Σάββατο, 12 Νοεμβρίου 2011

Ο Γιάννης Κορδάτος ως οργανωμένος κομμουνιστής

Σταύρος Παναγιωτίδης
Ο Γιάννης Κορδάτος ως οργανωμένος κομμουνιστής
περ. Διαβάζω, Νοέμβριος 2011

Η ελληνική κοινωνία, μέσω ενός μικρού αριθμού εργαζομένων και διανοουμένων, συστήθηκε με τη σοσιαλιστική ιδεολογία και τα δοκίμιά της στις αρχές του 20ου αιώνα. Το 1908 δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, των Μαρξ και Ένγκελς, σε συνέχειες στην εφημερίδα Ο Εργάτης του Βόλου, σε μετάφραση του δημοτικιστή νομικού Κωνσταντίνου Χατζόπουλου. Τα επόμενα χρόνια ιδρύθηκαν πολλές σοσιαλιστικές ομάδες, κατά βάση βραχύβιες αλλά και ορισμένες με κεφαλαιώδους σημασίας δράση, όπως η Φεντερασιόν στην Θεσσαλονίκη. Το εργατικό αλλά και το αγροτικό κίνημα εξέλισσαν τις οργανωτικές τους δομές και ενέτειναν τις συγκρουσιακές τους τάσεις. Τον Νοέμβριο του 1918 στον Πειραιά ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Εγατικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΕΚΕ), με κοινή απόφαση σοσιαλιστικών οργανώσεων και εντύπων. Η ιδρυτική πράξη του ΣΕΚΕ φέρει και την υπογραφή του Γιάνη Κορδάτου. 

Ο Κορδάτος είχε μεγαλώσει στο Βόλο, όπου η ανάπτυξη των εργατικών αγώνων ήταν έντονη. Όπως μας λέει ο ίδιος: "Είχαν οργανωθεί μεγάλες απεργίες και οι εργάτες στις μαχητικές διαδηλώσεις τους (1909-1910) τραγουδούσαν εργατικά τραγούδια. Ο ψυχικός μου κόσμος αναστατώθηκε [...] Δεν έκρυβα τη συμπάθειά μου προς τους εργάτες και κολλήγους της Θεσσαλίας [...] Ο δημοτικισμός μου φούντωσε κι άρχισα να διαβάζω σοσιαλιστικές μπροσούρες."

Τον Απρίλιο του 1920, στο 2ο συνέδριό του, το ΣΕΚΕ αποφασίζει την προσχώρηση στην Γ' Διεθνή διά της αποδοχής των "21 όρων" της και στον τίτλο του κόμματος προστίθεται ο όρος "κομμουνιστικό." Επίσης, αποφασίζεται να τεθεί ο Ριζοσπάστης υπό τον έλεγχο του κόμματος και ανατίθεται στον Κορδάτο, που έχει γίνει μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, η ευθύνη για την πολιτική αρθρογραφία. Την επόμενη χρονιά αναλαμβάνει τη διεύθυνση της εφημερίδας, θέση που κράτησε ως το 1925. Σε αυτό το συνέδριο ο Κορδάτος ήταν ο εισηγητής για το αγροτικό ζήτημα. Ήδη απο το 1919 δημοσίευε με το ψευδώνυμο Πέτρος Χαλκός σχετικά άρθρα, γεγονός που τελικά τον καθιέρωσε ως  τον "αγροτολόγο" του ΣΕΚΕ. Η πρόταση του Κορδάτου για ολοκληρωτική απαλλοτρίωση των τσιφλικιών χωρίς αποζημίωση, αν και είχε εγκριθεί από την Κ.Ε, απορρίπτεται από το συνέδριο υπέρ αυτής του Δημητράτου περί εθνικοποίησης της γης. Αργότερα, η Γ' Διεθνής θα υιοθετήσει θέση αντίστοιχη αυτής που είχε προτείνει ο Κορδάτος και το κόμμα θα αναπροσαρμόσει τη γραμμή του.

Η εκστρατεία στη Μικρά Ασία αφήνει έντονο το στίγμα της στο σώμα του ΣΕΚΕ και αναδεικνύει ίσως πιο έντονα από ποτέ ως τότε τη μεγάλη ετερογένεια που χαρακτήριζε τις ομάδες που το ίδρυσαν. Η 1η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη τον Φεβρουάριο του 1922 ανακηρύσσει τον Κορδάτο γραμματέα του ΣΕΚΕ (Κομμουνιστικού). Παράλληλα, όμως, η ρεφορμιστική του πτέρυγα, ενισχυμένη από την απουσία του μεγαλύτερου τμήματος του κόμματος στο μέτωπο και στις φυλακές, καταφέρνει να υιοθετήσει η Συνδιάσκεψη το σύνθημα για την ανάγκη "μακράς νομίμου υπάρξεως" του εργατικού κινήματος και την ανατροπή της απόφασης του 2ου Συνεδρίου του ΣΕΚΕ για σύνδεση με την Γ' Διεθνή, με βασικούς εισηγητές τους Γεωργιάδη, Σιδέρη, Μπεναρόγια και Δημητράτο. Με την επιστροφή των πολεμιστών από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι και εντέινουν τη ριζοσπαστικοποίηση του κόμματος, στο Εθνικό Συμβούλιο του Μαϊου του 1923 οι αποφάσεις αυτές ανατρέπονται ως οπορτουνιστικές.

Τον ίδιο χρόνο το ΣΕΚΕ(Κ) διαγράφει από τις τάξεις του στελέχη της προηγούμενης ηγεσίας. Ο Κορδάτος με αρθρογραφία του στη ΚΟΜΕΠ το 1924 θα επιτεθεί έντονα στους εισηγητές των αποφάσεων του 1922 Γεωργιάδη και Δημητράτο, λέγοντας πως διέπραξαν "πραξικόπημα κατά των προγραμματικών αποφάσεων του Κόμματος εις τα δύο του Συνέδρια." Είχε προηγηθεί, όπως μας πληροφορεί ο Άγις Στίνας, μια τεράστια κρίση στο ΣΕΚΕ(Κ), αφού οι αιματηρές συγκρούσεις του 1923 που ακολούθησαν τη γενική απεργία το βρήκαν απροετοίμαστο και η ηγεσία του στάθηκε αναντίστοιχη των γεγονότων, με συνέπεια την ανάγκη ριζικής ανασυγκρότησης του κόμματος. Το έργο αυτό αναλαμβάνει μια τριμελής επιτροπή στην οποία συμμετέχει ο Κορδάτος μαζί με τους Μάξιμο και Αποστολίδη. Ο Στίνας επισημαίνει πως ο Κορδάτος ήταν ο μόνος από την παλιά γενιά διανοουμένων του ΣΕΚΕ που παρέμεινε στο κόμμα μετά από αυτή την κρίση.

Η τριμελής επιτροπή προκηρύσσει το 3ο (έκτακτο) συνέδριο του ΣΕΚΕ(Κ), το οποίο συνέρχεται τον Οκτώβριο του 1924. Εκεί αποφασίζεται η μετονομασία του ΣΕΚΕ σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, γίνεται αποδεκτό το σύνολο των αποφάσεων της Κομμουνιστικής Διεθνούς, προχωρά η "μπολσεβικοποίηση" του ΚΚΕ με την αποδοχή της αρχής του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, και υιοθετείται το σύνθημα για την ανεξαρτησία της Μακεδονίας και της Θράκης. Το τελευταίο αποτελούσε αίτημα του Βουλγαρικού Κ.Κ από το 1922 και έγινε δεκτό από τη Διεθνή στο 5ο της Συνέδριο. Οι έλληνες κομμουνιστές δεν δέχτηκαν αδιαμαρτύρητα αυτήν την απόφαση (η οποία βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στο ότι θα διευκόλυνε το Βουλγαρικό Κ.Κ στο να συμπτήξει τις απαραίτητες συμμαχίες ώστε να ανατρέψει το φασιστικό πραξικόπημα του Τσαγκώφ), αλλά η απόρριψή της θα σήμαινε την αποκοπή του κόμματος από τη Διεθνή. Ο Κορδάτος διαφώνησε σφοδρότατα, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, πως μετά το 1922 και τη μεταφορά προσφύγων στη Μακεδονία και τη Θράκη η εθνολογική σύνθεση των περιοχών είχε αλλάξει και δεν δικαιολογούσε το αίτημα για αυτονομία. Μετά την απόφαση αποστασιοποιείται από το κόμμα (κι ενώ λίγους μήνες πριν είχε πραγματοποιηθεί απόπειρα δολοφονίας του στον Εθνικό Κήπο), από το οποίο τελικά θα διαγραφεί το 1927 κατά το 3ο τακτικό συνέδριο, λόγω αρθρογραφίας του σε γαλλική εφημερίδα (της οποίας ο εκδότης είχε προσχωρήσει στην τροτσκική αντιπολίτευση) που θεωρούνταν πως στρεφόταν εναντίον του κόμματος. Ο Κορδάτος αρκετές φορές κατηγορήθηκε (ή απλώς χαρακτηρίστηκε) ως τροτσκιστής, ο ίδιος όμως ποτέ δεν ενσωματώθηκε ρητά σε αυτό το ρεύμα.

Η περίοδος που ακολουθεί είναι για τον Κορδάτο η περίοδος του μεγάλου επιστημονικού του έργου, το οποίο τον φέρνει σε σύγκρουση με τη νέα ηγεσία που αποκτά το 1931 το ΚΚΕ μετά από την επέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς, όταν ο Γιάννης Ζέβγος με αρθρογραφία του στην ΚΟΜΕΠ τον κατηγορεί πως με το έργο του Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως διαπράττει συνειδητή διαστρέβλωση της μαρξιστικής ιστορικής μεθόδου. Το 1940 θα φυλακιστεί για την αντιφασιστική του αρθρογραφία, αργότερα θα συμμετάσχει στην Εθνική Αντίσταση, στα Δεκεμβριανά θα φυλακιστεί από τους Άγγλους μαζί με τη σύζυγό του, και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου θα φυλακιστεί για πολλούς μήνες και θα δικαστεί. Μετά τον Εμφύλιο ο Κορδάτος θα ενταχθεί στην ΕΔΑ και θα αναδειχθεί μέλος του Γενικού Συμβουλίου της, σχεδόν 40 χρόνια μετά τη συμμετοχή του στην ίδρυση της ΣΕΚΕ. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1961, ο θάνατος θα βρει τον Γιάνη Κορδάτο παραμονές της Πρωτομαγιάς, καθώς έγραφε το κεντρικό άρθρο της Αυγής για την επέτειο της πιο μεγάλης εργατικής εξέγερσης. Ως οργανωμένο και μαχόμενο κομμουνιστή.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου