Πέμπτη, 24 Νοεμβρίου 2011

Η λάθος Ταχρίρ

Παρά τις προαναγγελίες, μερικές δεκαετίες πριν, του Ζαν Φρανσουά-Λυοτάρ περί "τέλους των μεγάλων αφηγημάτων", τα "μεγάλα αφηγήματα" δεν έχασαν ποτέ την ιδεολογική τους σημασία και ισχύ. Στο κάτω-κάτω, τι ήταν το ίδιο "το τέλος των μεγάλων αφηγημάτων" παρά ένα ακόμα "μεγάλο αφήγημα";

Στην πρώτη της φάση, η αιγυπτιακή εξέγερση οδηγήθηκε άμεσα στη μετάπλαση σε "μεγάλο αφήγημα" στις δυτικές κοινωνίες:  για τους "φιλελεύθερους δημοκράτες" της ΕΕ, που δεν είχαν ακόμα αποδυθεί στο παλιό, καλό σπορ των "ανθρωπιστικών" βομβαρδισμών (στη Λιβύη) και δεν είχαν δοκιμάσει τις πρωτόγνωρες χαρές του διορίζειν κυβερνήσεις με τελεσίγραφο (στην ίδια την Ευρώπη), η Αίγυπτος ήταν ο προάγγελος ενός καθυστερημένου δεύτερου σκέλους του 1989, ενός νέου κύματος φιλελευθεροποίησης που θα τόνωνε το πεσμένο ηθικό (βλ. οικονομία, στην ουσία) της Δύσης· για τους ανένταχτους αριστεριστές, ήταν ο πυρήνας μιας ασαφούς περιεχομένου αλλά γοητευτικά εξαπλώσιμης επερχόμενης εξέγερσης που θα ήταν χειραφετητική εξ ορισμού, επειδή θα ήταν παγκόσμια.

Η Αίγυπτος δεν εκπλήρωσε κανένα απ' τα δύο μεγάλα δυτικά αφηγήματα. Αλλά για τον ίδιο της τον λαό, αυτό δεν είχε ιδιαίτερη σημασία. Με αποτέλεσμα η πρώην ενδιαφέρουσα για την Δύση πλατεία Ταχρίρ να γνωρίσει για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο την κατάληψη από δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, και, νομίζω, πολύ μεγαλύτερης έκτασης βίαιη καταστολή από ότι την πρώτη, αφού οι νεκροί, σύμφωνα με τις αναφορές των περισσοτέρων μέσων ενημέρωσης, είναι πάνω από τρεις δεκάδες και οι τραυματίες αρκετές εκατοντάδες. 

Τα σενάρια για το τι είναι αυτό που "τρώει" τους Αιγύπτιους δείχνουν να συγκλίνουν στην στρατιωτική εξουσία ως ρητό στόχο των εξεγερμένων, αυτά όμως που αφορούν το "γιατί" αυτής της απέχθειας δυίστανται, με κάποιους να κάνουν λόγο για καλοστημένο ισλαμιστικό αγώνα για εξουσία και με άλλους να εστιάζονται στις παράδοξες, ρευστές και ασταθείς συμμαχίες που σχηματίζονται μεταξύ τμημάτων των ισλαμιστών και τμημάτων της αριστεράς, που με τη σειρά τους αναγκάζονται σε συνεχείς αναθεωρήσεις και ελιγμούς μπροστά στην εμφανώς τεράστιας κλίμακας κινητικότητα του δυσκατάβλητου λαϊκού στοιχείου.

Όπως και να 'χει, και όποιο κι αν είναι το τελικό αποτέλεσμα αυτού του δεύτερου γύρου της αιγυπτιακής εξέγερσης, δύο πράγματα είναι βέβαια:

α) ότι τα "μεγάλα αφηγήματα" που στηρίζονται σε συνδυασμό άγνοιας των τοπικών πολιτικών συσχετισμών και ιδιωμάτων απ' τη μία, και προβολικών φαντασιώσεων απ' την άλλη, τα έχουν βρει σκούρα με τους Αιγύπτιους, που μάλλον θα προτιμούσαν να υπαγορεύσουν μόνοι τους το δικό τους αφήγημα.
β) ότι η επιστροφή του "ορίτζιναλ" συμβάντος υπενθυμίζει άκομψα τις τεράστιες διαφορές που το χωρίζουν, ακόμα και στο πιο επιφανειακό επίπεδο, από τις δυτικές απομιμήσεις του:  είναι αδύνατο να προσπεράσεις την διαφορά μεταξύ πολιτικών διαδικασιών που καλύπτονται μιντιακά και μιντιακών διαδικασιών που καταλήγουν σε ψευδο-πολιτικές αρθρώσεις. 

Η Αίγυπτος είναι μια χώρα στην οποία η καρδιά του πολιτικού χτυπά δυνατά, όπου οι "μάζες" ως ιστορικοί δράστες δεν είναι μια ρητορική αφαίρεση· είναι βέβαια επίσης μια χώρα με απείρως μικρότερο βαθμό αστικοποίησης των λαϊκών μαζών, διαδικασία που εμφανίζεται ξεκάθαρα πια ως συνώνυμη της εκ θεμελίων αποπολιτικοποίησής τους, της βαθιάς λήθης που τους χωρίζει απ' τον δημόσιο χώρο ως τόπο πρακτικής δοκιμασίας κάθε πολιτικής προσπάθειας για επινόηση του νέου.

3 σχόλια: