουν το χρρέος, επιβραδύνουν την οικονομία και απειλούν με ύφεση, γι αυτό κάλεσε να μειώσουν τα ελλείμματα σε μεγαλύτερο χρονικό βάθος. Αν πιστεύει πως η πολιτικές διαχείρισης της κρίσης και γενικότερα ο ταξικός συσχετισμός δεν έχουν καμία επίπτωση πάνω στην οικονομία, τότε με συγχωρείς αλλά διαφωνείς με τον Μαρξ. Οι κρίσεις υπερσυσσώρευσης έχουν εγγεγραμμένη στο εσωτερικό τους την ταξική πάλη και ακόμα περισσότερο το ξεπέρασμα τους. Τα περί οπορτουνισμού τα προσπερνάω καθώς αν η άρνηση κάποιου να αποδεχτεί τν επικείμενη κατάρρευση του παγκόσμιου καπιταλισμού από τις εσωτερικές του αντιφάσεις και το θρίαμβο του προλεταριάτου, τον καθιστά οπορτουνιστή, τότε ναι είμαι οπορτουνιστής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. συνέχεια

    Οφείλουμε να είμαστε ψύχραιμοι στην ανάλυση μας και να μην θαμπωνόμαστε από τις θεαματικές μεταπτώσεις της μηντιακής πραγματικότητας. Αν βγάζαμε συμπεράσματα από τις πανικόβλητες δηλώσεις οικονομικών και πολιτικών ηγετών για την κατάσταση της οικονομίας, θα έπρεπε να συμφωνούσαμε μαζί τους και πέρυσι όταν διακήρυτταν το τέλος της διεθνούς κρίσης.

    Όσο για την Ελλάδα, δεν ισχυρίστηκα ποτέ πως δεν υπάρχει εργατική τάξη και πως δεν παλεύει. Αυτό που έγραψα είναι πως μέχρι τώρα οι αντιδράσεις ενάντια στα μνημόνια δεν έχουν ούτε στιγμή ξεπεράσει το καπιταλιστικό πλαίσιο διαχείρισης της κρίσης στην κατεύθυνση αναζήτησης ενός διαφορετικού τρόπου οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας. Αυτό θα προϋπέθετε μαζικές οργανώσεις της εργατικής τάξης, συνδικαλιστικές και πολιτικές που διεκδικούν τη σοσιαλιστική επανάσταση και όχι απλά ισχυρά σωματεία στο δημόσιο και ελάχιστα στον ιδιωτικό τομέα που παλεύουν (και καλά κάνουν) για να μην τους κόψουν μισθούς και επιδόματα. Και όχι δεν πιστεύω πως οι οικονομικοί αγώνες, απο μόνοι τους μπορούν να οδηγήσουν σε επαναστατικοί συνείδηση, αυτό είναι οικονομισμός. Η ιστορία του εργατικού κινήματος έχει δείξει πως οι οικονομικοί αγώνες οδηγούν τους εργάτες στην υποστήριξη ενός πολιτικού φορέα που υπόσχεται να ολοκληρώσει τα αιτήματα τους (ή μέρους τους) στο αστικό κράτος. Σου λέει κάτι το 12% του ΣΥΡΙΖΑ και το 7,5% της ΔΗΜΑΡ στις τελευταίες δημοσκοπήσεις;
    ΄

    Όσο για το ΚΚΕ αυτό άπτεται μίας διαφορετικής συζήτησης και ήδη έχω γράψει πολλά, εδώ έχω μόνο να προσθέσω το εξής: το 11% του δημοσκοπικού ποσοστού του ΚΚΕ δεν αντανακλά το γεγονός πως το 11% των Ελλήνων επιθυμεί τη λαϊκή εξουσία και οικονομία (ό,τι και αν αυτές σημαίνουν), στην καλύτερη περίπτωση αυτό να είναι το 3% και το υπόλοιπο επιλέγει το ΚΚΕ ως το πιο ακραίο και συνεπές κόμμα διαμαρτυρίας στην εφαρμοζόμενη πολιτική.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Συμφωνω σε μεγαλο βαθμο με την αναλυση του Smirnoff

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. @Smirnoff: Μια πρώτη ερώτηση για τώρα.

    Επιχειρηματολογείς για αύξηση της κερδοφορίας του κεφαλαίου σε ΗΠΑ, Γερμανία, αναδυόμενες οικονομίες. Για ποιο λόγο μια τέτοια θέση δεν δικαιολογεί την συμφωνία με την θέση Κοσμά περί επίτασης των ανταγωνισμών των "εθνικών οικονομίων", και μέσα στην ΕΕ, με τις όποιες διαλυτικές ή φυγόκεντρες συνέπειες έχει κάτι τέτοιο; Είναι ξεκάθαρο ότι η ιταλική οικονομία, μια από τις μεγαλύτερες της ΕΕ βυθίζεται αύτανδρη. Γιατί λοιπόν "κερδοφορία του κεφαλαίου" και όχι "κερδοφορία του γερμανικού κεφαλαίου" vs άγριο στρίμωγμα της ίδιας της αστικής τάξης σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και οικονομίες;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Μια δεύτερη ερώτηση: Το κείμενο Κοσμά προβάλλει μια πλήρη θεώρηση της λογικής των πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα βάσει μιας εξέτασης ευρύτερων οικονομικών και πολιτικών συσχετισμών.

    Στη δική σου απάντηση που επικεντρώνεται στο ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο δραματικά όσο φαίνονται στο οικονομικό επίπεδο, πώς εξηγούνται αυτά τα ίδια γεγονότα, δηλαδή αφενός η ευθεία παρέμβαση Γαλλίας-Γερμανίας στην Ελλάδα (αλλά και στην Ιταλία) και αφετέρου η προεδρική αποδοχή της εισδοχής του ΛΑΟΣ στην συγκυβέρνηση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  16. "Η νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία της ΕΕ σε συνδυασμό με τα προβλήματα αρχιτεκτονικής της την απειλούν πράγματι με μία βαθιά ύφεση και διάλυση."

    Smirnoff τι διαφέρει αυτή η θέση από τη θέση του ΣΥΡΙΖΑ για την κατααστροφική "νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία" που οδηγεί σε καταστροφή την Ευρώπη και το Ευρώ? Είναι τυχαίο που ο Cris που είναι μέλος του Συνασπισμού "συμφωνεί πλήρως με την ανάλυσή σου". Όχι δεν είναι τυχαίο. Συμφωνεί γιατί αναγνωρίζει στην δική σου ανάλυση την δική του: η κρίση δεν είναι τόσο αντικειμενικό φαινόμενο (κριση υπερπαραγωγής- υπερσυσσώρρευσης), αλλά αποτέλεσμα της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης. Με αυτό δεδομένο συν το γεγονός ότι δεν έχεις καμία εμπιστοσύνη στις επαναστατικές ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ της εργατικής τάξης αυτό που βγαίνει σαν συμπέρασμα είναι: ένας κεϋνσιανισμός θα μας σώσει. Εμπρός λοιπόν για μια κυβέρνηση της "αριστεράς", κλπ...

    Παραθέτεις μια σειρά από στοιχεία για την κερδοφορία του κεφαλαίου. Δεκτά. Δεν απάντησες στα δύο σημεία που έθεσα στο σχόλιό μου: για την σφαγή στα παγκόσμια χρηματιστήρια (κεφάλαιο είναι αυτό που καταστρέφεται, όχι αέρας), αλλά και την δεινή θέση των τραπεζών παγκοσμίως. Το ζήτημα των τραπεζών είναι εντελώς κομβικό, είναι αδιανόητο να το παρακάμπτεις έτσι απλά. Μιλάμε για το πιο νευραλγικό σημείο του σύγχρονου καπιταλισμού που ελέγχει σε μεγάλο βαθμό το σύνολο της παραγωγικής διαδικασίας. Επίσης, τα κέρδη των Αμερικάνων και των Γερμανών καπιταλιστών τα κοιτάζεις απομονωμένα απ τα κέρδη των Κινέζων, Ινδών, Ρώσων ανταγωνιστών τους που είναι αστρονομικά και όπως είπες και εσύ δεν βιώσαν καμία κρίση.

    Επομένως από παντού βγαίνει μια βαθιά κρίση του καπιταλισμού, ειδικά στην Ευρώπη, η οποίά έχει οξύνει τόσο πολύ τις αντιθέσεις μεταξύ τους που πλέον υπάρχουν σχέδια στο τραπέζι για διάλυση της ζώνης του Ευρώ (πολλά "εθνικα" Ευρώ), αλλά και της ίδιας της ΕΕ. Τι δείχνουν όλα αυτά εκτός από μια πολύ βαθιά κρίση που η αστική τάξη δυσκολεύεται φοβερά να την διαχειριστεί? Προφανώς ο καπιταλισμός είναι αδύνατο να καταρρεύσει από μόνος του αν δεν τον ανατρέψει κανένας. Πως όμως θα τον ανατρέψεις αν δεν μπορείς να διακρίνεις μια σοβαρή κρίση του και λες για "σχετικά καλή" κατάσταση. Η σημερινή σταθερότητα του συστήματος είναι επιφανειακή και σχετική, γι αυτό και περνάει σε όλο και πιο αντιδημοκρατικές μεθόδους πολιτικής διαχείρισης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. @Αντώνη
    Το πρόγραμμα του ΚΚΕ δεν είναι κανενός είδους manual. Είναι η απάντηση στον Smirnoff, αλλά και σε άλλους πολλούς που λένε "η αριστερά δεν έχει πρόταση εξουσίας", "η αριστερά δεν μπορεί το ένα", "η αριστερά δεν κάνει το άλλο"... Το αν υπάρχει στην Ελλάδα αντικαπιταλιστική προοπτική εξαρτάται πρώτα απ όλα από την στρατηγική του ΚΚ. Άρα το Πρόγραμμα έχει κομβική σημασία, όπως και οι αποφάσεις του 18ου Συνεδρίου για την κρίση που συνιστούν θεωρητική επεξεργασία απείρως ανώτερη από του Κοσμά και του όποιου Κοσμα. Ως προς την ανάλυση του ΚΚΕ για τις εξελίξεις στο επίπεδο της διακυβέρνησης: αν θες να δεις την "θεωρητική ανάλυση" μπορείς να ανατρέξεις στην αρθογραφία του "Ρ" και της ΚΟΜΕΠ τον τελευταίο 1μιση χρόνο που δείχνουν γιατί όλες οι εξελίξεις οδηγούν στην κυβέρνηση αντιλαϊκής συνεργασίας, ποιες είναι οι βαθύτερες αιτίες της και πως πρέπει να την αντιμετωπίσει ο λαός. Και όλα αυτά πολλούς μήνες πριν, όταν οι Κοσμάδες ξαναζούσανε στο Σύνταγμα την αρχαία αθηναϊκή άμεση δημοκρατία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  18. Ήταν μπλεγμένος με αμεσοδημοκρατίες ο Κοσμάς; :-(

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  19. Κοίτα, για το θέμα της θεωρητικής ανάλυσης: Αν έχεις θεωρητική ανάλυση βαθιά και με λεπτομέρεια δουλεμένη αυτό φαίνεται από την ικανότητα ανταπόκρισής σου θεωρητικά και πρακτικά στην συγκυρία.

    Το αν το ΚΚΕ ανταποκρίθηκε θεωρητικά και πρακτικά στην συγκυρία νομίζω θα το είδες από οποιοδήποτε μη μέλος του κόμματος δεν έχει κάνει χόμπι την προπαγάνδα εναντίον του κόμματος. Δεν νομίζω ότι υπάρχει ένα άτομο στην Ελλάδα που να μην είναι ήδη μέλος του ΚΚΕ που να πείστηκε ότι ο χειρισμός του ζητήματος θεωρητικά και πρακτικά από το κόμμα ήταν συγκριτικά έστω ικανοποιητικός ή του έδωσε "πόντους."

    Πραγματικά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  20. Κοίτα, δεν ξέρω, φαντάζομαι ναι. Αλλά πέρα από μια αφέλεια για "το κίνημα" (ποιο κίνημα;), ο άνθρωπος ως πολιτικο-οικονομική ανάλυση κάνει σοβαρή δουλειά. Θα με εξέπληττε να μπορεί να το κάνει αυτό και να αναλώνεται στον αμεσοδημοκρατικό συρμό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  21. Η ανάλυσή του είναι όντως πολύ σοβαρή, άσχετα αν διαφωνώ σε ορισμενα σημεία. Είναι μια βάση για κουβέντα. Δεν νομίζω ότι λέει πολύ διαφορετικά πράγματα απ το ΚΚΕ στο αναλυτικό σκέλος. Ούτε είπα ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος προσωπικά ανωλωνόταν στο Σύνταγμα. Το έκανε όμως ο πολιτικός χώρος που ανήκει και αυτό κάτι λέει.

    Ως προς την πολιτική συγκυρία: είχα διαφωνήσει απ την αρχή μαζί σου για το χαρακτήρα της συγκυρίας αυτής: δεν με εξέπληξε καθόλου ο σχηματισμός του μαύρου μετώπου, ήταν μια εξέλιξη καθαρά προδιαγεγραμμένη και δεν νομίζω ότι υπάρχει άλλος πιο σωστός δρόμος για την ανατροπή αυτής της κυβέρνησης απ' αυτόν που προτείνει το ΚΚΕ. Να οξύνουμε στο κατακόρυφο τις δυσκολίες της να περνάει μέτρα, να της κάνουμε τη ζωή δύσκολη, να ανεβάσουμε την οργανωτικότητα και συνειδητότητα των εργαζομένων. Η οργή στον κόσμο είναι διάχυτη και δεν νομίζω ότι θα κρατήσει πολύ η καθαρά δημοσκοπική ανοχή προς την "νέα" κυβέρνηση.

    Για τον ΣΥΡΙΖΑ αυτό που είπες προηγουμένως ισχύει. Υπάρχει αντικειμενικό έδαφος για την ενίσχυσή του και πράγματι υπάρχει πιθανότητα σε συνθήκες μαζικής ριζοσπαστικοποίησης να αποτελέσει το τελευταίο χαρτί της αστικής τάξης. Θα το δούμε. Δεν πρέπει να μας αποθαρρύνει αυτό. Σ' ένα πρόσφατω άρθρο σου ανέλυσες πολύ σωστά τους λόγους για μια τέτοια ενίσχυση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  22. Κάποιες παρατηρήσεις με αφορμή τα σχετικά link του smirnoff και κυριως αυτό
    http://www.economicpopulist.org/content/corporate-profits-q2-2011-30

    Αν και συντάκτης του κειμένου εκφράζει κάποιες ενστάσεις για την μεθοδολογία του γραφείου οικονομικών αναλύσεων (BEA) του αμερικανικού υπουργείου εμπορίου όμως η εικόνα των εταιρικών κερδών όπως παρουσιάζεται επιτρέπει μερικά σχόλια.
    α) Η κερδοφορία των εταιρειών έχει ανακάμψει σημαντικά την τελευτάια διετία καλύπτοντας τις απώλειες της πρώτης διετίας της χρηματοπιστωτικής κρίσης 2007-09 αντανακλώντας την αθρόα χρηματοδότηση από το κράτος του χρηματοοικονομικού τομέα με "φρέσκο" χρήμα "εξυγιαίνοντας" τα χαρτοφυλάκιά τους .
    β) Η εικόνα αυτή είναι αντίστροφη των επενδύσεων και της δημιουργίας θέσεων εργασίας όπως επισημαίνεται και στο κείμενο καθώς οι επιχειρήσεις προτιμούν να κρατούν αποθεματικά σε μετρητά ή να τα τοποθετούν σε άλλες επενδυτικές ευκαιρίες εκτός ΗΠΑ.
    γ) Αρχίζει να διαμορφώνεται μια σαφής τάση πτώσης των κερδών από περίοδο σε περίοδο κάτι που ίσως αντανακλά και την επιβράδυνση της παγκόσμια οικονομίας και τους φόβους για πιθανό δεύτερο κύμα παγκόσμιας ύφεσης/επιβράδυνσης περιλαμβανομένων και κομβικών κέντρων όπως η Κίνα και η Ιαπωνία. Στο κείμενο επισημαίνεται αυτή η τάση κυρίως στον χρηματοοικονομικό τομέα.
    δ) Γενικά μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι η διαχείριση της χρηματοπιστωτικής κρίσης-έκφανση της κρίσης υπερσυσσώρευσης- με τον μετασχηματισμό της σε κρίση κρατικού χρέους και κρίση της εργασίας έχει αποδώσει αλλά γνωρίζει ίσως ένα νέο όριο .Αυτό επιτείνεται από την νεοφιλελεύθερη αντιμετώπιση της κρίσης κρατικού χρέους από την Ε.Ε. με τις πολιτικές λιτότητας και στοχοποίησης των ελλειμμάτων που προκαλεί ασφυξία στην εσωτερική αγορά εντείνοντας τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ με όρους "εθνικής οικονομίας" κρατώντας το ευρω υποτιμημένο και αυξάνοντας τις επισφάλειες για τα επενδεδυμένα σε προϊόντα κρατικού χρέους αμερικανικά κεφάλαια. Ταυτόχρονα αυξάνει και τους εντος Ε.Ε. εθνικούς ανταγωνισμούς με τρόπο αντιφατικό αφού αν και οι πολιτικές εσωτερικής υποτίμησης δημιουργούν πιέσεις στην εργασία και ευνοϊκές συνθήκες για τα εγχώρια κεφάλαια ωστόσο τα αποτελέσματά τους λαμβάνουν χώρα σε κάθε εθνικό σχηματισμό τροποποιημένα και σε συνάρτηση με την κατάσταση του εγχώριου τραπεζικού συστήματος, της εγχώριας αποταμίευσης αλλά και την ένταση της ταξικής πάλης που όσον αφορά την χώρα μας δεν πρέπει να υποτιμούμε έστω κι αν δεν έχει σήμερα σαφή πολιτικό προσανατολισμό.'Αλλωστε ο πολυμορφισμός των σύγχρονων αστικών κοινωνιών καθιστά την κοινωνική ταξινόμηση σε οριζόντια ταξικά επιπεδα, κατά τη γνώμη μου , μεθοδολογικά προβληματική και αυτό προκαλεί κάποια αμηχανία στην αριστερά.Δεν υπάρχουν τάξεις έξω από την ταξική πάλη . Ο σκοπός είναι να πολώσουμε την αντίφαση με το κεφάλαιο βοηθώντας θεωρητικά και πρακτικά την εργασία να βρει ένα σταθερό, δικό της έδαφος. Πιάνω την ευκαιρία να σου πω Αντώνη ότι συμβολή σου σ'αυτό είναι μεγάλη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  23. @Αντώνης

    Η απάντηση μου δεν αφορά όλο το κείμενο το Κοσμά, επικεντρώνονταν μόνο σε κάποια σημεία που αφορούν περισσότερο τη διαφωνία μου για το βάθος και το χαρακτήρα της παγκόσμιας και της ευρωπαϊκής κρίσης. Για τις ερωτήσεις τώρα
    ΅

    Η ευρωζώνη αυτή τη στιγμή κινδυνεύει να διαλυθεί, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία περί τούτου. Είναι όμως κάτι τέτοιο “οικονομική” αναγκαιότητα που καμία πολιτική επιλογή δεν μπορεί να αλλάξει; Εδώ διαφωνώ. Αυτή τη στιγμή οι οικονομίες της περιφέρειας της ΟΝΕ είναι σε πολύ κακή κατάσταση και η πολιτική ων μνημονίων που εφαρμόζουν, κατ' απαίτηση της Γερμανίας κάνει τα πράγματα χειρότερα. Η Γερμανία αξιοποιεί την κρίση προκειμένου να αναδομήσει στην ΟΝΕ προς το νεοφιλελεύθερο, αυτό βρίσκει σύμφωνες όλες τις αστικές τάξεις στην ΟΝΕ, ακόμη και των αδύναμων οικονομιών, όπως έδειξε η προθυμία τους να συμφωνήσουν στα μνημόνια. Τα προβλήματα εμφανίζονται όταν η υφεσιακή πολιτική που ασκείται αρχίζει να πλήττει σοβαρά τμήματα των αστικών τάξεων της περιφέρειας, με αποτέλεσμα να δυσανασχετούν ή/και όταν οι λαϊκές αντιδράσεις σε αυτή την πολιτική τείνουν να γίνουν ανεξέλεγκτες. Οι χώρες της περιφέρειας έχασαν σε ανταγωνιστικότητα την περασμένη δεκαετία και αποδεικνύεται πως δεν θα έπρεπε ποτέ να έχουν μπει στο ευρώ. Επίσης η ίδια η ΟΝΕ αποδεικνύεται πως δεν είχε μηχανισμούς διαχείρισης μίας σοβαρής κρίσης, όπως κάθε άλλο μεγάλο κράτος. Επαναλαμβάνω, τα συνολικά μεγέθη της ευρωζώνης είναι καλύτερα και από των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, δύο χώρες που δεν αντιμετωπίζουν κανένα άμεσο πρόβλημα χρέους, αν και η πρώτη έχει 100% του ΑΕΠ και η δεύτερη 220%.

    Η κρίση έχει επιτείνει τους διακρατικούς ανταγωνισμούς εντός της ΟΝΕ με αποτέλεσμα να απειλείται με διάλυση, ωστόσο πρέπει να δούμε και τις αντίρροπες δυνάμεις που έχουν εξίσου οικονομικό υπόβαθρο. Πριν δύο μήνες περίπου οι μεγάλες πολυεθνικές της Γερμανίας και της Γαλλίας (πάνω από 100 τον αριθμό) ανάρτησαν πληρωμένη διαφήμιση στα έντυπα μεγάλης κυκλοφορίας των δύο χωρών όπου προέτρεπαν σε διάσωση του ευρώ με κάθε κόστος προειδοποιώντας πως μία ενδεχόμενη διάλυση του θα συνιστούσε καταστροφή. Θεωρώ πως υπάρχουν δυνατότητες άσκησης διαφορετικής πολιτικής από μέρους των γερμανικών κυβερνήσεων. Η Μέρκελ έχει δεχτεί δριμύα κριτική από τους σοσιαλδημοκράτες για ολιγωρία και λανθασμένες αποφάσεις που έθεσαν σε κίνδυνο το ευρώ, το ίδιο και ο Σαρκοζί. Τα wikileaks έδειξαν πρόσφατα πως η Μέρκελ είχε υποτιμήσει το συστημικό κίνδυνο που αποκάλυπτε η ελληνική χρεοκοπία, ενώ καθυστερούσε μέχρι τέλους να συμφωνήσει σε χρηματοδότηση της Ελλάδας διότι δεν ήταν δημοφιλές. Για να μην μακρηγορώ η πολιτική της Γερμανίας αυτή τη στιγμή εξισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Από τη μία χρησιμοποιεί την κρίση για να αναδομήσει προς το νεοφιλελεύθερο την ΟΝΕ, από την άλλη διακινδυνεύει τη διάλυση της. Πιστεύω πως υπάρχει δυνατότητα από τη μεριά των αστικών τάξεων άσκησης διαφορετικής πολιτικής που μπορεί να σώσει για τώρα την ΟΝΕ, το αν θα υλοποιηθεί είναι άλλο θέμα. Κάτι τέτοι βέβαι δεν σημαίνει πως αυτή θα ήταν φιλολαϊκή μεσοπρόθεσμα, το αντίθετο, άλλωστε το οικονομικό θαύμα της Γερμανίας στηρίχθηκε στη δραματική αύξηση της εκμετάλλευσης των Γερμανών εργατών την τελευταία δεκαετία. Αυτό που επισήμανα πάντως είναι πως το κόστος διάλυσης θα ήταν τεράστιο για όλους – πρόσφατα μία μελέτη της ελβετικής UBS υπολόγιζε το κόστος σε (25-30)% του ΑΕΠ μόνο για τον πρώτο χρόνο, για τη Γερμανία, και πως στο παρελθόν αντίστοιχες κρίσεις της ΕΕ (τέλη δεκαετίας του 70, αρχές δεκαετίας του 80, αρχές του 90) αντιμετωπίστηκαν με βάθεμα της ενοποίησης και όχι με διάλυση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  24. συνέχεια

    Για τη δεύτερη ερώτηση

    Πιστεύω πως οι Γερμανοί έχουν αποφασίσει να μετατρέψουν την ελληνική οικονομία σε basket case προκειμένου να συνετίσουν την Ιταλία και δευτερευόντως την Ισπανία. Η λογική είναι να καταστήσουν τη διαγραφή χρέους και τη διακρατική χρηματοδότηση μίας χώρας τόσο κοστοβόρα ώστε να μην περνάει καν από το μυαλό των Ιταλών με το τεράστιο χρέος και αυτοί να συναινέσουν στην αναδιάρθρωση της οικονομίας όπως και έκαναν. Ο δεύτερος λόγος είναι πως η ΟΝΕ είναι τόσο εύθραυστη αυτή τη στιγμή που οι Γερμανοί δεν πρόκειται να αφήσουν την τύχη της έρμαιο στις ισορροπίες του ελληνικού πολιτικού συστήματος και στη “βραδύτητα” της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

    Όσο για το ΛΑΟΣ πιστεύω πως υπάρχει μία διαφορά φάσης στο πως αντιμετωπίζει η αριστερά αυτό το κόμμα και πως το αντιμετωπίζει το αστικό πολιτικό τόξο. Για την αριστερά το ΛΑΟΣ είναι ένα ακροδεξιό κόμμα (που εμπεριέχει στις τάξεις του πολλούς κανονικούς φασίστες) με θέσεις ιδιαίτερα επικίνδυνες για την εργατική τάξη. Για το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ όμως δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Τα δύο αυτά κόμματα αντιμετωπίζουν το ΛΑΟΣ ως φυσιολογικό και αναπόσπαστο μέρος του πολιτικού συστήματος, το δε ΠΑΣΟΚ συνεργάζεται άψογα την τελευταία διετία μαζί του, έστω και άτυπα. Να θυμίσω επίσης πως ήταν το σύστημα ΠΑΣΟΚ (μίντια κλπ) που ενίσχυσαν το ΛΑΟΣ στα πρώτα βήματα του καθώς θεωρούσαν πως θα αποδυνάμωνε τη ΝΔ. Άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που η ακροδεξιά συμμετέχει στην κυβέρνηση, στην Ευρώπη. Να θυμίσω το παράδειγμα του Χάιντεγκερ, όπου έγινε κυβερνητικός εταίρος σε συνθήκες ομαλότητας και όχι στα πλαίσια κυβέρνησης “εθνικής ενότητας”. Πόση απόσταση έπρεπε να διανύσει το ΠΑΣΟΚ για να βάλει τον Καρατζαφέρη στην κυβέρνηση, όταν όλο το προηγούμενο διάστημα ψήφιζαν μαζί το ένα νομοσχέδιο μετά το άλλο και αντάλλασσαν φιλοφρονήσεις;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  25. @Molotov

    Μάλιστα, επειδή κάποιο μέλος του ΣΥΝ συμφωνεί με μερικά σχόλια μου, αυτό με καθιστά αυτόματα συνασπιμένο. Νομίζω πως αυτού του είδους η λογική έχει περιγραφεί ολοκληρωμένα εδώ:
    http://www.youtube.com/watch?v=zrzMhU_4m-g&feature=related

    Για τα παρακάτω τώρα, πράγματι ο τραπεζικός τομέας είναι σε κακή κατάσταση διεθνώς, όχι όμως στον ίδιο βαθμό. Για παράδειγμα οι αμερικανικές τράπεζες, μετά τα σκανδαλώδη προγράμματα διάσωσης τους από την κυβέρνηση το 2008/9 είναι σε πολύ καλύτερη κατάσταση από τις ευρωπαϊκές, οι οποίες σε σύμπλευση με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιλέγουν να συγκαλύπτουν την πραγματική τους έκθεση σε τοξικά προϊόντα, με αποτέλεσμα να βρίσκονται όλο αυτό το διάστημα σε κατάσταση ζόμπι, κρατώντας τις οικονομίες σε αιχμαλωσία και απειλώντας ανά πάσα στιγμή μία μεγάλη κρίση. Η ύφεση του 2008 πυροδοτήθηκε από μία μεγάλη κρίση στη χρηματοπιστωτική σφαίρα. Μελέτες που έχουν γίνει ως προς την εξέλιξη παρόμοιων κρίσεων δείχνουν πως η απομόχλευση των τραπεζών (μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και ανακεφαλαιοποίηση) παίρνει κατά μέσο όρο 4 με 7 χρόνια (Reinhart- Rogoff 2009 The Aftermath of Financial Crises). Αν οι πολιτικές των κυβερνήσεων δεν βυθίσουν την παγκόσμια οικονομία εκ νέου σε ύφεση μέσα στο 2012 αυτή θα έρθει μάλλον το 2013 με 2014, καθώς υπάρχει ακόμα αρκετή spare capacity στο σύστημα που δεν εκκαθαρίστηκε το 2008/9, ενώ ήδη ο ρυθμός αύξησης της κερδοφορίας επιβραδύνεται , όπως παρατήρησε και ο redfloyd7.

    Μπορούμε όμως να κάνουμε συζήτηση για τα χαρακτηριστικά της παρούσας κρίσης, το ρόλο της χρηματοπιστωτικής σφαίρας, τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της διασύνδεσης των οικονομιών την εποχή της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης. Όμως δεν έχω καμία όρεξη να συμμετάσχω σε ένα διαγωνισμό προφητειών για το τέλος του παγκόσμιου καπιταλισμού και τη δευτέρα παρουσία του σοσιαλισμού, που αναπόφευκτα θα ακολουθήσει. Αλήθεια αφού όλοι συγκρίνουν την παρούσα κρίση με αυτή του 1929, έχει κανείς μπει στον κόπο να συγκρίνει της εξέλιξη εκείνης της κρίσης με της σημερινής. Ας αναφέρω μερικά στοιχεία ενδεικτικά. Το 1932, 3 χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, η βιομηχανική παραγωγή των ΗΠΑ είχε πέσει στο 50% αυτής του 1929, η επίσημη ανεργία ήταν στο 25% και το παγκόσμιο εμπόριο είχε κυριολεκτικά καταρρεύσει. Άλλες οικονομίες, όπως αυτής της Γερμανίας είχαν πληγεί ακόμα περισσότερο. Σήμερα, 3 χρόνια μετά την κρίση του 2008, οι περισσότερες οικονομίες έχουν σχεδόν καλύψει την πτώση του ΑΕΠ που γνώρισαν το 2008/9, η βιομηχανική παραγωγή έχει ξεπεράσει αυτή του 2008, το παγκόσμιο εμπόριο είναι υψηλότερο από ότι ήταν το 2008 και τα κέρδη ακόμη μεγαλύτερα, όπως ανέφερα στα προηγούμενα σχόλια. Μετά από αυτά, τι λες, παίζει κανένα ρόλο η πολιτική διαχείρισης της κρίσης στην εξέλιξη της κρίσης;

    Δεν ισχυρίζομαι πως ο καπιταλισμός μπορεί να ξεπεράσει τις κρίσεις ασκώντας απλά μία διαφορετική πολιτική, όπου και οι καπιταλίστες θα έχουν αυξημένα κέρδη και οι εργάτες υψηλούς μισθούς και πλήρη απασχόληση. Το αντίθετο, κάθε κρίση και μάλιστα τόσο σοβαρή όσο η παρούσα, απαιτεί τη μαζική εκκαθάριση παραγωγικών συντελεστών (κεφαλαίου και εργασίας), όμως αυτό το αναγκαίο πλαίσιο δεν προσδιορίζει αποκλειστικά μία πολιτική διαχείρισης αλλά επιτρέπει την υλοποίηση μίας βεντάλιας πολιτικών, από τη χουβεριανή ορθοδοξία του 1929-32 που παραλίγο να πνίξει τον αμερικανικό καπιταλισμό, μέχρι το New Deal, που του έδωσε σημαντική ανάσα. Από τη σχετική απραξία της βρετανικής κυβέρνησης της δεκαετία του 30 μέχρι τη μαζική παρέμβαση της Ιαπωνικής που περιόρισε στο ελάχιστο τη διάρκεια της κρίσης στην Ιαπωνία:
    http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Depression#Japan

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  26. Aτώνη αν σου είναι εύκολο διόρθωσε στο σχόλιο μου στις 5:06, το Χάιντεγκερ με Χάιντερ. Μάλλον σκεφτόμουν το φιλόσοφο όταν το έγραφα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  27. Πράγματι, όπως επισημαίνει και ο τίτλος (εμπνευσμένος ίσως από την σχετική διαπίστωση του Richard Wolff από τις αρχές της κρίσης), πρόκειται για μία κρίση μέσα στον καπιταλισμό και όχι του καπιταλισμού (πράγμα που θα αμφισβητούσε συνολικά τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας, και το οποίο σήμερα δεν γίνεται). Αντιθέτως, εκείνο που αμφισβητείται είναι η αρχιτεκτονική της ΕΕ και η άσκηση της πολιτικής, μια αμφισβήτηση η οποία βεβαίως πατάει σε πραγματικές αδυναμίες και δεν είναι καθεαυτή ''οπορτουνιστή'', όπως εδώ ειπώθηκε. Και μία σύγκριση με τις ΗΠΑ, την οποία πραγματοποίησε με τα πολύ ενδιαφέροντα σχόλιά του ο Σμιρνώφ εδώ, μας επαναφέρει σε μία πιο μετρημένη, νομίζω, εκτίμηση της κρίσης σήμερα.

    @Σμιρνώφ

    Το ερώτημά μου μπορεί να φανεί σχολαστικό, αλλά δεν είναι. Η θέση αυτή: ''...Ο δεύτερος παράγοντας της διαφωνίας μου με το κείμενο σχετίζεται με το γεγονός πως είναι λάθος να γίνεται “συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης” αποσπασματικά, δια της μεθόδου τους κατακερματισμού μίας ολότητας στα συστατικά της μέρη και ανάλυσης του καθενός ξεχωριστά. Και αυτό γιατί η ολότητα αποτελεί ένα οργανικό σύνολο και το κάθε μέρος αντανακλάται στα υπόλοιπα'', μας καλεί να αναρωτηθούμε για τις πορυποθέσεις ισχύος της. Άλλωστε δεν νομίζω ότι υπάρχει σήμερα καμία ικανοποιητική εκτίμηση της ολότητας και των συστατικών της μερών, ούτε ξέρω αν μπορεί να θεωρηθεί ολότητα (με την λιγότερο απαιτητική έννοια του όρου), η Ελλάδα ή η Ε.Ε ή το παγκόσμιο κεφαλαιοκρατικό σύστημα. Μέσα σε αυτή την άγνοια όλων δεν υπάρχει καμιά διαθέσιμη ανάλυση σήμερα, που να μην έχει αποσπασματικό χαρακτήρα.
    Συμφωνώ ότι το πρόβλημα της Ε.Ε είναι κυρίαρχα πολιτικό, αλλά νομίζω πως στην ιστορικότητά του η πολιτική δόμηση της Ε.Ε κυριαρχήθηκε από την αναγκαιότητα ρύθμισης των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων, επομένως ένα στατικό στιγμιότυπο παρουσιάζει πράγματι το πρόβλημα της αρχιτεκτονικής ως κυρίαρχα πολιτικό, όμως νομίζω ότι δεν ήταν μια επιλογή η συγκεκριμένη δόμηση, παρά αναγκαία επένδυση και θωράκιση των οικονομικών αντιφάσεων και ανισομερειών μεταξύ των ευρωπαικών εθνικών οικονομιών. Επομένως θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς ότι το ''πολιτικό'' πρόβλημα εμπεριέχει την σωρευμένη ''εργασία του αρνητικού'' της μονοπωλιακής κεφαλαιοκρατικής ανάπτυξης, η οποία τείνει σε υπερεθνικές ολοκληρώσεις (μάλλον όχι ανεπίστρεπτες, όμως αυτό είναι ένα ζήτημα εριζόμενο).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  28. @Ονειρμός

    Όταν μιλούσα για ολότητα που δεν μπορεί απλά να αναλυθεί στα συστατικά της μέρη, αναφερόμουν περισσότερο στη σχέση της οικονομίας με την ταξική πάλη και κατ'επέκτασιν στη σχεση που υπάρχει ανάμεσα στα περιθώρια διαχέιρισης της κρίσης που έχουν οι αστικές τάξεις και τα κράτη και την κατάσταση του εργατικού κινήματος. Σε αυτή τη συγκυρία το εργτικό κίνημα και η αριστερά διεθνώς είναι πολύ αδύναμα με αποτέλεσμα οι αναδιαρθρώσεις του κεφαλαίου να προχωρούν πολύ πιο γρήγορα και σε μεγαλύτερο βάθος από ότι στη δεκαετία του 70. Τα νούμερα που δείχνουν κέρδη ρεκόρ για τις αμερικανικές εταιρίες είναι αποτέλεσμα ακριβώς αυτής της επιτυχίας, στο γεγονός δηλαδή πως το αμερικανικό κεφάλαιο μπόρεσε να αυξήσει δραματικά την εκμετάλλευση (σχετική και απόλυτη) της εργασίας, απολύωντας εκατομμύρια εργάτες, μειώνοντας μισθούς και ασφάλιση, επιμηκύνοντας τον εργάσιμο χρόνο, εκκαθαρίζοντας πλεονάζον κεφάλαιο και όλα αυτά χωρίς πρακτικά να ανοίξει μύτη. Μέχρι τώρα που βλέπουμε την εμφάνιση του Occupy Wall Street (με την εξαίρεση κάποιων σημαντικών μαχών δημοσίων υπαλλήλων σε πολιτειακό επίπεδο, που ηητήθηκαν) η μόνη κινηματική διεργασία στις ΗΠΑ ήταν το Tea Party της δεξιά και της άκρας δεξιάς. Αντίστοιχα δείγματα έχουμε και στην Ευρώπη, αν και όχι τόσο απογοητευτικά.

    όταν λοιπόν αξιολογούμε την κατάσταση της καπιταλιστικής οικονομίας και κατ' επέκταση των περιθωρίων των αστών και των κρατών, είναι απαραίτητο να συμπεριλαμβάνουμε, ως οργανικό της μέρος και την κατάσταση του κινήματος και της αριστεράς, το γενικότερο ταξικό συσχετισμό δηλαδή. Δεν μπορούμε να αναλύουμε αυτά τα δύο ξεχωριστά ως ανεξάρτητες παραμέτρους.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  29. @Σμιρνώφ

    Συμφωνώ απολύτως. Πολύ παρασυρόμενοι από το ''Κεφάλαιο''(και αγνοώντας τις κυρίως παράλληλες με τη λογική δόμησή του αναφορές στην ταξική πάλη) ξεχνούν ότι ο ταξικός συσχετισμός είναι υποκειμενικο-αντικειμενικός παράγοντας. Σε αυτό το σημείο-αδυναμία (απολυτοποιώντας την έλλειψη) πάτησε και η αντίληψη που θέλει τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις να αποτελούν απάντηση σε μια σχετικά εντεινόμενη ταξική πάλη.

    Βέβαια δεν βλέπω τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να αποφύγουμε μια παράλληλη εξέταση, που σημαίνει μια ανεξαρτησία των δύο πλευρών. Το ζήτημα βέβαια είναι κανείς να μην παραλείπει την μία ή την άλλη πλευρά. Αλλά δεν νομίζω ότι μπορεί ο μαρξισμός να άρει την αντίθεση μιας μελέτης της ειδικής συγκυρίας της ταξικής πάλης, σε αντιδιαστολή με τους γενικούς νόμους της κεφαλαιοκρατικής αντιφατικής ανάπτυξης.

    Εκείνο που διαθέτουμε είναι μαρξιστικές κατευθύνσεις και ένας τεράστιος όγκος πληροφοριών, τον οποίο νομίζω η θεωρία συναντάει τα εσωτερικά της όρια να τον αξιοποιήσει, τα οποία στην ιδεοτυπική περίπτωση δεν οφείλονται σε σφάλματα του φορέα της.

    Είναι ολοφάνερη η έλλειψη μιας συστηματικής μελέτης αυτού που ονομάζουμε ''ολότητα'' με μαρξιστικούς όρους (με όλες τις παραλλαγές, δομημένη ολότητα κλπ). Δεν μπορούμε καν να ''περιφράξουμε'' τις ολότητες ώστε να τις μελετήσουμε συστηματικά. Διακυβεύεται η ύπαρξη του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού ως σχηματισμού που μπορεί να μελετηθεί έστω και με μια ''σχετική'' αυτονομία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  30. Smirnoff, λυπάμαι αλλά αυτό που κάνεις είναι μια παράθεση στατιστικών στοιχείων χωρίς μέθοδο...
    Πετάς κι ένα "εργατικό και κομμουνιστικό κίνημα", λες και οι υποκειμενικοί παράγοντες αφορούν τα ΔΟΜΙΚΑ χαρακτηριστικά της ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ κρίσης. Προφανώς και δεν μπορώ να σου απαριθμήσω τα δεκάδες λάθη και αντιφάσεις του κειμένου σου.
    Δύο tips μόνο για σκέψη.. Η πολιτική οικονομία του Μαρξισμού δεν μελετα την "κερδοφορία" του κεφαλαιου (που ΠΡΟΦΑΝΩΣ δεν σταματα ΠΟΤΕ!), αλλά το ΠΟΣΟΣΤΟ ΚΕΡΔΟΥΣ,δηλ. το "κόστος" που έχει στο κεφαλαιο η κερδοφορία του. Αυτό το κόστος μπορεί να είναι πχ πληθωριστικό μπουμ μέσα από κόψιμο χαρτονομίσματος, διάλυση της υποδομής του για εξοικονόμηση πόρων, ύφεση μέσα από την αποθησαύριση, πόλεμοι για τη διάλυση ανταγωνιστή κλπ.. Αλλά το πιο σημαντικό είναι η ανελέητη επίθεση σε εργατική ταξη και μεσοστρώματα που του στοιχίζουν τη διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής.
    Όλα αυτά δημιουργούν απαξίωση του καπιταλισμού στην εργ. ταξη και δίνουν τη δυνατότητα στους κομμουνιστές να προβάλλουν την δική τους στρατηγική. Αυτό είναι το πολιτικό αποτελεσμα για μας τους κομμουνιστές.
    Αν κανουμε λάθος, σημαίνει πως ο καπιταλισμός έχει ακόμα τη δυνατότητα "σχεδιων Μάρσαλ", ανοικοδόμησης και κοινωνικών παροχών.
    Μπορεί να μπει ο καπιταλισμός σε τέτοια φαση ΠΡΙΝ καταστρεψει και αφγανοποιήσει το μισό (τουλάχιστον) πλανήτη; Ναι ή ου;
    Το δεύτερο tip είναι η οικονομική πορεία των ΗΠΑ από το 1900 ως 1944. Μόνο 3 χρόνια (29-32) είχε μείωση κερδών
    και ΑΕΠ. Τι σημαίνει αυτό πολιτικά; Η ανάπτυξη και κερδοφορία της δεκαετίας του `30 δεν ανήκουν στη βαθειά, σάπια κρίση του καπιταλισμού τότε;
    Ευτυχώς, πάντως που η αριστερά στο μεσοπόλεμο δεν χρησιμοποιούσε τα κριτήρια σου..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  31. Mου αρεσει η διαλεκτικη του Molotov και κυριως η ακριβης αποδωση αυτου που εγραψα. Ετσι θα προχωρησουμε δυστυχως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  32. @Gatuleas

    Με ξεσκέπασες!
    Θα ήθελα πολύ να μου υποδείξεις τα λάθη μου πραγματικά. Τώρα επί του συγκεκριμένου, αναφερόμουν και στο ποσοστό κέρδους, το οποίο έχει ανακάμψει από τα χαμηλά του 2009 και θα ήταν περίεργο να μην είχε ανέβει όταν την περασμένη διετία είδαμε μία δραματική αύξηση της εκμετάλλευσης χωρίς ταυτόχρονα σημαντικές επενδύσεις παγίου κεφαλαίου που θα αύξαναν τον αριθμητή του κλάσματος της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου. Όχι μόνο δεν είχαμε αύξηση του σταθερού κεφαλαίου, αντίθετα είχαμε μείωση του λόγω της απαξίωσης που δρομολόγησε η κρίση (πτώση της αξίας του σταθερού κεφαλαίου). Όταν λοιπόν έχουμε αύξηση του όγκου των κερδών, αύξηση του ποσοστού εκμετάλλευσης και της υπεραξίας, με ταυτόχρονη μείωση του σταθερού κεφαλαίου, έχουμε και αύξηση του ποσοστού κέρδους. Είναι αυτή αρκετή για να βάλει το σύστημα σε μία νέα περίοδο μακρόχρονης αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης; όπως ανέφερα και στα προηγούμενα σχόλια η άποψη μου είναι πως όχι. Άλλωστε δεν πιστεύω πως το ποσοστό κέρδους είναι το μοναδικό εκείνο μέγεθος από το οποίο εξαρτάται η υγεία και δυναμική του καπιταλισμού. Αλήθεια όλοι εσείς που διαθέτεται το "πτοσοστόμετρο", ποιο είναι εκείνο το ποσοστό κέρδους που πρέπει να πιάσει ο καπιταλισμός για να αναπτύσσεται υγιειώς; Γιατί η ιστορία έχει δείξει πως τα καταφέρνει με πολύ διαφορετικά ποσοστά κέρδους κάθε φορά.

    Από εκεί και πέρα κάνεις και συ στο σχόλιο σου το ίδιο λάθος που επέκρινα όταν μου καταλογίζεις την άποψη πως "υποκειμενικοί παράγοντες αφορούν τα ΔΟΜΙΚΑ χαρακτηριστικά της ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ κρίσης". Άλλη μία περίπτωση vulgar μαρξισμού. Δεν μίλησα για υποκειμενικά χαρακτηριστικά αλλά για την ταξική πάλη που εγγράφεται στο εσωτερικό της καπιταλιστικής οικονομίας και αντανακλάται σε όλα τα μεγέθη της. Προσπάθησε να μιλήσεις για ποσοστό εκμετάλλευσης και κατ' επέκτασιν για ποσοστό κέρδους, χωρίς να αναφερθείς στους ταξικούς συσχετισμούς και άρα και στην κατάσταση τους εργατικού κινήματος. Έχω βαρεθεί να αντιπαρατίθεμαι με εκείνη την αριστερά που δηλώνει μαρξιστική αλλά στην πραγματικότητα η θέση της για την κρίση απορρέει από εκείνη του τεχνολογικού ντετερμινισμού, αφού αναλύει τη δυναμική του καπιταλισμού με βάση τις αλλαγές στη τεχνική σύνθεση του κεφαλαίου που "αντικειμενικά" οδηγούν στην αύξηση της οργανικής σύνθεσης και στην πτώση του ποσοστού κέρδους. Ενώ έχουν αναδείξει το ποσοστό κέρδους στο απόλυτο μέγεθος που καθορίζει την υγεία της οικονομίας.

    Όσον αφορά τα υπόλοιπα, πότε ισχυρίστηκα εγώ πως η κρίση δεν διαμορφώνει καλύτερους όρους για τους κομμουνιστές στο να συνδεθούν με τις μάζες και να κερδίσουν μέρος αυτών στην επαναστατική προοπτική; Το ακριβώς αντίθετο πιστεύω, απλά επεσήμανα το γεγονός πως η κρίση βρήκε το εργατικό κίνημα σε πολύ αδύναμη κατάσταση και την αριστερά αποδεκατισμένη, ιδεολογικά και οργανωτικά. Αυτή είναι η κληρονομία της κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού και της πτώσης του Ανατολικού μπλοκ. Όσοι τέλος πάντων πιστεύετε πως το προλεταριάτο και η αριστερά είναι έτοιμοι να καταλάβουν τα χειμερινά ανάκτορα και να οικοδομήσουν το σοσιαλισμό, αρκεί να βρεθεί κάποιος με το σωστό επαναστατικό πρόγραμμα – σχέδιο να τους οδηγήσει... Go ahead I want stand in your way.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  33. Ας μην αγνοούμε πάντως τρεις πολύ βασικές παραμέτρους:

    α) μέσα σε έναν υφεσιακό κύκλο υπάρχουν πάντα και βραχυπρόθεσμες στροφές προς τα επάνω, όπως υπάρχουν υφεσιακές στιγμές και σε έναν κύκλο κεφαλαιοκρατικής επέκτασης.

    β) Υπάρχει, όπως υπάρχει πάντοτε σε υφεσιακές φάσεις έντονος ενδοκαπιταλιστικός ανταγωνισμός, τόσο μέσα στην ΕΕ (βλ. πρόσφατες δηλώσεις Αγγλίας), όσο και μεταξύ της ΕΕ ως συνόλου και άλλων ανταγωνιστικών πόλων (βλ. πρόσφατη συμφωνία ΗΠΑ-Ιαπωνίας για οικονομική συμμαχία του Ειρηνικού), όσο τέλος και μέσα στην αστική τάξη κάθε χώρας. Και ο ανταγωνισμός αυτός έχει, σε κάθε φάση, παροδκά τουλάχιστο "νικητές" και "χαμένους."

    γ) Υπάρχουν πάρα πολλοί διαφορετικοί παράγοντες που προβληματικοποιούν έντονα την έξοδο απ' τον υφεσιακό κύκλο (βλ. Balakrishnan, "Το στάσιμο κράτος", άρθρο Σταμάτη για το αδύνατο του κεϋνσιανισμού, αναφορές Jameson στην έκλειψη ιστορικών βαλβίδων ασφαλείας, κλπ). Και τούτο είναι πολύ μεγάλο πρόβλημα για το κεφάλαιο δεδομένου του γεγονότος ότι, όπως έχει δείξει ο Ερνέστ Μαντέλ, αν και η πορεία απ' τον επεκτατικό στον υφεσιακό κύκλο καθορίζεται από καθαρά "εσωτερικούς νόμους" (πτωτικό ποσοστό του κέρδους και αιτίες του στην οργανική σύνθεση του κεφαλαίου, κλπ), η αντίστροφη πορεία, η επιστροφή δηλαδή σε επεκτατικό κύκλο δεν μπορεί να προκύψει χωρίς την δράση εξωγενών παραγόντων (ανακάλυψη χρυσού στην Καλιφόρνια και επαναστάσεις του 1848 ως αρχή του επεκτατικού κύκλου 18148-1873).

    Η δική μου εκτίμηση εξ αρχής είναι ότι είναι σχεδόν αδύνατη η έξοδος από τον υφεσιακό κύκλο σε έναν νέο κύκλο επέκτασης, και ότι τα βασικότερα σενάρια είναι δύο, με το πρώτο να είναι το πιθανότερο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  34. Σενάριο πρώτο: Σταδιακή μετατροπή της ύφεσης σε μια παρατεταμένη μορφή του 'στάσιμου κράτους' (Balakrishnan) στις "ισχυρές χώρες" με ταυτόχρονη κατάρρευση πιο αδύνατων οικονομιών. Αποσύνθεση τομέων των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής με όρους ιστορικής παρακμής και απαρχή εγκατάστασης άλλων τύπων σχέσεων παραγωγής, καλύτερων ή χειρότερων θα εξαρτηθεί από παράγοντες πολιτικών και ταξικών συσχετισμών.

    Σενάριο δεύτερο: Πόλεμος ή σειρά επαναστάσεων και αντεπαναστάσεων σε αναζήτηση του εξωγενούς εκείνου "kick" που θα καταστρέψει κεφάλαιο σε τέτοιο βαθμό ώστε να κάνει εφικτή την επιστροφή σε νέο κύκλο επεκτατικής συσσώρευσης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  35. @Αντώνης

    Η άποψη περί μακρών κυμάτων στον καπιταλισμό είναι αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων στους μαρξιστικούς κύκλους. Η άποψη μου είναι πως είναι πολύ δύσκολο κάτι τέτοιο να αποδειχθεί. Όχι πως δεν υπάρχουν μακρές περίοδοι ανάπτυξης (και ύφεσης) στην ιστορία του καπιταλισμού, το επίδικο είναι κατά πόσο αυτοί είναι αποτέλεσμα εσωτερικών νόμων κίνησης του κεφαλαίου οι οποίοι προσδιορίζουν μία καθορισμένη περιοδικότητα. Ο Κοντράντιεφ που πρώτος προσπάθησε να επιχειρηματολογήσει σε αυτή την κατεύθυνση θεωρούσε πως υπάρχουν και τους εντόπιζε στη χρονική διάρκεια ανανέωσης του σταθερού κεφαλαίου στο σύστημα την οποία και προσδιόριζε σε περίπου 50 χρόνια (στα πρώτα 25 έχουμε μαζικές επενδύσεις παγίου κεφαλαίου που εξασφαλίζουν δυναμική ανάπτυξη, στα επόμενα 25 (πάνω κάτω) οι επενδύσεις φθίνουν και επέρχεται στασιμότητα). Όμως το σχήμα του Κοντράτιεφ έχει δεχτεί έντονη κριτική τόσο ως προς την ιστορική περιοδολόγηση που κάνει όσο και ως προς τη λογική του αφού δεν κατάφερε να αποδείξει πως οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου λαμβάνουν χώρα την ίδια περίοδο, οριζόντια στο σύστημα και δεν κατανέμονται χρονικά. Μία καλή απάντηση είναι το “Η καμπύλη της καπιταλιστικής ανάπτυξης”, του Τρότσκι, που γράφτηκε την περίοδο που ο Κοντράτιεφ παρουσίασε τη θεωρία του. Για τους μόνους κύκλους για τους οποίους μπορούμε να είμαστε σίγουροι είναι αυτοί που περιέγραψε ολοκληρωμένα ο Μαρξ στο Κεφάλαιο τους business cycles που διαρκούν 7 – 10 χρόνια περίπου ή και λιγότερο καθώς έχει επιταχυνθεί η τεχνολογική καινοτομία στον σύγχρονο καπιταλισμό.

    Από εκεί και πέρα, έχει ξεφύγει το σύστημα από την κρίση; Η απάντηση μου είναι κατηγορηματικά όχι, αλλά δεν θα ανακαλύψουμε τους λόγους με το να παραμένουμε προσκολλημένοι σε μία reductionist προσέγγιση της καπιταλιστικής οικονομίας, επικεντρώνοντας αποκλειστικά στο ποσοστό κέρδους και μάλιστα σε απομονωμένες εθνικές οικονομίες. Η κρίση του 2008 έπληξε δριμύτατα, πιθανόν θανάσιμα, δύο βασικούς πυλώνες του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος που κυριάρχησε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Ο πρώτος είναι ο μηχανισμός δημιουργίας και διαχείρισης της ενεργού ζήτησης διαμέσου της πίστης (δραματικής αύξηση των δανείων), απαραίτητος για της υπεραξίωση του κεφαλαίου και των κερδών. Ο δεύτερος είναι ο παγκόσμιος μηχανισμός ανακύκλωσης των πλεονασμάτων που συγκροτούσε το καθεστώς της Γουόλ Στρητ – δολαρίου. Το σκάσιμο της χρηματοπιστωτικής φούσκας το 2008 σήμανε πως πλέον η καταναλωτική δυνατότητα των εργατών δεν μπορούσε να υποστηριχθεί με νέα δανεικά και άρα δεν μπορούσε να δημιουργηθεί επαρκής ζήτηση στο σύστημα με αποτέλεσμα αν και τα κέρδη έχουν ανακάμψει, οι εταιρίες να εμφανίζονται διστακτικές στο να προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις καθώς δεν διαβλέπουν ενίσχυση της ζήτησης, κάτι που αναμένεται να διαρκέσει. Το ίδιο γεγονός ακύρωσε εν πολλοίς και το καθεστώς της Γουόλ Στρητ – δολαρίου, που είχε τη δυνατότητα να συγκεντρώνει τα πλεονάσματα της Κίνας, Ιαπωνίας, Χωρών του Κόλπου κλπ και να τα κατευθύνει εκεί όπου υπήρχε έλλειψη κεφαλαίου. Αν το σύστημα δεν μπορέσει να δημιουργήσει νέους μηχανισμούς σε αυτούς του δύο κρίσιμους τομείς ή να ανασυστήσει τους παλιούς, δεν πρόκειται να δούμε ουσιαστικό ξεπέρασμα της κρίσης.

    Από αυτή την οπτική και με βάση ορισμένες απόψεις μπορούμε να δούμε τη σημερινή κρίση, όχι ως μία κρίση πτώσης του ποσοστού κέρδους, αλλά ως κρίση των απαντήσεων στην προηγούμενη κρίση του 70. Κάτι παρόμοιο υποστηρίζει και ο συνάδελφος σου Σταύρος Τομπάζος, στο νέο του βιβλίο...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  36. @Smirnoff: Ο Mandel, στον οποίο αναφέρθηκα, είναι ξεκάθαρος για το ότι ο Kondratieff, και θεωρία των μακρών κυμάτων που αναπτύσσει, ανήκει στην "ακαδημαϊκή οικονομολογία" στην οποία ο Mandel αντιπαραθέτει την "μαρξιστική" εκ μέρους της οποίας μιλά. Είναι σημαντικό λοιπόν να διαχωριστεί η θεωρία του ενός από αυτή του άλλου. Πιθανό να δημοσιεύσω κάποια αποσπάσματα από το βιβλίο του Μαντέλ που εξέδωσαν οι εκδόσεις Εργατική Πάλη.

    Έτυχε χθες το βράδι να δω τον συνάδελφο στην τηλεόραση να μιλά για την κρίση. Οι τοποθετήσεις του ήταν σαφέστατα μη μαρξιστικές, χωρίς την παραμικρή αναφορά σε πάλη των τάξεων, σοσιαλισμό,και τα τοιαύτα, και επικεντρωμένες στο ότι το πρόβλημα είναι η κακή και στενοκέφαλη πολιτική της Γερμανίας και οι αδυναμίες στο "στήσιμο" της Ευρωζώνης.

    Είναι ξεκάθαρο ότι ως Μαρξιστής δεν μπορώ να αποδεχτώ τέτοιες αναλύσεις ως ανήκουσες στον χώρο της μαρξιστικής κριτικής της πολιτικής οικονομίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  37. @Αντώνης

    Έχω διαβάσει την άποψη του Μαντέλ για το θέμα και θεωρώ πως η κριτική του στον Κοντράτιεφ είναι ημιτελής, ενώ ούτε ο ίδιος αποδεικνύει πειστικά τη θέση του περι ενδογεννών δυνάμεων που καθιστούν αναπόφευτκη την πορεία από έναν επακτατικό σε έναν μακρόχρονο υφεσιακό κύκλο (καταφεύγει μάλιστα και αυτός στη θέση περί ανανέωσης του παγίου κεφαλαίου σε κύματα). Για μία αρκετά "ορθόδοξη" κριτική της θεωρίας των μακρών κυμάτων σες αυτό:
    http://www.trotsky.net/trotsky_year/marxism_and_kondratiev.html

    όσο για τον Τομπάζο, αναφερόμουν στα θεωρητικά του κείμενα, όπου κινείται πολύ πιο μαρξιστικά. Οι πολιτικές του τοποθετήσεις δεν ξεφεύγουν από τη σφαίρα ενός μετριοπαθούς μεταρρυθμιστικού κεϋνσιανισμού, με μπόλικες αυταπάτες περί ευρωπαίκής ενοποίησης σε προοδευτική κατεύθυνση. Στο παρελθόν είχαμε μία ενδιαφέρουσα αντιπαράθεση για την Ευρωπαίκή Ένωση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  38. Δυστυχώς δεν γνωρίζω τα θεωρητικά κείμενα, για αυτό και αναφέρθηκα στην τηλεοπτική εκπομπή, αναρωτιέμαι όμως, μη έχοντας κανένα λόγο να μην θεωρώ ότι στα γραπτά του κινείται πιο μαρξιστικά, γιατί υπάρχει ένα τόσο τεράστιο κενό ανάμεσα στη θεωρία και την πρακτική οικονομική ανάλυση και τοποθέτηση (το ίδιο βρίσκω να συμβαίνει με τον Κουβελάκη, στο πεδίο όμως της πολιτικής θεωρίας απ' τη μία και της πρακτικής πολιτικής απ' την άλλη).

    Θα δω το λινκ, ευχαριστώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  39. Πολλοί διανοούμενοι έχουν επιλέξει να εμπλακούν με τα λεγόμενα μαζικά κόμματα της αριστερά και ως εκ τούτου προσαρμόζουν τις πολιτικές τους τοποθετήσεις με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι αποδεκτές από την ηγεσία (και τη βάση) αυτών των κομμάτων. Στο τέλος βέβαια το μόνο που καταφέρνουν είναι να μεταρέπονται, στην καλύτερη σε ομάδες πίεσης στις εν λόγω ηγεσίες και στη χειρότερη, σε απολογητές τους (δες Μηλιό). Πως τον έλεγαν αυτόν που διθατύπωσε πως το είναι διαμορφώνει τη συνείδηση;;;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  40. Έχουμε, αναμφισβήτητα πιστεύω, και μια σφοδρότατη κρίση της λειτουργίας του διανοούμενου, τόσο αυτού που λειτουργεί μέσα σε ένα κομματικό πλαίσιο ("χαλαρό" ή αυστηρότερο) όσο και αυτού που γράφει ως ατομικιστικά "ανένταχτος".

    Πιστεύω πως η εποχή έχει κυριολεκτικά ερειπώσει τους κυρίαρχους όρους διανοητικής υποκειμενοποίησης της περιόδου μετά το 1968, ενώ στην Ελλάδα η απαξία του των εδραιωμένων ρόλων και πρακτικών είναι χωρίς προηγούμενο.

    Εάν έχω μετανιώσει πικρά για κείμενο το οποίο έγραψα τα τελευταία τρισίμιση χρόνια στα μπλογκ που διατήρησα είναι αυτό για τους διανοούμενους που είχα γράψει στο RD. Δεν αναγνωρίζω τον άνθρωπο που το έγραψε ως τον εαυτό μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  41. http://radicaldesire.blogspot.com/2010/03/blog-post_27.html

    Το τελευταίο τμήμα ("Τι μέλλει γενέσθαι") είναι ΤΡΑΓΙΚΑ εκτός πραγματικότητας. Ό,τι μου κατέβαινε στο κεφάλι έγραφα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  42. @Αντώνης

    Γιατί θεωρείς το κείμενο για τους διανοούμενους σήμερα, εκτός πραγματικότητας. Δεν μου φάινεται απογειωμένο πάντως το τελευταίο τμήμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή