Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2011

Herbert Marcuse - Από την "Κριτική της κατασταλτικής ανεκτικότητας"

...Απόσυρση της ανεκτικότητας προς τα οπισθοδρομικά κινήματα πριν αυτά καταφέρουν να ενεργοποιηθούν· έλλειψη ανεκτικότητας ακόμα και προς την σκέψη, την γνώμη, και την λέξη· και τέλος, έλλειψη ανεκτικότητας στην αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή, ως προς τους αυτοαποκαλούμενους συντηρητικούς, ως προς την πολιτική δεξιά: αυτές οι αντιδημοκρατικές έννοιες ανταποκρίνονται στην πραγματική ανάπτυξη της δημοκρατικής κοινωνίας η οποία έχει καταστρέψει τη βάση της οικουμενικής ανεκτικότητας. Οι συνθήκες κάτω απ' τις οποίες η ανεκτικότητα μπορεί να ξαναγίνει χειραφετητική και ανθρωποποιητική δύναμη δεν έχουν ακόμα δημιουργηθεί. Όταν η ανεκτικότητα εξυπηρετεί κυρίως την προστασία και συντήρηση μιας κατασταλτικής κοινωνίας, όταν χρησιμοποιείται ως μέσο εξουδετέρωσης της αντίστασης και ως ανοσία προς τις διαφορετικές και καλύτερες μορφές ζωής, τότε η ανεκτικότητα έχει διαστραφεί. Και όταν αυτή η διαστροφή ξεκινά μέσα στον νου του ατόμου, μέσα στη συνείδησή του, μέσα στις ανάγκες του, όταν τα ετερόνομης φύσης συμφέροντα τον απασχολούν τόσο ώστε να μην μπορεί να έχει επίγνωση της δουλείας του, τότε οι προσπάθειες αντίστασης στην απανθρωποποίηση θα πρέπει να ξεκινήσουν από το σημείο εισόδου, έκει όπου διαμορφώνεται η φαύλος συνείδηση (ή μάλλον: εκεί όπου διαμορφώνεται συστηματικά) -- πρέπει να ξεκινήσει σταματώντας τις λέξεις και τις εικόνες που διαμορφώνουν αυτή τη συνείδηση. Φυσικά και αυτό είναι λογοκρισία, ακόμα και εκ των προτέρων λογοκρισία, αλλά κατευθύνεται ανοιχτά ενάντια στην λίγο ή πολύ κρυφή λογοκρισία που εμποτίζει τα "ελεύθερα" ΜΜΕ. Όταν η φαύλος συνείδηση έχει κυριαρχήσει στην εθνική και τη λαϊκή συμπεριφορά, μεταφράζεται σχεδόν αμέσως σε πράξη: η ασφαλής απόσταση ανάμεσα στην ιδεολογία και την πραγματικότητα, την κατασταλτική σκέψη και την κατασταλτική πράξη, την λέξη της καταστροφής και την πράξη της καταστροφής μικραίνει επικίνδυνα. Έτσι, η ρήξη με τη φαύλο συνείδηση μπορεί να προσφέρει το αρχιμήδειο σημείο για μια ευρύτερη χειραφέτηση -- ένα άπειρα μικρό σημείο, βέβαια, αλλά είναι απ' τη διεύρυνση τέτοιων μικρών σημείων που εξαρτάται η ευκαιρία της αλλαγής. 
1965

5 σχόλια:

  1. ιδου και το σημειο οπου το νεο [της νεας αριστερας, του δυτικου μαρξισμου] γινεται αμφιλεγομενο. τοσα χρονια δεν καταφερνω να καταληξω σε σχεση με αυτο το κειμενο. ειναι ευκολο να δεις ενα αυταρχισμο του ορθου λογου [και ιδιαιτερα των ερμηνειων του] απεναντι στις εν δυναμει πολλαπλες αληθειες. ομως στο πλαισιο που τιθεται το ερωτημα, με βαση την υλικη πραγματικοτητα [που περιλαμβανει και το βιωμα των ανθρωπων στον πλανητη ολοκληρο] του τοτε και του τωρα, ειναι δυσκολο να μην δεις την αδυσωπητη λογικη του - πολιτικα και ηθικα.

    υποθετω οτι το αμφιλεγομενο ειναι οτι αγγιζει ενα νευραλγικο ερωτημα, του οποιου η απαντηση ισως να ειναι ακομα ζητουμενο.

    σαν συνεισφορα λοιπον στις "μικρες πραξεις" αντιστασης, οπου η λογοκρισια στην "εισοδο" των κατευθυνομενων πληροφοριων στο υποσυνειδητο [ξεκινωντας απο το ατομο], ειναι αμυνα - συναισθηματικη και ορθολογικη,
    2 "επεισοδια":
    1 μια φιλεναδα μου ελεγε πως τον καιρο της χουντας οταν το ρικ [στην κυπρο] προβαλε τα "επικαιρα" που εστελλε η προπαγανδα στην κυπρο, ο πατερας της εκλεινε την τηλεοραση παρα τες διαμαρτυριες της αγαπημενης του κορης: "δηλητηριαζουν [ψατζευκουν - κατα την κυπριακη] τον νου" ηταν η θεση του.
    η φιλεναδα μου δεν εχασε πολλα απο την απωλεια των κινουμενων σχεδιων που δεν ειδε εκεινη την μερα/ες..τεθηκε ομως ενα συνορο που λειτουργει σαν φιλτρο διαποτισμενο και απο ενα παραδοξο συναισθηματισμο..αντιστασης.

    2. ζωντας διαφορα επεισοδια επικοινωνιακων επιθεσεων και εστιασεων των μμε στη κυπρο, νομιζω οτι η δημοσια αρνηση [σαν ειδος ιδιορυθμης δηλωσης στην καθημερινοτητα] να δει καποιος ενα καναλι [η ευρυτερα η συνειδητη ρυθμιση του ποσο θα επιτρεψεις την φορτιση του οργανσιμου με χειραγωγημενες και συναισθηματικα φορτισμενες "ροες πληροφοριων"], εμπεριεχει, σαν ειδος αντιστασης σε επιθεση, και ενα ειδος ψυχολογικης ισορροπιας απο το ατομο το οποιο νοιωθει να υφισταται η λογικη του μια μονιμη επιθεση απο την κατευθυνομενη υστερια.
    που θελει να του επιβαλει "αυτονοητα".
    χρειαζεται να δει καποιος οτι η ροη δεν ειναι μοναδικη, οτι λειτουργει και σαν εξαρτηση, και οτι η καθημερινοτητα εχει ακομα δικες της δυναμικες.
    και αυτο μπορει να γινει μονο με το βγει το συρμα απο την πριζα.
    σαν συνειδητη πραξη.
    σε αυτες τις συνθηκες η χρηση της αμεσης κοινωνικοτητας που κουβαλα μεσα της ιστορικα φιλτρα [οπως λ.χ. η ιστορικη αριστερα, η το βιωμα της συλλογικοτητας/αλληλοβοηθειας στην καθημερινοτητα]
    λειτουργει σαν ειδος αμυντικου τειχους...

    οταν ο χορκχαιμερ προκρινε την τεχνη σαν καταφυγιο της ουτοπιας, νομιζω αγγιζε πανω στην αναδυομενη ισχυ της [ας την πουμε ετσι- απο αλλο πλαισιο] "κοινωνιας του θεαματος", αλλα ισως να λειπει η αναγνωση των αντιστασεων στην καθημερινοτητα..
    ισως η καθημερινοτητα να γινεται και προνομιακο πεδιο αντιπαραθεσης καθως μπαινει σε κριση και η ιδια η συγκροτηση του εγω - λογω εκρηξης επιθυμιων [στο καταναλωτικο καπιταλισμο] αλλα και λογω προσπαθειας χειραγωγησης του υποσυνειδητου απο τα εξω.
    χωρις να οικοδομηθουν οι χωροι στηριξης του εναλλακτικου στην ιστορικη κληρονομια,
    νομιζω η δεισδυση των επικοινωνιακων επιθεσων θα ειναι πιο ευκολη..
    και αντιτοιχα πιο δυσκολη η αντεπιθεση.
    η η τακτικη διευρυνση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δυο-τρία πράματα θα πω για την ανάρτηση Λινέ.

    Το πρώτο είναι ότι ήθελα να θυμήσω πως δεν είναι ο Ζίζεκ που ανακάλυψε το πρόβλημα με την φιλελεύθερη ανεκτικότητα αλλά ο Μαρκούζε, αρκετές δεκαετίες πριν. Και μ' ενοχλεί το ότι σε δεκάδες αναφορές του στο θέμα δεν θυμάμαι να είδα μια φορά μια αναφορά στο έργο του Μαρκούζε, σε σχέση με το οποίο ο Ζίζεκ δεν προσθέτει τίποτε ουσιαστικό.

    Το δεύτερο είναι ότι στην Ελλάδα, έχουμε περάσει σε ένα στάδιο ανάλογο με αυτό των ΗΠΑ στην εποχή του δεύτερου πολέμου στον Κόλπο, με τους φιλελεύθερους να γράφουν ενσυνείδητα όλο και πιο προκλητικά πράγματα με στόχο να παγιδεύσουν την αριστερά σε μια θέση όπου τα όρια του "αυτονόητου" θα είναι όλο και στενότερα. Η θέση μου είναι κανένας διάλογος με τέτοιου είδους τακτικές, όπως ήταν και κανένας διάλογος με όσους δήθεν ήθελαν να "συζητήσουν ανοιχτά" για το αν και πώς νομιμοποιούνται τα βασανιστήρια στις ΗΠΑ (βλ. και σειρά "24"). Ο Μαρκούζε μας βοηθά να καταλάβουμε ότι "διάλογοι" τέτοιου είδους διεξάγονται πάντα στο γήπεδο του αντιπάλου και προς δικό του όφελος.

    3. Ήθελα επίσης να δείξω πως ο Μαρκούζε, που κάθε άλλο παρά με τον "αυταρχισμό" συνδέεται, όντας μάλλον ο εμβληματικός κριτικός του, γνώριζε ότι η χειραφετητική πολιτική εξαρτάται από μια δόση αυστηρότητας απέναντι στην απέραντη ηθική και πολιτική κατρακύλα για την οποία είναι ικανή η αστική τάξη μπροστά στην ιδέα να απειληθεί το παραμικρό της συμφέρον. Είδα προχθές τον εκπρόσωπο της ΠΕΟ στην τηλεόραση και μού άρεσε πολύ αυτό το ύφος στεγνής αδιαλλαξίας που είχε. Θεωρώ ότι πρέπει να επανεκτιμηθεί εκ βάθρων η σημασία αυτής της αδιαλλαξίας για την επιβίωση της εργατικής τάξης και να υποβληθεί σε αλύπητη κριτική η νεοαριστερή φετιχοποίηση του "διαλόγου" και της "ανοιχτότητας" (βλ. και σειρά ποστ "Περί διαλόγου στο RD). Για τον ρόλο των ΜΜΕ στο να "γέρνει" εκ των προτέρων το γήπεδο στη μία πλευρά, γνωρίζεις περισσότερα και αναλυτικότερα από μένα τι συμβαίνει και η δουλειά σου για το Μαρί αναδεικνύει τους μηχανισμούς και τις ιδεολογικές τους λειτουργίες με συστηματικότητα και λεπτομέρεια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. http://www.youtube.com/watch?v=ThrZOt3zJ_M&feature=fvst
    Εξαιρετικό σχόλιο πάνω στο σημείο της 2ης παραγράφου του σχολίου σου, Αντώνη
    (ο Freysinger είναι ο Άδωνις του Λάος της Ελβετίας)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Απο περιεργεια και μονο,μηπως μπορει κανεις να μας πει τι παιζει με το σατιρικο βιντεακι που αναρτα ο unknown?Για τον κοτσιδοφορο δεκσο το τσεκαρα στην βικιπεδια.Ευχαριστω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή