Δευτέρα, 21 Νοεμβρίου 2011

Alain Badiou - Χρειαζόμαστε μια λαϊκή πειθαρχία. Η σύγχρονη πολιτική και η κρίση του Αρνητικού (V-τελευταίο)


Ε: Σε αντίθεση με πολλούς συναδέλφους σας, νιώσατε την ανάγκη να παρεμβείτε στην Le Monde για το θέμα της εξέγερσης στα γαλλικά banlieues. Η ετυμηγορία σας: "Έχετε τις ταραχές που σάς αξίζουν." Ποια είναι σήμερα, παραμονές προεδρικών εκλογών, η "μετα-αποικιοκρατική" κατάσταση των γαλλικών banlieues; Πιο γενικά, πώς βλέπετε τη σχέση μεταξύ πολιτικής και βίας στον κόσμο των banlieues -- σ' αυτό που ο Μάικ Ντέιβις πρόσφατα αποκάλεσε "πλανήτη παραγκουπόλεων" -- και που βρίσκεται σε διαδικασία παγκοσμιοποίησής του στον 21ο αιώνα;

AB: Συναντάμε εδώ ένα πρόβλημα που μπορούμε να αποκαλέσουμε, στην βάση της λενινιστικής παράδοσης, πρόβλημα των μαζών. Δηλαδή, πώς μπορεί το πολιτικό να οργανώσει ή να παραστεί μέσα στις μεγάλες μάζες του πλανήτη; Το βασικό πρόβλημα είναι το πώς μπορούμε σε σχέση με αυτή τη γιγάντια μάζα, με έναν πληθυσμό που είναι αποδιοργανωμένος και χαοτικός, φτωχός και στερημένος απ' τα πάντα, και συχνά θύμα εγκληματικών οργανώσεων, θρησκευτικών μεσσιανισμών, και ανεξέλεγκτης καταστροφικής βίας. Αυτό είναι το κάλεσμα και το χρέος κάθε σύγχρονης χειραφετητικής πολιτικής. Στο κάτω-κάτω, μιλάμε για δισεκατομμύρια ανθρώπους. Είτε αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα αυτό, είτε ο ορίζοντάς μας παραμένει πολύ στενός. Στον δέκατο ένατο αιώνα, το πρόβλημα ήταν η έλευση νέων προλεταριακών μαζών στην πολιτική σκηνή. Στον εικοστό, ήταν η πολιτική χειραφέτηση των αποικιοκρατούμενων λαών. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε το εργατικό κίνημα, την Κομμούνα του Παρισιού, και, τέλος, την επανάσταση του 1917. Στην δεύτερη, έχουμε τους εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους, την Αλγερία, το Βιετνάμ, και τον κινεζικό λαϊκό πόλεμο. Σήμερα όμως, δεν μπορούμε πια να μιλάμε για τις εργαζόμενες μάζες που σφυρηλατήθηκαν στην πειθαρχία του εργοστασίου, ούτε για τις αγροτικές μάζες, που εντοπίζονται και οργανώνονται στη βάση αγροτικών σχέσεων. Οι μάζες για τις οποίες μιλάμε έχουν βαθιά ατομικοποιηθεί από τον καπιταλισμό. Στην πλειοψηφία τους, παραδίδονται σε συνθήκες ύπαρξης που είναι χαοτικές και επισφαλείς. Είναι μια συλλογική μορφή που ακόμα δεν έχει όνομα. Η κατηγορία του "υποπρολεταριάτου" δεν λειτουργεί σ' αυτή την περίπτωση, μιας και η κατηγορία αυτή εξακολουθεί να προϋποθέτει την ύπαρξη ενός οργανωμένου προλεταριάτου - που στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει. Οι μάζες αυτές δεν οργανώνονται με βάση τις παραδοσιακές κατηγορίες της τάξης, και έτσι προς στιγμήν είναι λίγο-πολύ εγκατελειμμένες στον μηδενισμό του καπιταλισμού.

Εδώ γίνεται ξεκάθαρος ο δεσμός με τα γαλλικά banlieues. Η διάκριση μεταξύ τρίτου κόσμου και αναπτυγμένων χωρών γίνεται όλο και λιγότερο σημαντική. Έχουμε τον τρίτο μας κόσμο "μέσα" στα αναπτυγμένα κράτη. Για αυτό και το λεγόμενο ζήτημα της μετανάστευσης έχει γίνει τόσο σημαντικό για μας. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, αυτό το έθνος μεταναστών, κατασκευάζουν σήμερα τείχος και ενισχύουν την συνοριακή φύλαξή τους ενάντια στη μετανάστευση, μια πράξη στην οποία βασικά συμφωνούν και οι Δημοκράτες - όχι αναγκαστικά σε ό,τι αφορά το τείχος, αλλά για την ανάγκη αυξανόμενης φύλαξης των συνόρων. Στη Γαλλία, αυτή η ρητορική έχει δηλητηριάσει την πολιτική ζωή για αρκετό καιρό τώρα. Ταϊζει την άκρα δεξιά αλλά τελικά, η αριστερά πάντα συμμορφώνεται μ' αυτή τη ρητορική. Είναι πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο γιατί δείχνει ότι αυτές οι αποδομημένες μάζες, φτωχές και στερημένες απ' τα πάντα, τοποθετημένες σε ένα μη προλεταριοποιημένο αστικό περιβάλλον, συνιστούν έναν από τους βασικούς ορίζοντες της επερχόμενης πολιτικής. Αυτές οι μάζες λοιπόν είναι ένας σημαντικός παράγοντας στο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης. Η πραγματική παγκοσμιοποίηση σήμερα θα βρεθεί στην οργάνωση αυτών των μαζών -παγκόσμια, αν γίνεται- που ζουν ουσιαστικά με τις ίδιες συνθήκες ζωής. Αυτός που ζει στα banlieues του Μπαμάκο ή της Σαγκάης δεν είναι ουσιαστικά διαφορετικός από αυτόν που ζει στο banlieue του Παρισιού ή στα γκέτο του Σικάγο. Μπορεί να είναι φτωχότερος και σε χειρότερη κατάσταση, αλλά δεν είναι "ουσιαστικά" διαφορετικός. Η πολιτική τους ύπαρξη χαρακτηρίζεται από την απόσταση απ' το κράτος. Απ' το κράτος και απ' τους πελάτες του, τις κυρίαρχες τάξεις, αλλά και την μεσοαστική τάξη, οι οποίες όλες προσπαθούν να διατηρήσουν αυτή την απόσταση. Για αυτό το πολιτικό πρόβλημα έχω μόνο αποσπασματικές ιδέες. Είναι ένα ζήτημα τόσο δύσκολο όσο και η οργάνωση των εργατών στον δέκατο ένατο αιώνα. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτό είναι το θεμελιώδες πρόβλημα σήμερα.

Υπήρξαν σημαντικά πολιτικά πειράματα στο πεδίο αυτό - με τους sans-papiers στη Γαλλία, για παράδειγμα. Αλλά αυτό είναι μόνο μέρος ενός προβλήματος που είναι τεράστιο. Δεν έχουμε σχέσεις με την εξεγερμένη νεολαία στο banlieue. Πρόκειται πάλι για μια διάσταση της κρίσης της άρνησης. Θα πρέπει να είμαστε σε θέση να σκεφτούμε μια "υφαιρετική" μορφή, όσο ελάχιστη κι αν είναι, για αυτόν τον τύπο πληθυσμού. Οι sans-papiers, για παράδειγμα, θα πρέπει να έχουν μια ελάχιστη εργατική οργάνωση, αφού δουλεύουν συχνά σε εστιατόρια ή στις κατασκευές. Για αυτό είναι εφικτό να σημειώσουν κάποια πρόοδο στον αγώνα τους. Ένας άλλος δρόμος που είναι ανοιχτός και σημαντικός είναι το ζήτημα του φύλου, με τις γυναίκες του banlieue, οι οποίες έχουν πολύ συγκεκριμένες υποχρεώσεις στις κοινωνικές δομές αυτών των γειτονιών. Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος εκεί. Αλλά στο μεγαλύτερο μέρος του, το πρόβλημα παραμένει εξαιρετικά δύσκολο. Οι προσπάθειες του κινήματος "altermondialiste", για παράδειγμα, έχουν αναληφθεί σε μια εξαιρετικά στενή κοινωνική βάση - δεν άγγιξαν ποτέ τις ευρείες, λαϊκές μάζες του κόσμου. Είναι στην πραγματικότητα ένα μικροαστικό κίνημα, ακόμα κι αν τους χαιρετίζω για τη δραστηριότητά τους. Αλλά οι οργανωτικές του δυνατότητες στο πιο θεμελιώδες επίπεδο της παγκόσμιας κατάστασης είναι εξαιρετικά περιορισμένες.

Ε: Μένοντας στην ιδέα της "υφαίρεσης" και στον παγκόσμιο χαρακτήρα της κατάστασης που αναπαριστά, είναι εφικτό να αντιληφθεί κανείς την χειρονομία της ίδιας της μετανάστευσης ως μια υφαιρετική ή πολιτική χειρονομία, στον βαθμό που υπονοεί ότι κάποιος εκθέτει τη ζωή του σε κίνδυνο ώστε να μπορέσει να φανταστεί και να δομήσει μια νέα δυνατότητα για τη ζωή του; 

AB: Ναι, αναμφίβολα είναι υφαιρετική κίνηση. Αλλά θα την όριζα ως "προ-πολιτική." Αυτό γίνεται ξεκάθαρο απ' την δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες να αρθρώσουν μια πολιτική φωνή στις χώρες όπου μεταναστεύουν. Η χειρονομία αναμφίβολα υπονοεί μια πολιτική έφεση: έχει στοιχεία ρίσκου, εκτόπισης και αναχώρησης. Είναι μια χειρονομία παρόμοια με αυτή των εργατών του δέκατου ένατου αιώνα που έρχονται στον Βορρά και στα εργοστάσιά του απ' την επαρχία, αν και σήμερα είναι από την Αφρική αντί για την Νότια Ιταλία. Είναι λοιπόν μια χειρονομία υφαίρεσης από τις συνθήκες φτώχειας, τοπική αλλά ταυτόχρονα παγκόσμια διαχεόμενη. Αυτοί που αναλαμβάνουν αυτό το ρίσκο μπορούν να πολιτικοποιηθούν.  Αυτό που διαφέρει και είναι πιο πολύπλοκο ακόμα είναι η περίπτωση των νέων που γεννιούνται στη χώρα όπου μετανάστευσαν οι γονείς τους, για παράδειγμα στη Γαλλία. Έχουν μια διαιρεμένη υποκειμενικότητα. Από τη μία, αποκλείονται απ' την πολιτική ζωή. Αλλά απ' την άλλη, αυτοί οι ίδιοι δεν έχουν κάνει αυτή την "χειρονομία", με το ρίσκο που αυτή ενέχει. Ένα μέρος του πληθυσμού είναι έτοιμο να κάνει ό,τι χρειαστεί για να παραμείνει εδώ,  ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να υποταχθεί, να εκτεθεί στη διαφθορά, και λοιπά. Οι εξεγέρσεις του Νοέμβρη του 2005 συνεπώς είναι πολύ σημαντικές, αλλά δεν βγήκε τίποτα απ' αυτές. Παραμένουν μια πικρή και αρνητική εμπειρία, μια εμπειρία εγκατάλειψης: οι νέοι του banlieue αφέθηκαν στον εαυτό τους, χωρίς διέξοδο σε κανέναν άλλο. Αυτό δεν μπορεί να είναι πολιτική εμπειρία. Για να επιστρέψω στον Σπινόζα, η κατάσταση είναι αναμφίβολα μια κατάσταση όπου οι μάζες - ή ένα πλήθος - έχει βυθιστεί σ' αυτό που ο Σπινόζα ονομάζει "θλίψη", όπου κυριαρχεί η αρνητική διάσταση. Το πολιτικό αντίθετα είναι πάντα μια τροχιά προς κάτι διαφορετικό. Και είναι μια βασική συνθήκη. Και από τις δύο κατευθύνσεις. Μετά τον Μάη του '68, προσπάθησα να εμπλέξω τους εργάτες σε μια ανταλλαγή που προϋπέθετε και οι δυο μας να αναλάβουμε αυτό το είδος τροχιάς προς κάποιον άλλο. Αυτό λείπει στους νέους του banlieue, που είναι κλεισμένοι σε συλλογική απομόνωση. Τα πράγματα μάλλον θα αλλάξουν, αλλά προς στιγμή, αυτός είναι ο λόγος που οι εξεγέρσεις δεν έφεραν τίποτα. Και προς στιγμή, το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να εξεγερθούν. Η επανάληψη αυτών των εξεγέρσεων - όπως έγινε στις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ στη δεκαετία του 1960s - δεν μπορεί να είναι πολιτικά δημιουργική.

Ε: Αναφέρατε τα banlieues του Μπαμάκο, της Σαγκάης και του Παρισιού. Αλλά υπάρχουν και άλλα banlieues τα οποία, για διαφορετικούς λόγους και με ειδικά χαρακτηριστικά, φλέγονται σήμερα. Οι νότιες συνοικίες της Χεζμπολά στη Βυρητό και η ανατολική Βαγδάτη του κινήματος Σαντρ. Και στις δύο περιπτώσεις βρίσκουμε έναν τεράστιο σιιτικό πληθυσμό, ο οποίος συχνά φτάνει με μια διαδικασία εσωτερικής μετανάστευσης απ' το νότο του Λιβάνου ή το Ιράκ, και ο οποίος πειραματίζεται με νέες μορφές κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης, καθώς και με διαστάσεις συγκεκριμένα ένοπλες.  Μπορούμε να περιλάβουμε τις δύο αυτές συνοικίες στο παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο αναλύσατε; 

AB: Βεβαιότατα. Μπορεί ακόμα και να πει κάποιος ότι η νεολαία που ζει σ' αυτά τα banlieues έχει βρει τη λύση. Αλλά αυτοί δεν είναι νεολαίοι που έχουν εγκαταλειφθεί στον εαυτό τους. Έχουν ηγέτες. Και έχουν βρει, με μια έννοια, μια "μορφή" λύσης στα προβλήματα που συζητήσαμε. Δηλαδή στο πώς μπορούν οι νέοι και φτωχοί, αυτοί που ζουν στα προάστια και στα γκέτο των μεγαλουπόλεων, να οργανωθούν πολιτικά. Για να το πετύχουν χρειάστηκε να ανοίξουν διάλογο και να δεχθούν την οργάνωση ορισμένων διανοουμένων, ορισμένων "σοφών" - οι ηγέτες των Σιιτών, στο κάτω-κάτω, είναι λίγο σαν φιλόσοφοι που έχουν γίνει ακτιβιστές. Αλλά υπάρχει ένα εσωτερικό όριο σ' αυτά τα κινήματα, καθώς δεσμεύονται απ' τον θρησκευτικό παρτικουλαρισμό. Δεν είναι ζήτημα της θρησκείας γενικά, αφού ο Ροβεσπιέρος, στο κάτω-κάτω, ήταν υποστηρικτής ενός αφηρημένου Θεού. Το πρόβλημα είναι ο παρτικουλαρισμός. Για να επιστρέψω λοιπόν στο ερώτημά σας, θα έλεγα ότι σε ολόκληρο τον κόσμο μπορούμε να διαγνώσουμε μια κοινή κατάσταση, στην οποία γιγαντιαίες μάζες ανθρώπων εγκαταλείπονται στα banlieues και τα γκέτο των μεγαλουπόλεων, και όπου οι παλιές αρχές της προλεταριακής οργάνωσης δεν είναι πλέον αποτελεσματικές. Όλα τα πειράματα θα πρέπει να εξεταστούν εκ του σύνεγγυς -- περιλαμβανομένων αυτών της Χεζμπολά  στην νότια Βηρυτό ή της Μοκτάντα αλ-Σαντρ στην ανατολική Βαγδάτη. Το πρόβλημα, σε κάθε περίπτωση, είναι το εξής: ποια θα είναι η σχέση τους με το κράτος; Δεν γνωρίζουμε ακόμα τι αποφάσεις θα πάρουν. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου