Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2011

Alain Badiou - Χρειαζόμαστε μια λαϊκή πειθαρχία. Η σύγχρονη πολιτική και η κρίση του Αρνητικού (IV)

Ε: Αν σήμερα αρνείστε κάθε χειραφετητική διάσταση σε μια πολιτική της καταστροφής, τότε ποια είναι η θέση της βίας στην πολιτική;

AB: Και πάλι ακουμπάμε εδώ τον δεσμό ανάμεσα στην πολιτική και τη φιλοσοφία. Ισχυρίζομαι ότι σήμερα το ζήτημα είναι η δημιουργία αυτόνομων χώρων με τέτοιο τρόπο ώστε το ζήτημα της βίας να παίρνει αμυντικό χαρακτήρα. Με την έννοια αυτή, όλες οι εφικτές μορφές και εμπειρίες γίνονται ενδιαφέρουσες. Η πρώτη φάση του κινήματος των Ζαπατίστας είναι ένα απτό παράδειγμα αυτής της "αμυντικής" διάστασης της βίας. Αλλά υπάρχουν και πολλά άλλα παραδείγματα. Ίσως η πρώτη μορφή αυτού του είδους να βρίσκεται στην αρχική αλληλουχία του αντισοβιετικού κινήματος στην Πολωνία, στην αρχή της δεκαετίας του 80. Ήταν ένα εργατικό κίνημα και δεν ήταν, στην πραγματικότητα, μη βίαιο - για παράδειγμα, χρησιμοποίησαν την απεργία ως όπλο για να πιέσουν την κυβέρνηση στις διαπραγματεύσεις. Ήταν μια κατάσταση όπου οι εργάτες είχαν απόλυτο έλεγχο των εργοστασίων. Η φάση αυτή δεν διήρκεσε πολύ. Εν μέρει λόγω εξωτερικών παραγόντων, όπως η επιρροή της εκκλησίας και το πραξικόπημα Γιαρουζέλσκι. Αλλά αυτή ήταν μια στιγμή κατά την οποία ήταν εφικτό να δεις, αν και για πολύ λίγο, μια νέα διαλεκτική ανάμεσα στα μέσα δράσης που κλασικά ήταν αντιληπτά ως αρνητικά - την απεργία, τις διαδηλώσεις, και τα λοιπά - και σε κάτι που έμοιαζε με την δημιουργία ενός χώρου αυτονομίας στα εργοστάσια. Ο στόχος δεν ήταν η κατάληψη της εξουσίας, η αντικατάταση μιας υπάρχουσας εξουσίας, αλλά η πίεση στο κράτος να επινοήσει μια νέα σχέση με τους εργάτες. Όσο σύντομο κι αν ήταν, αυτό το πείραμα ήταν πολύ ενδιαφέρον. Ήταν ενδιαφέρον επειδή δεν ακολούθησε το κλασικό μοντέλο μιας βίαιης σύγκρουσης ανάμεσα στις μορφές του κινήματος και στο κράτος. Ήταν η οργάνωση ενός διαφοροποιημένου χώρου -εμμενούς, αλλά διαφοροποιημένου- με στόχο την συγκρότηση ενός πολιτικού "τόπου" όπου η συλλογική εξουσία συνίστατο στην πολιτική συζήτηση και όχι στην υποταγή στα ζητήματα και στην αντζέντα της κρατικής εξουσίας.

Είναι λοιπόν αδύνατον να πούμε ότι αποκλείουμε κάθε πρόσβαση στη βία. Πάρτε για παράδειγμα το φαινόμενα της Χεζμπολά και τον πιο πρόσφατο πόλεμο στο Λίβανο. Η δικαιολογία για την επιθετικότητα του Ισραήλ ήταν ξεκάθαρη: ξεκίνησαν να καταστρέψουν μια ολόκληρη χώρα επειδή ένας στρατιώτης τους είχε συλληφθεί. Χωρίς να διεξάγει μετωπικό πόλεμο, η Χεζμπολά μπόρεσε ευτυχώς να ασκήσει μια αποτελεσματική, συνεπή αντίσταση που μετέτρεψε την επιθετικότητα του Ισραήλ σε φιάσκο. Αυτό που είναι αξιοπρόσεχτο για το κίνημα αυτό όμως είναι η δύσκολη σχέση του με το κράτος. Εδώ επιστρέφουμε στο ζήτημα της οργάνωσης. Η Χεζμπολά έχει μπει στον ανταγωνισμό για την κατάληψη της κρατικής εξουσίας, χωρίς όμως να αναπαράγει ένα στρατιωτικό ή εξεγερσιακό μοντέλο. Παραμένει σε μια κατάσταση ημι-ανυπακοής και συγκρουσιακής συμμαχίας με το κράτος. Σε κάθε περίπτωση, είναι ξεκάθαρο ότι κάθε μορφή άρνησης, περιλαμβανομένων των πιο ακραίων και βίαιων μορφών της, μπορεί να κινητοποιηθεί για την υπεράσπιση ή την προστασία μιας νέας ενικότητας. Είναι λοιπόν απαραίτητο να έχουμε μια νέα άρθρωση των καταστροφικών και των υφαιρετικών κομματιών της άρνησης, έτσι ώστε η καταστροφή ή η βία να εμφανίζονται με τη μορφή μιας προστατευτικής δύναμης, η οποία είναι ικανή να υπερασπιστεί κάτι που δημιουργείται από ένα κίνημα υφαίρεσης. Η ιδέα αυτή ήταν πιθανά ήδη παρούσα στην μορφή της επαναστατικής "βάσης" κατά την κινεζική επανάσταση. Ο Μάο έγραψε πράγματα όπως αυτό σχετικά με τον ρόλο του στρατού, αν και ανέπτυξε επίσης μια στρατηγική που εξακολούθησε να προσανατολίζεται στην κατάληψη της κρατικής εξουσίας. Όμως η σχέση ανάμεσα στην ένοπλη ισχύ -την ισχύ της καταστροφής- και τη λαϊκή οργάνωση ήταν ήδη πολύπλοκη σε αυτή τη φάση, όταν ο ρόλος του στρατού απέκτησε πολιτικά καθήκοντα επιπρόσθετα με αυτά της προστασίας της λαϊκής οργάνωσης.

Ε: Στο πρόσφατό σας Λογικές των κόσμων, μιλάτε για τον "πολιτικό ισλαμισμό" με όρους που τον συνδέουν με την κατηγορία του "φασισμού." Αυτή η διατύπωση είναι αρκετά κλασική, και μπορεί να βρεθεί συχνά τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερά. Είναι όμως εφικτό να καταλάβουμε τις επιτυχίες της Χεζμπολά και της ιρακινής ένοπλης αντίστασης με όρους μιας απλά "τοπικής" σύγκρουσης; Στην περίπτωση ιδιαίτερα της Χεζμπολά, είναι εφικτό να δούμε μια νέα μορφή πολιτικής οργάνωσης που λαμβάνει χώρα κάτω από το λάβαρο -αν και δεν ανάγεται σ' αυτό- της θεολογικής άρθρωσης του πολιτικού;

AB: Όταν μιλάω για "ισλαμισμό", "ισλαμική τρομοκρατία", "φασιστικές ομάδες θρησκευτικού χαρακτήρα", και λοιπά, δεν αναφέρομαι σε μεγάλες λαϊκές οργανώσεις όπως είναι η Χεζμπολά και η Χαμάς, ούτε ακόμα και στις πολλές ομάδες που στηρίζουν το τωρινό Ιρανικό κράτος. Μιλάμε για έναν πάρα πολύ πολύπλοκο κόσμο, που συντίθεται από μορφές ταυτόχρονα εθνικές και λαϊκές. Δεν είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο ορίζω την Αλ Κάιντα, η οποία εν μέρει είναι παράγωγο της ίδιας της Δύσης. Οι ομάδες στις οποίες αναφέρομαι εκπροσωπούν μια καθαρή και ξεχωριστή μορφή καταστροφής, και ασκούν μια τρομοκρατία που είναι "ανεντόπιστη" ή "μη εντοπίσιμη", στην οποία δεν υπάρχει απολύτως καμία πιθανότητα να δει κανείς μια δημιουργική μορφή. Οι επιθέσεις της ενδεκάτης Σεπτεμβρίου, για παράδειγμα, δεν συνοδεύτηκαν από κανένα πολιτικό λόγο που να απευθύνθηκε στον κόσμο, ούτε από κάποια κήρυξη πολέμου - αυτές οι δηλώσεις είναι η προϋπόθεση της πολιτικής. Αυτό που είχαμε ήταν μια βίαιη αποσταθεροποίηση της οποίας η έννοια παραμένει ασύλληπτη. Οι μόνες δηλώσεις που ακολούθησαν το γεγονός ήταν ριζωμένες εντελώς σε έναν θρησκευτικό παρτικουλαρισμό τον οποίο εγω διαβάζω ως αποκλειστικά αρνητικό. Δεν θέλω καμία σχέση με τέτοιου είδους πρακτικές.

Δεν συγχέω το φαινόμενο αυτό με τον θεολογικό χαρακτήρα ορισμένων λαϊκών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή. Νομίζω όμως ότι το γεγονός ότι οι οργανώσεις που είναι πιο δραστήριες και που έχουν τις βαθύτερες ρίζες στο λαό είναι του τύπου αυτού είναι μέρος αυτού που ονομάζω σύγχρονη κρίση της άρνησης. Στην περίπτωση αυτή, η θρησκεία παριστάνει τον εαυτό της ως το υποκατάστατο για κάτι άλλο που δεν έχει βρεθεί, κάτι το οποίο θα έπρεπε να είναι οικουμενικοποιήσιμο, που θα έπρεπε να μπορεί να ξεφύγει από τον παρτικουλαρισμό των θρησκευτικών ορίων. Για αυτό τον λόγο νομίζω μοιάζει ακόμα τόσο σύγχρονος ο Μαρξ. Ο κομμουνισμός, σύμφωνα με τον Μαρξ, είναι ουσιαστικά διεθνής σε χαρακτήρα. Με τον θρησκευτικό δογματισμό, στην περίπτωση αυτή, με το Ισλάμ των Σιϊτών, αντιμετωπίζουμε έναν συλλογικό μεσσιανισμό που γνωρίζω και αναγνωρίζω ως πολύ ισχυρό, αλλά ο οποίος τελικά είναι και εγγενώς περιορισμένος. Θα πρέπει να εξετάσουμε αυτά τα φαινόμενα με τους δικούς τους όρους, αλλά θα πρέπει επίσης να κατανοήσουμε τους περιορισμούς τους. Νομίζω πως αυτά τα κινήματα εκπροσωπούν ένα πέρασμα το οποίο μαρτυρά, με τρόπο πολύ έντονο, για τα όρια της σκέψης μας πάνω στα προβλήματα του αρνητικού, της κριτικής, και της πολιτικής οργάνωσης.

Θα πρέπει να αναλάβουμε αυτό το πέρασμα, χαιρετίζοντας την ζωντάνια του (είμαι πολύ ικανοποιημένος που η οργανωμένη και λαϊκή ισχύς της Χεζμπολά μπόρεσε με επιτυχία να μπλοκάρει την επιθετικότητα του Ισραήλ), αλλά και να καταλάβουμε ότι αν αυτές οι "λύσεις" λειτουργούν μέσα σε τοπικά πλαίσια, υπάρχουν κεφαλαιώδεις περιορισμοί σε ό,τι αφορά την δυνατότητα οικουμενικοποίησης αυτών των εμπειριών. Αυτό είναι δύσκολο, είναι όμως αναγκαίο. Και θεωρώ ότι η σημερινή κατάσταση είναι αποτέλεσμα της διακοπής ή της κατάρρευσης της επαναστατικής στιγμής στην δεκαετία του 1980, με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και με την απουσία οποιασδήποτε ανανέωσης του Μαρξισμού. Τα παραδείγματα λαϊκής οργάνωσης που γνωρίζουμε σήμερα λοιπόν είναι είτε τρομερά πειραματικά και εντοπισμένα (όπως το κίνημα των Ζαπατίστας) ή θεολογικο-πολιτικά (όπως η Χεζμπολά). Η σύγχρονη ποικιλία προσανατολισμών, με όλο τον σεχταριανισμό τους και τον παρτικουλαρισμό τους, ήταν ήδη παρούσα στον καιρό του Μαρξ, τουλάχιστον κατά την επαναστατική περίοδο του πρώτου μισού του δέκατου ένατου αιώνα. Και είναι μάλλον αντιπροσωπευτική περιόδων στις οποίες γίνεται αναγκαίο να ανοιχτεί μια νέα ιστορία, όπως γίνεται και με τη δική μας κατάσταση. Όλες αυτές οι εμπειρίες και τα πειράματα λοιπόν, περιλαμβανομένων αυτών που μπορεί να φαίνονται κάπως "παράξενα" ή ξένα, πρέπει να ληφθούν υπόψη, ακόμα και αν είναι δυνατά αλλά περιορισμένα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου